GS.TS Nguyễn Anh Trí: Thành công đòi hỏi nỗ lực, không có lối tắt dễ dàng

Giáo sư, Anh hùng Lao động, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Anh Trí, nguyên Viện trưởng Viện Huyết học-Truyền máu Trung ương, chia sẻ rằng tuổi thơ khó khăn cùng truyền thống gia đình trọng học và quê hương kiên cường đã hun đúc trong ông ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Đối mặt với tình trạng thiếu máu trầm trọng khi nhậm chức Viện trưởng năm 2003, ông đã tiên phong khởi xướng các phong trào hiến máu nhân đạo mang tầm quốc gia như Lễ hội Xuân Hồng và Hành trình Đỏ, góp phần quan trọng thay đổi nhận thức và đáp ứng nhu cầu máu cả nước.
Ngoài sự nghiệp khoa học và lãnh đạo, Giáo sư còn là một nghệ sĩ tài hoa với nhiều sáng tác thơ, nhạc, xem đó là nguồn sức mạnh tinh thần. Ông khẳng định các giá trị cốt lõi của người trí thức là tình yêu đất nước, nghiêm túc tuân thủ pháp luật và nỗ lực không ngừng nghỉ. Giáo sư nhắn nhủ thế hệ trẻ ngành y cần học hỏi suốt đời, cùng với tấm lòng nhân ái bao la và đạo đức nghề nghiệp cao cả.

QTO – Trong dòng chảy của thời gian, có những cá nhân ưu tú lặng lẽ hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp khoa học và lợi ích cộng đồng, để lại dấu ấn sâu sắc bởi những giá trị nhân văn cao cả. Giáo sư, Anh hùng Lao động, Thầy thuốc Nhân dân Nguyễn Anh Trí, nguyên Viện trưởng Viện Huyết học-Truyền máu Trung ương, chính là một nhân vật tiêu biểu như thế. Nhân dịp đầu xuân mới, phóng viên Báo và Đài Phát thanh, Truyền hình Quảng Trị đã có vinh dự được trò chuyện cùng ông.

– P.V: Kính thưa Giáo sư, xin ông chia sẻ về tầm ảnh hưởng của truyền thống quê hương và gia đình đối với quá trình hình thành nhân cách và sự nghiệp của mình.

– GS Nguyễn Anh Trí: Tôi vẫn nhớ như in, khi được vinh danh Giáo sư, một nhà báo từng đặt câu hỏi rằng liệu tôi có được thụ hưởng một nền giáo dục đầy đủ và thuận lợi. Tôi đã không ngần ngại khẳng định: Tuổi thơ của tôi gắn liền với một môi trường giáo dục đầy rách nát và thiếu thốn. Sự đứt gãy ấy đến từ chiến tranh, và sự thiếu thốn bắt nguồn từ hoàn cảnh gia đình, quê hương nghèo khó, cùng điều kiện học tập không hề trọn vẹn.

Tuy nhiên, tôi lại may mắn lớn lên trong một “cái nôi” vô cùng đặc biệt. Lệ Thủy, mảnh đất ấy, thấm đẫm truyền thống nghĩa tình và tinh thần cách mạng quật cường. Chính không gian văn hóa và lịch sử phong phú đó đã hun đúc trong tôi lòng tự trọng, ý thức sâu sắc về trách nhiệm, cùng khát vọng mãnh liệt được sống một cuộc đời ý nghĩa, cống hiến những giá trị tốt đẹp cho quê hương, đất nước. Về truyền thống gia đình, chúng tôi trưởng thành trong sự nghèo khó.

Mặc dù vậy, giữa vòng xoáy của khó khăn, ba tôi luôn canh cánh một nỗi niềm: phải cho các con được học hành thành tài. Ông thường căn dặn rằng, chỉ có con đường học vấn mới có thể thay đổi vận mệnh cá nhân và góp phần kiến tạo xã hội tốt đẹp hơn. Mẹ tôi, người phụ nữ tảo tần, một mình gánh vác gia đình khi ba vắng nhà công tác, song cả ba và mẹ luôn dốc hết tâm sức, dành trọn mọi nguồn lực có thể cho sự nghiệp học hành của các con. Có lẽ, chính tình cảm gia đình sâu nặng và tình yêu quê hương thắm thiết ấy đã trở thành động lực bền bỉ và mạnh mẽ nhất trong suốt cuộc đời tôi.

