Sở hữu trí tuệ: Tăng chế tài xử phạt, bảo vệ quyền lợi người sáng tạo

Quyết định số 1624/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã sửa đổi Chiến lược sở hữu trí tuệ quốc gia đến năm 2030, tái khẳng định bảo vệ SHTT là nghĩa vụ chung và xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm. Chiến lược mới nhấn mạnh việc thúc đẩy giao dịch quyền SHTT trên thị trường và hoàn thiện khung pháp luật để phù hợp với các thách thức từ Cách mạng công nghiệp 4.0, bao gồm các đối tượng SHTT phi truyền thống và vấn đề xâm phạm trên không gian mạng.
Các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm bao gồm rà soát pháp luật để tạo môi trường thuận lợi, cân bằng lợi ích, đồng thời tăng cường chế tài xử lý và khuyến khích biện pháp dân sự. Quyết định cũng tập trung vào việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua phát triển đội ngũ chuyên gia, ứng dụng công nghệ số hóa dữ liệu, và tăng cường kiểm soát, giám sát, cảnh báo sớm các hành vi vi phạm SHTT, đặc biệt trong môi trường kỹ thuật số và xuyên biên giới.

Quyết định số 1624/QĐ-TTg về việc sửa đổi Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030 tái khẳng định quan điểm cốt lõi: tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là nghĩa vụ chung của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân và toàn xã hội.

Ngày 21/8/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1624/QĐ-TTg, chính thức sửa đổi và bổ sung một số điều trong Quyết định số 1068/QĐ-TTg ngày 22/8/2019 của Thủ tướng Chính phủ, nhằm phê duyệt Chiến lược sở hữu trí tuệ quốc gia đến năm 2030.

Quyết định số 1624/QĐ-TTg điều chỉnh Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030 theo hướng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, coi đây là trách nhiệm then chốt của tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhân và toàn thể cộng đồng. Mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ sẽ bị xử lý nghiêm minh theo đúng quy định của pháp luật.

Quyết định còn bổ sung mục tiêu chiến lược là thúc đẩy mạnh mẽ các giao dịch quyền sở hữu trí tuệ trên thị trường. Trong đó, một điểm nhấn quan trọng là việc thí điểm hỗ trợ định giá cho ít nhất 100 quyền sở hữu trí tuệ từ các viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học và các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (bổ sung vào điểm đ khoản 5 Mục II Điều 1).

Nghiên cứu và ứng phó với vấn đề xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng và các nền tảng số

Về các nhiệm vụ và giải pháp triển khai Chiến lược, Quyết định số 1624/QĐ-TTg đã sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về sở hữu trí tuệ theo quy định tại khoản 1 Mục III Điều 1. Cụ thể:

Rà soát và hoàn thiện toàn diện hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ cùng các quy định liên quan, nhằm kiến tạo môi trường pháp lý thuận lợi tối đa cho hoạt động sáng tạo, bảo hộ, khai thác và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, đảm bảo nguyên tắc cân bằng lợi ích giữa các chủ thể xã hội, ngăn chặn hiệu quả mọi hành vi lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, cần chú trọng cập nhật các vấn đề mới phát sinh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ liên quan đến xu hướng khoa học và công nghệ hiện đại của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), để đề xuất các điều chỉnh pháp luật phù hợp. Trong đó, tập trung nghiên cứu và xử lý vấn đề bảo hộ đối với các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ mới, phi truyền thống như dữ liệu lớn (big data), tài sản số, công nghệ chuỗi khối (blockchain), công nghệ sinh học và công nghệ bán dẫn; cùng với vấn đề xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng và các nền tảng số.

Đảm bảo các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ phù hợp với bản chất dân sự của quyền này; khuyến khích xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bằng các biện pháp dân sự. Song song đó, nâng cao chất lượng xử lý hành chính đối với các hành vi vi phạm.

Tăng cường mạnh mẽ các chế tài xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền và vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ, nhằm đảm bảo tính răn đe, đặc biệt đối với hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.

Tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất, nhập khẩu của doanh nghiệp, khuyến khích đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ. Đảm bảo quản lý chặt chẽ bí mật kinh doanh, dữ liệu chiến lược, công nghệ nguồn, công nghệ lõi, các sáng chế thuộc bí mật Nhà nước, phòng ngừa chuyển giao công nghệ quan trọng trái phép. Hình thành cơ chế phát hiện và cảnh báo sớm đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ xuyên biên giới. Đặc biệt, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cần gắn liền với việc bảo vệ quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.

Ngoài ra, cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến giao dịch quyền sở hữu trí tuệ như: góp vốn, giao dịch bảo đảm, định giá, kế toán và kiểm toán quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, ban hành các cơ chế, chính sách về tài chính, tín dụng và các ưu đãi khác nhằm thúc đẩy khai thác quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra từ hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước.

Nghiên cứu cơ chế đặc thù để phát triển đội ngũ công chức, viên chức và chuyên gia sở hữu trí tuệ trình độ cao

Về giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Quyết định số 1624/QĐ-TTg bổ sung nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu áp dụng các cơ chế tài chính và chính sách nhân lực đặc thù, nhằm phát triển một đội ngũ công chức, viên chức và chuyên gia sở hữu trí tuệ có trình độ chuyên môn cao.

Cùng với đó, triển khai đồng bộ dịch vụ công trực tuyến, số hóa dữ liệu về sở hữu trí tuệ; tăng cường đầu tư, phát triển hạ tầng và ứng dụng các công nghệ mới trong hoạt động xác lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Mục tiêu là đảm bảo tính an toàn, minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi tối đa để công chúng có thể tiếp cận, tra cứu, phân tích và khai thác thông tin sở hữu trí tuệ.

Đối với giải pháp tập trung đẩy mạnh và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động bảo vệ sở hữu trí tuệ, Quyết định số 1624/QĐ-TTg đã sửa đổi, bổ sung các điểm a, b, c, d khoản 3 Mục III Điều 1, đồng thời bổ sung điểm k như sau:

“a) Rà soát, phân định rõ ràng chức năng nhiệm vụ, từng bước tinh giản các đầu mối cơ quan có thẩm quyền xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bằng biện pháp hành chính; đơn giản hóa và minh bạch hóa thủ tục, cắt giảm chi phí và rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp, xử lý các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ;

b) Tăng cường phối hợp, xây dựng cơ chế điều phối tập trung, thống nhất giữa các cơ quan hành chính nhà nước và các cơ quan bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là cơ quan tư pháp, trong đó bao gồm cả công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ xuyên biên giới; phối hợp nghiên cứu nhằm tăng cường vai trò của tòa án trong việc giải quyết các vụ việc về sở hữu trí tuệ;

c) Tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý nghiêm khắc các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là các hành vi diễn ra trong môi trường kỹ thuật số; nâng cao trách nhiệm pháp lý của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số trong việc ngăn chặn, loại bỏ và không tiếp tay cho hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng;

d) Nâng cao hiệu quả thực thi các biện pháp kiểm soát hàng hóa xuất, nhập khẩu có liên quan đến sở hữu trí tuệ, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử.”

k) Nghiên cứu ứng dụng các công nghệ có khả năng giám sát, tự động phát hiện và cảnh báo sớm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số; xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành về sở hữu trí tuệ được kết nối và chia sẻ liên thông, đảm bảo phục vụ công tác giám sát, cảnh báo và xử lý vi phạm một cách thống nhất trên phạm vi toàn quốc.”

Nguồn: Vietnam+