Phạt nặng vi phạm IUU: Biện pháp cứng rắn của Việt Nam?

Các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định chống khai thác IUU để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và quản lý tàu cá. Nhiều trường hợp vi phạm, từ sử dụng ngư cụ hủy diệt đến ngắt kết nối hệ thống giám sát hành trình (VMS) hoặc vượt ranh giới khai thác, đã bị phát hiện và xử phạt hành chính hàng tỷ đồng, thậm chí khởi tố hình sự. Công tác quản lý đội tàu cá cũng được siết chặt, với việc rà soát và ngăn chặn các tàu có nguy cơ cao hoặc không đủ điều kiện hoạt động ra khơi. Tuy nhiên, công tác chống IUU vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như thủ đoạn vi phạm tinh vi, sự cố VMS và chưa đồng bộ dữ liệu, đòi hỏi tiếp tục tăng cường phối hợp và xử lý dứt điểm các tồn đọng.

QTO – Trong giai đoạn gần đây, song hành với nỗ lực tuyên truyền, vận động ngư dân thực thi nghiêm túc các quy định về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), các cơ quan chức năng đã đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, xác minh và kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm. Điều này góp phần từng bước nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, củng cố công tác quản lý tàu cá và tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương trong cuộc chiến chống khai thác IUU.

Siết chặt kiểm tra, quyết liệt xử lý sai phạm

Trung tá Lê Quốc Học, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cồn Cỏ, nhận định rằng, dù hoạt động khai thác hải sản trái phép trên biển đã có chiều hướng giảm, song, tình trạng lạm dụng xung điện, giã cào, thuốc nổ để khai thác thủy sản hủy diệt vẫn chưa chấm dứt hoàn toàn. Các phương thức, thủ đoạn vi phạm của đối tượng ngày càng tinh vi và phức tạp.

Đối mặt với tình hình đó, Đồn Biên phòng Cồn Cỏ đã chủ động phối hợp cùng các lực lượng chức năng liên quan, đẩy mạnh công tác tuần tra, kiểm tra và kiểm soát nghiêm ngặt các hoạt động khai thác thủy sản trên biển. Kết quả, đơn vị đã phối hợp phát hiện và xử lý thành công hơn 15 lượt tàu thuyền, phương tiện có hành vi vi phạm, ban hành các quyết định xử phạt hành chính với tổng số tiền ước tính 1 tỷ đồng; song song đó, đã kịp thời phát hiện và xử lý 1 vụ án liên quan đến hành vi tàng trữ, vận chuyển trái phép vật liệu nổ, với sự liên đới của 3 đối tượng.

Điển hình là, vào ngày 25/5/2026, trong một đợt tuần tra tại vùng biển phía Bắc đảo Cồn Cỏ, một tổ công tác liên ngành, bao gồm đại diện Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, Đồn Biên phòng Cồn Cỏ cùng Ban Quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ, đã kịp thời phát hiện và bắt giữ hai tàu cá mang số hiệu QNg 92543TS và QNg 92656TS đang sử dụng nghề giã cào đôi để khai thác thủy sản trái phép trong khu vực cấm.

Sau quá trình xác minh và xử lý, cả hai thuyền trưởng và chủ sở hữu phương tiện đều bị xử phạt hành chính với tổng số tiền lên đến 300 triệu đồng; đồng thời phải chịu hình thức xử phạt bổ sung nghiêm khắc là tước quyền sử dụng chứng chỉ thuyền trưởng và giấy phép khai thác thủy sản trong vòng 9 tháng.

Các lực lượng chức năng đang tích cực triển khai công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và vận động ngư dân tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phòng chống khai thác IUU tại cảng cá Cửa Việt. Ảnh: L.A

Song song với các hoạt động tuần tra trực tiếp trên biển, công tác giám sát hoạt động của tàu cá thông qua hệ thống định vị vệ tinh VMS (Vessel Monitoring System) cũng được duy trì một cách chặt chẽ và thường xuyên. Ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường như tàu mất kết nối, hoạt động sát hoặc vượt ra ngoài ranh giới vùng khai thác quy định, toàn bộ thông tin sẽ được khẩn trương chuyển giao đến các cơ quan, đơn vị và địa phương có thẩm quyền để tiến hành kiểm tra, xác minh và xử lý kịp thời.

Số liệu thống kê từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho thấy, tính từ đầu năm đến thời điểm hiện tại, các lực lượng chức năng đã ghi nhận 376 trường hợp có dấu hiệu vi phạm các quy định về chống khai thác IUU. Các hành vi vi phạm chủ yếu bao gồm: mất kết nối thiết bị VMS trên biển và cả khi neo đậu tại bờ, vượt ranh giới vùng khai thác thủy sản cho phép, tạm ngừng dịch vụ VMS trong thời gian dài, tháo dỡ thiết bị VMS trong lúc đang hoạt động trên biển, cùng với một số hành vi vi phạm khác trong lĩnh vực khai thác thủy sản. Sau quá trình kiểm tra, xác minh kỹ lưỡng, lực lượng chức năng đã tiến hành xử phạt hành chính đối với 74 vụ việc, thu về tổng số tiền phạt hơn 2,3 tỷ đồng; 300 trường hợp được xác định không có vi phạm, trong khi 2 vụ còn lại đang tiếp tục được xác minh và xử lý.

