Tấm lòng người con xa xứ hướng về quê hương: Vẹn nguyên và mãnh liệt

Giáo sư Trần Thanh Vân và Giáo sư Lê Kim Ngọc là những người con của quê hương Việt Nam, dù xa xứ nhưng luôn dành trọn tâm huyết và tình yêu sâu nặng cho sự phát triển của đất nước, đặc biệt là vùng đất Quảng Trị. Họ đã có hàng loạt đóng góp ý nghĩa như xây dựng Làng trẻ em SOS, thư viện, phòng thí nghiệm cho trường học, và đặc biệt là khởi xướng các chương trình học bổng Vallet để ươm mầm nhân tài quốc gia. GS. Trần Thanh Vân còn được xem là nhà ngoại giao khoa học tầm cỡ quốc tế, người đã sáng lập Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam và Trung tâm ICISE, biến Việt Nam thành điểm hẹn uy tín của các nhà khoa học hàng đầu thế giới. Nhờ đó, nhiều tài năng trẻ như TS. Nguyễn Khánh Linh và TS. Trần Thanh Sơn đã được truyền cảm hứng để học tập và trở về cống hiến cho quê hương. Ở tuổi 92, vợ chồng Giáo sư vẫn không ngừng duy trì và phát triển các chương trình khuyến học, khuyến tài tại Quảng Trị, khẳng định khát vọng cống hiến bền bỉ cho khoa học và giáo dục nước nhà.

QTO – Từ thuở rời Đồng Hới khi vừa tròn 19 tuổi, chàng trai Trần Thanh Vân có lẽ chưa từng mường tượng về một ngày trở về đặc biệt đến nhường ấy. Ngày trở về được “minh chứng” rõ nét qua tình cảm sâu nặng mà vợ chồng Giáo sư (GS) Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc dành cho vùng đất Quảng Trị, với hàng loạt đóng góp ý nghĩa như Làng trẻ em SOS Đồng Hới, xây dựng thư viện, phòng thực hành thí nghiệm cho các trường, và những suất học bổng quý giá dành cho thế hệ trẻ hiếu học. Đặc biệt, Giáo sư luôn trăn trở và dành tâm huyết lớn cho công tác bồi dưỡng, ươm mầm nhân tài quốc gia – coi đó là “nguyên khí của đất nước” và nguồn lực then chốt cho sự đổi mới không ngừng của Việt Nam.

Tiến sĩ (TS) Nguyễn Khánh Linh, người hiện đang giữ trọng trách phụ trách xúc tiến đầu tư và các lĩnh vực công nghệ chiến lược tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), Bộ Tài chính, từng là học sinh chuyên Toán xuất sắc của Trường THPT chuyên Quảng Bình (cũ). Với thành tích vượt trội tại các kỳ thi học sinh giỏi Toán và tuyển sinh đại học, anh đã vinh dự được GS Trần Thanh Vân tuyển chọn vào khóa sinh viên đầu tiên nhận học bổng du học Pháp.

Tại Pháp, TS Linh đã trải qua hành trình học tập miệt mài với chương trình kỹ sư và thạc sĩ tại Viện Khoa học Ứng dụng Quốc gia Centre Val de Loire, song song với bằng thạc sĩ tại Đại học (ĐH) Orléans. Sau khi hoàn thành các chương trình này, anh tiếp tục theo học thêm một bằng thạc sĩ tại ĐH Paris-Saclay và sau đó là nghiên cứu sinh tại Cơ quan Nghiên cứu Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Pháp (ONERA).

TS Nguyễn Khánh Linh chia sẻ: “Tôi may mắn là một trong những sinh viên đầu tiên sang Pháp theo chương trình học bổng do GS Trần Thanh Vân khởi xướng. Khi đó, tôi là một trong số ít sinh viên quê Quảng Bình (cũ) được tham gia chương trình này, đồng thời có cơ hội thường xuyên hỗ trợ GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc trong các công việc liên quan đến quản lý và kết nối sinh viên nhận học bổng. Trong thời gian làm nghiên cứu sinh tại Paris, tôi còn tích cực tham gia công tác cộng đồng, lần lượt đảm nhiệm các vai trò Phó Chủ tịch rồi Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Pháp. Nhờ đó, tôi có thêm nhiều cơ hội được đồng hành và hỗ trợ thầy cô trong các hoạt động hướng tới cộng đồng trí thức, sinh viên Việt Nam tại Pháp.”