– P.V: Kính thưa Giáo sư, vào tháng 8 năm 1966, trong bối cảnh kế hoạch sơ tán mang mật danh K8, ông là một trong hàng vạn học sinh từ vùng tuyến lửa Vĩnh Linh, Quảng Bình phải ly biệt gia đình, vượt hàng trăm cây số để ra Bắc học tập và sinh sống. Hành trình đầy gian khó đó được nhiều người ví von như một “vạn lý trường chinh” khắc nghiệt, hay quá trình tôi luyện “thép từ ngàn độ lửa”. Với cá nhân Giáo sư, quãng thời gian K8 đã rèn giũa và định hình con người ông theo cách nào?

– GS Nguyễn Anh Trí: Năm 1966, tôi lên đường tham gia K8 khi chỉ mới 8, 9 tuổi đời. Chuyến đi bộ ròng rã suốt 3 tháng trời, từ Lệ Thủy ra đến Thọ Xuân, Thanh Hóa, đã tôi luyện cho tôi một tinh thần quyết tâm vượt mọi gian khó, đồng thời nuôi dưỡng tình đồng đội, anh em gắn bó, sẻ chia. Sống xa gia đình gần 3 năm đã giúp tôi hình thành bản lĩnh tự lập vững vàng, học cách hòa nhập với Nhân dân, với cộng đồng địa phương và những con người mang bản sắc văn hóa khác biệt. Tất cả những trải nghiệm quý báu ấy đã trở thành hành trang vô giá để tôi vững bước trên chặng đường đời.

– P.V: Trong vai trò Viện trưởng Viện Huyết học-Truyền máu Trung ương, Giáo sư đã tiên phong khởi xướng những phong trào nhân đạo mang tầm vóc quốc gia như Lễ hội Xuân Hồng hay Hành trình Đỏ. Xin Giáo sư cho biết, đâu là thách thức lớn nhất mà ông phải đối mặt ở thời điểm ban đầu triển khai các sáng kiến này?

– GS Nguyễn Anh Trí: Khi tôi nhận nhiệm vụ vào năm 2003, thách thức lớn nhất mà ngành y tế nước nhà phải đối mặt là tình trạng thiếu máu trầm trọng trên phạm vi toàn quốc. Nhu cầu máu thời điểm đó ước tính hơn 700.000 đơn vị mỗi năm, song lượng máu tiếp nhận chỉ đạt chưa tới 100.000 đơn vị. Sự thiếu hụt này đã đẩy nhiều bệnh nhân vào tình thế nguy kịch. Đây không chỉ là áp lực vô cùng lớn mà còn là động lực mạnh mẽ thôi thúc chúng tôi phải cấp tốc hành động.

Tình trạng thiếu máu thường trở nên đặc biệt nghiêm trọng vào hai thời điểm trong năm. Thứ nhất là ngay sau Tết Nguyên đán, do quan niệm truyền thống cho rằng hiến máu đầu năm có thể mang lại “vận xui”. Để khắc phục điều này, chúng tôi đã tổ chức Lễ hội Xuân Hồng, không chỉ kịp thời bổ sung nguồn máu mà còn góp phần thay đổi nhận thức tích cực trong xã hội. Thứ hai là giai đoạn mùa hè, kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9, đặc biệt là tháng 7, khi lượng người hiến máu sụt giảm đáng kể.

Xuất phát từ thực tế cấp bách đó, chúng tôi đã phát động Hành trình Đỏ – một chiến dịch vận động hiến máu xuyên Việt quy mô lớn, nhằm lan tỏa tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng trên khắp mọi miền đất nước. Đến nay, cả hai chương trình này vẫn được duy trì và không ngừng phát triển, trở thành những hoạt động mang ý nghĩa sâu rộng và là biểu tượng của phong trào hiến máu tình nguyện tại Việt Nam.

– P.V: Không chỉ được biết đến với tư cách một nhà khoa học uyên bác, Giáo sư còn là một nghệ sĩ tài hoa, đã sáng tác thơ, nhạc, cho ra mắt nhiều tập thơ và hơn 230 ca khúc. Trong một bài thơ của mình, ông có viết: “Tựa vào Mẹ/Nhận được tình thương/Tựa vào Cha/Thêm lòng dũng cảm/Tựa vào câu ca/Nghe rõ hơn nốt nhạc cuộc đời…”. Xin Giáo sư chia sẻ, thơ ca và âm nhạc có ý nghĩa như thế nào trong cuộc đời và sự nghiệp của ông?

