Người dân “mòn mỏi” chờ bồi thường, tái định cư: Vì sao chậm trễ?

Dự án Khu du lịch nhà ở sinh thái Sunspa-Đảo Yến tại Quảng Bình đã đình trệ hơn một thập kỷ do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) và nhiều sai phạm. Nhà đầu tư chưa hoàn thành việc ký quỹ, chậm trễ chi trả bồi thường cho 40/62 hộ dân, khiến hàng chục gia đình chịu ảnh hưởng không thể sử dụng đất hoặc cải tạo nhà ở. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng có sai phạm khi bàn giao đất không đúng thẩm quyền, góp phần làm dự án chậm tiến độ kéo dài. Dự án đã chậm tiến độ nghiêm trọng, chưa triển khai xây dựng hạng mục nào, gây ra nhiều hệ lụy cho người dân và lãng phí tài nguyên đất. Thanh tra tỉnh kiến nghị xem xét thu hồi dự án nếu nhà đầu tư không chứng minh được năng lực tài chính và hoàn tất chi trả bồi thường trước tháng 1/2027.

QTO – Sau một thập kỷ được chấp thuận chủ trương đầu tư và tám năm kể từ khi điều chỉnh tiến độ, dự án Khu du lịch nhà ở sinh thái Sunspa-Đảo Yến tại xã Quảng Đông cũ (nay thuộc xã Phú Trạch) vẫn chưa hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Tình trạng này đã đẩy hàng chục hộ dân vào thế tiến thoái lưỡng nan, gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng.

Dự án đình trệ kéo dài

Dự án Khu du lịch nhà ở sinh thái Sunspa-Đảo Yến (sau đây gọi tắt là Dự án) có tổng mức đầu tư dự kiến 867,633 tỉ đồng, với tổng diện tích đất và mặt nước sử dụng là 60,87ha. Trong đó, 37,64ha nằm trong ranh giới dự án, và 23,23ha ngoài ranh giới bao gồm mặt nước và bãi cát ven biển.

Mục tiêu của Dự án là hình thành khu du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, góp phần thúc đẩy ngành Du lịch, đa dạng hóa sản phẩm và tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội. Quy mô bao gồm các hạng mục như: khu biệt thự, khu resort, khu khách sạn cao cấp, khu công trình công cộng và bãi cát ven biển. Nhà đầu tư (NĐT) được xác định là Công ty CP Tập đoàn Trường Thịnh.

Dự án đã được UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) chấp thuận chủ trương đầu tư vào ngày 26/10/2016. Đến ngày 4/4/2018, Ban Quản lý Khu Kinh tế (BQL KKT) tỉnh ban hành quyết định điều chỉnh tiến độ thực hiện. Cụ thể, kế hoạch ban đầu yêu cầu hoàn thành GPMB và giao đất trong quý III/2018, hoàn tất xây dựng khu khách sạn và hạ tầng kỹ thuật trong quý III/2019, hoàn thiện khu du lịch công cộng trong quý IV/2020 và khu biệt thự, resort trong quý IV/2021.

Kết quả thanh tra của Thanh tra tỉnh vào tháng 6/2026 đã cho thấy hiện trạng đáng báo động: Dự án vẫn chưa hoàn thành GPMB và bàn giao đất, chưa triển khai thi công bất kỳ hạng mục công trình nào, và cũng chưa được Nhà nước giao đất hay cho thuê đất. Với mốc hoàn thành toàn bộ dự án theo tiến độ điều chỉnh là quý IV/2021, dự án đã chậm tiến độ vượt quá 24 tháng theo quy định của Luật Đầu tư và được xếp vào diện chậm tiến độ kéo dài.

Hàng loạt sai phạm

Dự án thuộc trường hợp nhà đầu tư phải thực hiện ký quỹ để đảm bảo việc triển khai, áp dụng cho toàn bộ diện tích đất và mặt nước (60,87ha). Theo quy định pháp luật, việc ký quỹ phải được thực hiện sau khi chủ trương đầu tư được chấp thuận và trước thời điểm Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Tuy nhiên, trên thực tế, dự án đã tiến hành nhiều bước quan trọng như: ban hành thông báo thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường và triển khai các thủ tục GPMB để chuẩn bị xây dựng.