Vợ chồng GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc – Ảnh: NVCC

“Tôi cũng có nhiều cơ hội quý giá được làm việc và hỗ trợ thầy cô trong các công việc thường ngày, từ đó nhận được sự tin tưởng và quan tâm đặc biệt. Trong suốt quá trình đồng hành, thầy cô đã chia sẻ với tôi nhiều trăn trở, những dự định lớn trong cuộc sống và sự nghiệp; đồng thời, luôn nhắc nhở tôi rằng, dù ở bất kỳ vị trí hay hoàn cảnh nào cũng cần đề cao tinh thần trách nhiệm và không ngừng tìm kiếm những phương cách thiết thực để cống hiến, hỗ trợ cho Việt Nam. Sau khi về nước, tôi công tác tại NIC và tiếp tục có cơ hội đóng vai trò như một ‘cánh tay nối dài’ của thầy cô trong những chuyến về Việt Nam trao học bổng cho sinh viên, cũng như trong các hoạt động hợp tác chiến lược giữa Trung tâm Quốc tế và khoa học liên ngành (ICISE) và NIC.”

TS Nguyễn Khánh Linh nhận định thêm, GS Trần Thanh Vân thực sự là một hình mẫu tiêu biểu của nhà ngoại giao khoa học tầm vóc quốc tế. Những nỗ lực bền bỉ và tâm huyết của Giáo sư trong nhiều thập kỷ đã khẳng định mạnh mẽ sức ảnh hưởng của ngoại giao khoa học đối với sự phát triển tri thức và tiến bộ của đất nước. Sau thời gian học tập và làm việc tại Pháp, anh còn có dịp tham gia Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại châu Âu của NIC.

Chính điều này đã giúp anh nhận thức sâu sắc rằng, bên cạnh những cơ hội rộng mở ở nước ngoài, việc trở về cống hiến cho Việt Nam là một lựa chọn mang ý nghĩa to lớn và giá trị lâu dài. Anh mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình vào sự phát triển chung của đất nước, tiếp nối tinh thần cống hiến và kết nối mà GS Trần Thanh Vân đã dày công truyền cảm hứng.

Trong khi đó, TS Trần Thanh Sơn, Phó Giám đốc ICISE, hồi tưởng: “Ban đầu, tôi đơn thuần là một ‘thư ký nhỏ’ của thầy. Tôi học thạc sĩ tại ĐH Tổng hợp Paris 11 (nay là ĐH Paris-Saclay, Pháp), nơi GS Trần Thanh Vân từng công tác. Sau đó, tôi tham gia bán thiệp và đồ lưu niệm mang đậm dấu ấn Việt Nam trong dịp Giáng sinh để gây quỹ cho Hội Bảo trợ trẻ em Việt Nam tại Pháp (do GS Lê Kim Ngọc làm chủ tịch). Trong khoảng thời gian đó, tôi có nhiều cơ hội được gặp gỡ và trò chuyện với thầy. Nhận thấy Giáo sư không có thư ký và có đôi chút khó khăn trong việc sử dụng tiếng Việt do đã xa quê quá lâu, tôi đã tình nguyện hỗ trợ thầy trong các công việc liên quan đến giấy tờ, công văn gửi về Việt Nam. Từ năm 2008, hàng năm vào mùa hè, với vai trò phiên dịch viên tình nguyện, tôi đã theo chân các Giáo sư Pháp về Việt Nam để tập huấn cho giáo viên tiểu học về phương pháp dạy học khoa học ‘Bàn tay nặn bột’ do GS Vân khởi xướng trong khuôn khổ chương trình của Gặp gỡ Việt Nam.”

