Gặp người hùng phà Gianh: Chuyện chưa kể mùa xuân xưa

Bài báo giới thiệu Anh hùng Lao động Võ Xuân Khuể (sinh năm 1946), người cựu chiến binh đã gắn bó cả cuộc đời với bến phà Gianh lịch sử trong kháng chiến chống Mỹ. Khi chiến tranh khốc liệt, ông đã dũng cảm tham gia đơn vị vận tải, hoàn thành xuất sắc nhiều nhiệm vụ từ chèo đò, lái ca nô đến rà phá thủy lôi, góp phần giữ vững huyết mạch giao thông chi viện cho tiền tuyến. Ông nổi bật với sự sáng tạo khi dùng ca nô để phá thủy lôi, và từng thoát chết 8 lần, với những kỷ niệm kinh hoàng như bị thủy lôi hất văng hay thay thế lái xe đã hy sinh để đưa đoàn xe qua sông dưới làn đạn địch. Với những đóng góp phi thường đó, ông vinh dự được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động và hiện đang sống an nhiên bên gia đình, thường xuyên nhắc nhở con cháu về đạo lý, tình người và hy vọng quê hương phát triển.

QTO – Trong một ngày xuân âm u trước thềm Tết Bính Ngọ 2026, khi mưa gió vẫn còn đeo bám, chúng tôi đã thực hiện hành trình tìm về phường Ba Đồn để gặp gỡ một cựu anh hùng từng gắn bó với bến phà Gianh lịch sử.

Mặc dù bận rộn với công việc địa phương, cán bộ xã Nam Gianh vẫn tận tình dẫn chúng tôi đến làng La Hà – một vùng đất văn vật nổi tiếng, từng là một trong “bát danh hương” của xứ Quảng Bình xưa, để diện kiến Anh hùng Võ Xuân Khuể. Hôm ấy, đúng dịp giỗ tổ tiên, không khí gia đình rộn ràng bởi tiếng chuyện trò, nấu nướng của con cháu sum vầy. Đoàn khách chúng tôi vừa ghé, mọi người đã niềm nở chào hỏi. Một cụ ông với dáng vẻ cao niên nhưng vạm vỡ, rắn rỏi mời chúng tôi vào nhà.

Anh hùng Võ Xuân Khuể (bên trái) – Ảnh: P.X.D

Sau thoáng ngỡ ngàng ban đầu, ông Khuể vui vẻ đón khách với giọng nói hào sảng. Ông Võ Xuân Khuể (sinh năm 1946) kể lại, khi cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của Mỹ bùng nổ, ông, ở tuổi 19, đã gia nhập đơn vị vận tải trên sông Gianh để phục vụ kháng chiến.

Nhớ về một thời gian khó nhưng đầy nhiệt huyết, ông Khuể bộc bạch: “Trước khi tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tôi là nông dân, và nay khi trở về, tôi vẫn là nông dân. Cuộc đời tôi đã trải qua nhiều ‘màu áo’: từ người nông dân chân lấm tay bùn đến chiến sĩ công binh, rồi công nhân, tất cả đều gắn bó sâu sắc với bến phà Gianh. Có những lúc đi học, cũng coi như khoác lên mình ‘áo học trò’. Khi công tác tại phà Gianh, dù là chèo đò, lái ca nô, điều khiển phà, hay rà phá thủy lôi, bất cứ nhiệm vụ nào cấp trên giao phó, tôi đều cố gắng hoàn thành thật tốt. Dù không dám tự nhận mình xuất sắc, nhưng tôi luôn dốc hết sức mình, không nề hà vất vả, gian nan. Thực ra, thời đó ai cũng vậy cả. Ngay cả khi bão lụt hoành hành, trong khi mọi người tìm nơi trú ẩn an toàn, thì nhiệm vụ của chúng tôi lại là bám trụ sông, bảo vệ an toàn phương tiện…”.

Chia sẻ về sự khốc liệt của chiến tranh, ông Khuể hồi tưởng: “Biết phà Gianh là huyết mạch giao thông trọng yếu, quân địch đánh phá ác liệt ngày đêm, hòng cắt đứt nguồn chi viện cho tiền tuyến. Bom đạn giăng kín trời đất, địch bắn rốc két, thả bom bi, phóng thủy lôi để phong tỏa chúng ta, nhiều khi cái chết chỉ cách gang tấc. Thế nhưng, anh em chúng tôi ai cũng một lòng xác định, dù phải hy sinh cũng phải hoàn thành nhiệm vụ được giao, đảm bảo giao thông thông suốt”.