Song song với đó, công tác bồi thường, hỗ trợ, GPMB đã được khởi động từ năm 2016, ngay sau khi Nhà đầu tư ký hợp đồng số 13/2016/HĐ-GPMB ngày 15/11/2016 với Trung tâm Phát triển quỹ đất (PTQĐ) Quảng Trạch. Đồng thời, UBND huyện Quảng Trạch (cũ) cũng đã ban hành các quyết định thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 62 hộ gia đình chịu ảnh hưởng bởi việc GPMB phục vụ Dự án.

Theo đó, tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ GPMB là 40,666 tỉ đồng. Thế nhưng, đến thời điểm thanh tra, Nhà đầu tư vẫn chưa hoàn thành thủ tục đảm bảo thực hiện dự án, chưa nộp tiền ký quỹ hoặc có bảo lãnh ngân hàng về nghĩa vụ ký quỹ. Hành vi này đã vi phạm nghiêm trọng các quy định của Luật Đầu tư và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Tính đến thời điểm thanh tra, Nhà đầu tư chỉ mới chi trả cho 22/62 hộ dân với tổng số tiền hơn 13,759 tỉ đồng, còn lại 40/62 trường hợp vẫn chưa nhận được tiền bồi thường, hỗ trợ, với tổng số tiền hơn 26,906 tỉ đồng. Nguyên nhân chính là do Nhà đầu tư chưa nộp đủ số tiền đã được phê duyệt để chi trả, vi phạm quy định của Luật Đất đai. Bên cạnh đó, dù dự án đã chậm tiến độ gần 5 năm, Nhà đầu tư vẫn chưa hoàn thiện các thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư theo quy định, tiếp tục vi phạm Luật Đầu tư.

Đáng chú ý, kết quả thanh tra còn chỉ rõ Trung tâm PTQĐ Quảng Trạch đã bàn giao 30ha đất cho Nhà đầu tư quản lý mà không đúng thẩm quyền, vi phạm nghiêm trọng Điều 59 Luật Đất đai năm 2013.

Nhiều hệ lụy đau lòng

Việc Nhà đầu tư không nộp đủ số tiền bồi thường, hỗ trợ, GPMB theo phương án đã được UBND huyện Quảng Trạch (cũ) phê duyệt đã kéo dài thời gian thực hiện GPMB, khiến dự án chưa đủ điều kiện để được giao đất, cho thuê đất; từ đó không thể triển khai thi công và trở thành một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng dự án chậm tiến độ kéo dài.

Việc Nhà đầu tư chưa nộp đủ số tiền đã được phê duyệt để chi trả cho 40 hộ dân còn lại đã đẩy các hộ này vào tình cảnh “đi không được, ở không xong” suốt 10 năm qua, phát sinh nhiều hệ lụy trong cuộc sống và sinh hoạt. Các hệ lụy điển hình bao gồm: đất nằm trong quy hoạch thu hồi khiến người dân không thể tách thửa cho con cái; không thể sửa chữa, cải tạo nhà ở dù đã xuống cấp nghiêm trọng. Hay như việc thế chấp đất đai tại ngân hàng để vay vốn phát triển kinh tế cũng trở nên bất khả thi, dẫn đến sinh kế bị đình trệ.

Bà Nguyễn Thị Huân, cư dân thôn 19/5, xã Phú Trạch, chia sẻ về tình trạng nhà ở đã xuống cấp nhưng gia đình không thể sửa chữa hay nâng cấp. Thửa đất rộng hơn 3.000m² của gia đình bà nằm hoàn toàn trong ranh giới thu hồi phục vụ dự án, do đó, suốt nhiều năm qua, gia đình bà không thể thực hiện bất kỳ quyền pháp luật nào đối với mảnh đất của mình.