Vợ chồng GS Trần Thanh Vân cùng các sinh viên Việt Nam trong chương trình học bổng tại Pháp – Ảnh: NVCC

TS Trần Thanh Sơn chia sẻ thêm, dù xa quê hương từ năm 1953 để học tập và định cư tại Pháp, GS Trần Thanh Vân vẫn luôn đau đáu một nỗi niềm làm sao để cống hiến, giúp đỡ quê nhà – không chỉ Quảng Bình (nay là Quảng Trị) mà rộng hơn là toàn thể đất nước Việt Nam.

Hàng năm, thông qua các chương trình học bổng Vallet của Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam, Giáo sư vẫn đều đặn về Đồng Hới để tận tay trao tặng những suất học bổng ý nghĩa cho học sinh, sinh viên các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị (cũ) và Hà Tĩnh. Mỗi chuyến trở về, vợ chồng Giáo sư cùng phái đoàn đều ghé thăm và trao học bổng tại các trường như THPT Đào Duy Từ, THPT chuyên Võ Nguyên Giáp, tiểu học Đồng Phú, THCS Đồng Phú – những nơi mà Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam đã đầu tư xây dựng các phòng thực hành thí nghiệm và thư viện hiện đại. Đây cũng là dịp để Giáo sư và đoàn tìm hiểu tình hình học tập của học sinh, thăm hỏi và động viên đội ngũ giáo viên.

GS luôn tràn đầy niềm vui và hạnh phúc khi chứng kiến nhiều học sinh ưu tú của quê hương đạt thành tích xuất sắc trong học tập; đồng thời, ông không ngừng tìm kiếm và tạo điều kiện để các em có cơ hội du học tại các trường danh tiếng ở nước ngoài, thông qua các chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao INSA tại Pháp hoặc theo đuổi nghiên cứu chuyên sâu trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên mà các em có năng khiếu đặc biệt.

Sau khi Trung tâm ICISE tại Quy Nhơn, Bình Định (nay được đề cập là tỉnh Gia Lai) được khánh thành và đi vào hoạt động, năm 2016, Giáo sư tiếp tục thành lập Viện nghiên cứu khoa học và giáo dục liên ngành (IFIRSE). Đến năm 2017, ông đã thành lập nhóm nghiên cứu Neutrino, giao trọng trách trưởng nhóm cho TS Cao Văn Sơn, cựu học sinh chuyên Vật lý của Trường THPT chuyên Võ Nguyên Giáp.

Từ thành quả của phòng thí nghiệm Neutrino, nhóm đã đào tạo thành công nghiên cứu sinh Trần Văn Ngọc (quê ở tỉnh Quảng Bình cũ) bảo vệ luận án TS tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Sau đó, TS Ngọc nhận học bổng nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Kyoto (Nhật Bản) và dự kiến sẽ trở về công tác tại nhóm Neutrino từ đầu tháng 1/2026.

Nhóm nghiên cứu này cũng đã hướng dẫn và đào tạo thạc sĩ Nguyễn Hoàng Duy Thành (quê thị trấn Nông trường Việt Trung, tỉnh Quảng Bình cũ), người hiện đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Tổng hợp Lomonosov (Nga).

Dù nay đã ở tuổi 92, trái tim GS Trần Thanh Vân vẫn luôn vẹn nguyên một tình yêu và khát vọng cống hiến cho quê hương đất nước. Tại lễ trao Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan – Huân chương cao quý nhất của nước Pháp cho cả GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc, ông đã xúc động bày tỏ: “Nếu nước Pháp là nơi nuôi dưỡng để ước mơ của tôi thành hiện thực, thì Việt Nam luôn là nơi tôi hướng về. Cùng với Kim Ngọc, chúng tôi mong muốn đóng góp cho khoa học nước nhà, để Việt Nam vững bước trên bản đồ khoa học quốc tế.”

Trong thời gian tới, đối với Quảng Trị, Giáo sư sẽ tiếp tục duy trì và phát triển các chương trình học bổng Vallet khuyến học, khuyến tài cho con em Quảng Trị. Đồng thời, các chương trình hỗ trợ hàng năm dành cho các phòng thực hành thí nghiệm và thư viện tại một số trường THPT, THCS, tiểu học sẽ tiếp tục được triển khai, góp phần thiết thực vào sự phát triển giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ quê hương.

Mai Nhân