– GS Nguyễn Anh Trí: Tôi tin rằng, đối với bất kỳ ai, thơ ca và âm nhạc đều là một nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, giúp con người sống tốt đẹp hơn, nhân ái hơn, và vững vàng hơn khi đối diện với những thử thách cam go của cuộc đời. Với tôi cũng vậy. Nhưng tôi cảm thấy mình may mắn hơn một chút, bởi tôi có thể chuyển hóa những suy tư, những rung cảm nội tại thành những vần thơ, và từ những vần thơ ấy, lại có thể cất lên thành những nốt nhạc, thành những bài ca. Chính khả năng đặc biệt này đã tiếp thêm cho tôi nguồn năng lượng dồi dào. Đó không chỉ là sức mạnh để vượt qua khó khăn, mà trên hết, là niềm vui, là hạnh phúc trong lao động miệt mài, trong sự sáng tạo không ngừng nghỉ và trong từng khoảnh khắc được sống ý nghĩa.

– P.V: Nhìn lại một hành trình dài cống hiến cho khoa học và những quyết định đầy áp lực, theo Giáo sư, đâu là những giá trị cốt lõi mà một người trí thức cần kiên định giữ vững để không bao giờ lạc lối khỏi con đường mình đã chọn?

– GS Nguyễn Anh Trí: Trước tiên và quan trọng nhất, đó là một tình yêu sâu nặng dành cho đất nước, cho Tổ quốc. Khi mang trong mình tình yêu thiêng liêng ấy, mỗi cá nhân sẽ tự giác ý thức được cách sống và làm việc sao cho xứng đáng. Thứ hai, là sự nghiêm túc tuân thủ pháp luật. Trong quá trình sống và làm việc, đặc biệt khi hoạt động trong nhiều lĩnh vực đa dạng, con người ta rất dễ đối mặt với những va chạm, những cám dỗ hay nguy cơ đi chệch hướng. Nếu chúng ta luôn xem pháp luật là nguyên tắc tối thượng, là “ranh giới đỏ” cho mọi hành động của mình, thì chúng ta sẽ vững vàng hơn và luôn đi đúng con đường đã chọn.

Và một yếu tố không thể thiếu khác, chính là tinh thần nỗ lực không ngừng nghỉ. Cuộc sống vốn dĩ chứa đựng vô vàn khó khăn và thử thách. Nếu thiếu đi sự cố gắng, thiếu đi sự bền bỉ, chúng ta rất dễ chùn bước và bỏ cuộc giữa chừng. Đây chính là những giá trị cốt lõi nhất giúp người trí thức kiên định trên con đường mình đã chọn và vươn tới những đỉnh cao trong cuộc đời.

– P.V: Giáo sư có lời nhắn nhủ đặc biệt nào muốn gửi gắm đến thế hệ trẻ ngày nay, nhất là những bạn đang ấp ủ ước mơ theo đuổi con đường khoa học và y học cao cả?

– GS Nguyễn Anh Trí: Đối với bất kỳ ai, ở bất kỳ lĩnh vực hay ngành nghề nào, sự nỗ lực và cố gắng hết mình là yếu tố tiên quyết. Con đường dẫn đến thành công không bao giờ trải đầy hoa hồng, và mọi giá trị đều phải được đánh đổi bằng sự bền bỉ cùng kỷ luật thép với bản thân. Riêng đối với các bạn trẻ đang theo đuổi ngành Y, tôi muốn nhấn mạnh thêm hai điều cốt yếu. Thứ nhất, y học là một nghề nghiệp đòi hỏi sự học hỏi không ngừng nghỉ, học suốt đời. Thứ hai, và có lẽ còn quan trọng hơn, nghề Y yêu cầu một tấm lòng nhân ái và đạo đức nghề nghiệp ở mức cao nhất. Một khi đã lựa chọn dấn thân vào con đường này, người thầy thuốc phải liên tục tự rèn luyện, tự tu dưỡng bản thân. Sự tu dưỡng ấy trước hết phải xuất phát từ trái tim, từ lòng nhân ái bao la, từ sự thấu cảm sâu sắc và tinh thần trách nhiệm cao cả đối với người bệnh.

– P.V: Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư vì cuộc trò chuyện vô cùng ý nghĩa và sâu sắc!

Thực hiện: Diệu Hương