Cụ thể, đối với các trường hợp liên đới đến hệ thống VMS, đã có 61 tàu cá bị phát hiện mất kết nối trên 6 giờ. Kết quả xác minh cho thấy, 14 tàu cá đã bị xử phạt vi phạm với tổng số tiền 791,25 triệu đồng. Bên cạnh đó, 2 trường hợp tự ý tháo dỡ thiết bị VMS khi đang hoạt động trên biển cũng đã bị xử phạt hành chính với tổng mức phạt 365 triệu đồng.

Về 9 tàu cá có dấu hiệu vượt quá ranh giới vùng khai thác thủy sản quy định, các lực lượng chức năng đã tiến hành xác minh và xử phạt 3 tàu với tổng số tiền 462 triệu đồng; 6 trường hợp còn lại được miễn xử phạt do xác định nguyên nhân bất khả kháng hoặc chỉ vượt ranh giới dưới 500m. Đặc biệt, đối với những hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm, cơ quan chức năng đã quyết định khởi tố 2 vụ án hình sự liên quan đến 2 bị can (trong đó, 1 vụ đã hoàn tất xét xử) về tội danh cản trở hoạt động của phương tiện điện tử, chiếu theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, khẳng định, công tác phát hiện, xác minh và xử lý các hành vi vi phạm quy định chống khai thác IUU luôn được thực hiện một cách chặt chẽ và tuân thủ đúng quy định pháp luật. Đặc biệt, đối với các cảnh báo từ hệ thống VMS, các cơ quan chức năng đều tiến hành kiểm tra, đối chiếu dữ liệu và xác minh chi tiết từng trường hợp trước khi đưa ra quyết định xử lý.

Trên thực tế, không ít trường hợp hệ thống VMS phát tín hiệu mất kết nối, nhưng qua kiểm tra, xác định được tàu cá đang neo đậu an toàn tại cảng hoặc gặp sự cố kỹ thuật khách quan. Tuy nhiên, đối với những hành vi cố tình vi phạm, như can thiệp trái phép vào thiết bị VMS, hoạt động sai vùng khai thác hoặc bất kỳ vi phạm nào khác, đều sẽ bị xử lý một cách nghiêm minh và kiên quyết.

Tăng cường quản lý nghiêm ngặt tàu cá không đủ điều kiện hoạt động

Bên cạnh việc tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm, công tác rà soát và quản lý đội tàu cá trên địa bàn tỉnh cũng được triển khai một cách hết sức chặt chẽ. Hiện tại, toàn tỉnh đã đăng ký tổng cộng 4.628 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên. Trong số này, 4.587 tàu còn hiệu lực giấy phép khai thác thủy sản, đạt tỷ lệ 99,1%; 1.599 tàu từ 12m trở lên còn hạn đăng kiểm, đạt 96%; và 1.318 tàu từ 15m trở lên đã hoàn tất lắp đặt thiết bị VMS, đạt 98,1%. Đáng chú ý, toàn bộ dữ liệu về đội tàu cá đã được cập nhật đầy đủ lên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase).

Tuy nhiên, qua công tác rà soát, toàn tỉnh vẫn còn ghi nhận 43 tàu cá nằm trong danh mục có nguy cơ cao vi phạm các quy định về IUU, cùng với 79 tàu cá không đáp ứng đủ điều kiện hoạt động do chưa sở hữu hoặc đã hết hạn giấy phép khai thác thủy sản, hết hạn đăng kiểm, hết hạn giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, hoặc chưa lắp đặt thiết bị VMS.

Để quản lý chặt chẽ số tàu này, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã xây dựng danh sách chi tiết, định kỳ gửi hàng tuần cho lực lượng biên phòng và Ủy ban nhân dân cấp xã nhằm phối hợp giám sát. Các địa phương cũng đã chủ động cử cán bộ theo dõi sát sao vị trí neo đậu, thực hiện niêm phong, gắn bảng nhận diện và công khai danh sách, kiên quyết không để các phương tiện không đủ điều kiện này tự ý ra khơi hoạt động khai thác.

Ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, nhận định rằng, dù đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, nhưng công tác chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh vẫn đối mặt với không ít khó khăn và vướng mắc. Điển hình là hệ thống VMS đôi khi gặp sự cố mất kết nối; dữ liệu giữa VMS và hệ thống VNFishbase chưa hoàn toàn đồng bộ, đặc biệt đối với các trường hợp tàu cá thay đổi chủ sở hữu, đăng ký lại hoặc xóa đăng ký; cũng như việc giám sát sản lượng và triển khai truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT đối với các tàu cá nhỏ hoạt động tại khu vực bãi ngang còn nhiều thách thức.

Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương để rà soát chi tiết đến từng tàu cá; chú trọng xử lý dứt điểm tình trạng tàu cá không đủ điều kiện hoạt động; đồng thời, khẩn trương xác minh và xử lý nghiêm các trường hợp mất kết nối VMS, vượt vùng khai thác trái phép và các hành vi vi phạm khác.

Song song đó, sẽ đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc thực thi nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị và địa phương; khắc phục triệt để các hạn chế trong quản lý, đồng bộ dữ liệu, giám sát tàu cá và xử lý vi phạm; kiên quyết không cho phép tàu cá không đủ điều kiện tham gia hoạt động khai thác, đồng thời kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm minh mọi trường hợp vi phạm quy định về chống khai thác IUU.

Lê An