Ngay cả mong muốn tách thửa, hoàn thiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho con trai Nguyễn Duy Hoàng và con dâu Lê Thị Tam, nhằm giúp họ chủ động xây dựng cuộc sống và định hướng phát triển kinh tế gia đình, cũng trở nên bất khả thi.

Trường hợp tương tự là gia đình ông Nguyễn Quang Cảnh và bà Phạm Thị Ngọc, thôn 19/5. Với ba người con, hai trong số đó có đất nằm trong phần diện tích của cha mẹ. Theo thông tin gia đình cung cấp, tại thời điểm thực hiện phương án bồi thường, tổng giá trị được tính toán là khoảng 3,6 tỉ đồng. Tuy nhiên, sau gần 10 năm, gia đình ông vẫn chưa nhận được khoản tiền này. Điều nghiêm trọng hơn là việc đất bị quy hoạch thu hồi đã tước đi các quyền hợp pháp của ông Cảnh với tư cách người sử dụng đất theo quy định pháp luật.

Hậu quả nghiêm trọng còn đến từ việc Trung tâm PTQĐ Quảng Trạch bàn giao 30ha đất cho Nhà đầu tư quản lý không đúng thẩm quyền, cùng với việc Nhà đầu tư không quản lý tốt diện tích đất được giao. Đồng thời, UBND xã Quảng Đông (cũ) đã thiếu trách nhiệm trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm về đất đai, dẫn đến tình trạng người dân tái lấn chiếm, trồng cây, đào ao và tạo lập tài sản mới trên phần đất đã được bồi thường.

Kiên quyết xử lý theo quy định

Qua thanh tra, về mặt xử lý hành chính, Thanh tra tỉnh kiến nghị BQL KKT tỉnh, UBND huyện Quảng Trạch, UBND xã Quảng Đông (cũ) nay là xã Phú Trạch, và Trung tâm PTQĐ Quảng Trạch nghiêm túc tổ chức rút kinh nghiệm đối với tập thể và cá nhân đã chậm trễ trong việc tham mưu, xử lý các tồn tại, hạn chế và vi phạm đã được kết luận.

Đặc biệt, BQL KKT tỉnh được yêu cầu báo cáo UBND tỉnh, đồng thời đề nghị Sở Tài chính xem xét, áp dụng các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính phù hợp với thẩm quyền đối với những sai phạm đã được kết luận của Nhà đầu tư.

Nhằm giải quyết triệt để những vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ dự án, tránh lãng phí tài nguyên đất đai và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư, Thanh tra tỉnh kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo UBND xã Phú Trạch, Trung tâm PTQĐ Quảng Trạch, BQL KKT tỉnh và Nhà đầu tư phối hợp rà soát toàn diện hồ sơ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của 62 trường hợp. Cần làm rõ số tiền đã chi trả, số tiền còn thiếu; thống kê số hộ đã nhận tiền nhưng chưa bàn giao mặt bằng; cũng như số hộ chưa nhận tiền bồi thường.

Đồng thời, cần xác định rõ nguyên nhân từng trường hợp tồn đọng và đề xuất phương án xử lý cụ thể để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Song song đó, cần tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật đất đai, bao gồm tái lấn chiếm và sử dụng đất trái phép trên phần diện tích đã được thu hồi theo quy định.

Thanh tra tỉnh cũng kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo BQL KKT tỉnh chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND xã Phú Trạch, Trung tâm PTQĐ Quảng Trạch và các cơ quan liên quan làm việc trực tiếp với Nhà đầu tư. Nếu Nhà đầu tư chứng minh được năng lực tài chính và chuyển đủ tiền bồi thường bổ sung trước tháng 1/2027, thì xem xét phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư theo Luật Đầu tư năm 2025. Trong trường hợp Nhà đầu tư không đáp ứng các điều kiện này, cơ quan có thẩm quyền sẽ được tham mưu để xem xét, chấm dứt dự án theo đúng quy định pháp luật.

                                                                                Bùi Thành