Được biết, trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, ông là một người lính quả cảm, đầy sáng tạo. Ông đã dùng ca nô lướt sóng để phá thủy lôi, mở rộng luồng lạch, giúp bến phà hoạt động an toàn và hiệu quả, góp phần giữ vững một mạch máu giao thông huyết mạch, chi viện kịp thời cho chiến trường. Bản thân ông cũng đã 8 lần thoát chết trong gang tấc bởi bom đạn địch.

“Bác có thể kể về một kỷ niệm đáng nhớ nhất không?”, tôi đề nghị. Ông Khuể trầm ngâm rồi kể: “Đó là ngày 14/8/1967, khi phà đang vượt sông thì địch phóng thủy lôi. Một tiếng nổ kinh hoàng vang lên, hất tung tôi lên không trung rồi rơi xuống sông. May mắn là tôi không va trúng vật cứng nào, nếu không thì chắc chắn đã gãy xương. Sóng nước đẩy tôi chìm sâu xuống đáy sông, tôi cố gắng hết sức đạp chân vào cát để ngoi lên. Khi lên được mặt nước, thật may mắn, tôi với được vỏ chiếc thùng đựng dầu nhiên liệu cho ca nô và cứ thế trôi theo dòng nước. Tưởng chừng đã thoát nạn, nào ngờ một quả thủy lôi khác gần tôi lại nổ tiếp. Tôi một lần nữa bị đẩy xuống đáy sông rồi lại cố gắng ngoi lên. Lần này thì tôi vớ được một tấm ván, trôi thêm khoảng 50 mét nữa thì được anh em cứu sống. Tôi bị thương nhiều chỗ, anh em đưa tôi lên thuyền. Trên chiếc thuyền nhỏ ấy, tôi nằm giữa lòng thuyền, may mắn còn sống, còn hai bên tôi là thi thể của hai chiến sĩ lái xe vừa hy sinh trên bến phà Gianh… Một kỷ niệm khác là vào cuối năm 1968. Khi đoàn xe chở tên lửa của ta vào Nam trong đêm tối để giữ bí mật, đến phà Gianh thì bất ngờ gặp máy bay địch bắn hai quả pháo sáng. Địch đã phát hiện và bắn rốc két như vãi đạn. Đoàn xe đang qua phà bỗng khựng lại. Tôi nhảy lên chiếc xe đầu tiên, sờ vào người chiến sĩ lái xe thì thấy anh đã hy sinh. Lập tức, tôi thay anh lái xe qua bờ Nam. Địch vẫn bắn đuổi theo nhưng may mắn tôi đã qua sông an toàn. Tưởng chừng đã yên, thì một chiếc xe đột ngột tắt máy, không thể khởi động lại được, trong khi máy bay địch không ngừng truy kích. Tôi chạy lại, dùng hết sức mình quay tay khởi động máy để xe tiếp tục lên đường trong đêm. Lại thêm một đêm ác liệt trôi qua”.

Với những thành tích xuất sắc đã đạt được, ông Võ Xuân Khuể vinh dự được trao tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lao động. Khi hỏi về cảm nghĩ hiện tại, ông đáp: “Cuộc đời tôi, từ khi công tác cho đến lúc nghỉ hưu, luôn tận tâm, cố gắng hết mình. Chiến tranh khốc liệt như vậy mà mình còn sống được đã là may mắn lắm rồi. Hôm nay, được sống vui vầy bên vợ con, cháu chắt là niềm hạnh phúc lớn lao, không còn mong ước gì hơn. Nếu trời cho thêm sức khỏe để sống lâu cùng gia đình thì càng mừng. Tôi vẫn thường nhắc nhở cháu con phải yêu lao động, quý trọng tình nghĩa, làm việc gì cũng phải nhớ đến đạo lý, tình người. Còn đối với quê hương, tôi chỉ cầu mong ngày càng đổi mới, đi lên, mọi người đều được ấm no, hạnh phúc, vậy là mãn nguyện lắm rồi”.

Gió sông Gianh vẫn lồng lộng thổi, như gợi nhắc về một thời hùng tráng nhưng chưa hề xa…

Phạm Xuân Dũng