Tảo hôn: Chấm dứt để bảo vệ quyền trẻ em gái!

Tỉnh Quảng Trị đang đối mặt với những thách thức đáng kể về tảo hôn và mất cân bằng giới tính khi sinh, đặc biệt tại các vùng miền núi và cộng đồng dân tộc thiểu số. Tảo hôn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như bỏ học sớm, rủi ro sức khỏe, và tước đoạt các quyền cơ bản của trẻ em gái, xuất phát từ nhận thức hạn chế và các yếu tố kinh tế xã hội.
Hưởng ứng Ngày Quốc tế trẻ em gái, tỉnh Quảng Trị đã và đang tăng cường mạnh mẽ các chiến dịch truyền thông về bình đẳng giới, phòng chống tảo hôn, và kiểm soát mất cân bằng giới tính. Các nỗ lực này tập trung vào việc nâng cao nhận thức, cung cấp kiến thức về sức khỏe sinh sản, pháp luật và kỹ năng sống cho trẻ em gái. Mục tiêu cuối cùng là kiến tạo môi trường để các em phát triển toàn diện, phát huy tiềm năng và tự định đoạt tương lai, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dân số và thúc đẩy bình đẳng giới.

QTO – Trẻ em gái, biểu tượng của tương lai, cần được kiến tạo một hành trình trưởng thành trọn vẹn trong tình yêu thương, sự bảo vệ, được tiếp cận giáo dục và chăm sóc y tế toàn diện, thay vì bị cuốn vào vòng xoáy tảo hôn hay những rào cản định kiến giới sớm. Hưởng ứng Ngày Quốc tế trẻ em gái 11/10, tỉnh Quảng Trị kiên định mục tiêu tăng cường truyền thông về bình đẳng giới, quyết liệt phòng, chống tảo hôn và giải quyết mất cân bằng giới tính khi sinh, nhằm kiến tạo một môi trường nơi mỗi bé gái được tôn trọng sâu sắc và phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Dù có nhiều nỗ lực, tảo hôn vẫn hiện hữu như một thách thức đáng kể tại một số khu vực, đặc biệt là vùng miền núi và cộng đồng dân tộc thiểu số. Thống kê từ Sở Dân tộc và Tôn giáo cho thấy, từ năm 2021 đến 2025, địa bàn tỉnh đã ghi nhận gần 200 trường hợp tảo hôn. Hệ lụy của việc kết hôn khi chưa đủ tuổi không chỉ gói gọn trong việc trẻ em gái phải bỏ học sớm, gánh vác trách nhiệm gia đình quá sức, mà còn tiềm ẩn những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng khi mang thai và sinh nở ở độ tuổi quá trẻ. Do đó, việc chấm dứt tảo hôn không đơn thuần là tuân thủ pháp luật, mà còn là bảo vệ quyền cơ bản được học tập, được chăm sóc sức khỏe và tự do định hình tương lai của mỗi trẻ em gái.

Trẻ mầm non tại xã La Lay – Ảnh: L.H

Thực trạng tảo hôn là hệ quả phức tạp của sự giao thoa giữa nhiều yếu tố: từ nhận thức hạn chế của gia đình và cộng đồng, phong tục tập quán lỗi thời, gánh nặng kinh tế, nguy cơ bỏ học, cho đến thiếu hụt kiến thức pháp luật, sức khỏe sinh sản và kỹ năng tự bảo vệ. Do đó, để chấm dứt vấn nạn này, không thể chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền, vận động trẻ em gái không kết hôn sớm, mà cần thiết phải có sự đồng hành chặt chẽ từ gia đình, nhà trường, những người có uy tín trong cộng đồng và toàn xã hội. Hơn hết, một sự thay đổi trong cách tiếp cận là vô cùng cấp thiết: thay vì phê phán hay quy kết trách nhiệm lên trẻ em gái, chúng ta cần chủ động trang bị cho các em kiến thức vững vàng, sự bảo vệ kiên cố và những cơ hội học tập, phát triển rộng mở, để các em có thể tự tin chủ động kiến tạo tương lai cho chính mình.

Trong năm 2026, Ngày Quốc tế trẻ em gái được triển khai với chủ đề đầy ý nghĩa: “Chấm dứt nạn tảo hôn và thúc đẩy quyền của trẻ em gái!”. Thông điệp này một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ toàn diện các quyền của trẻ em gái, đồng thời mở rộng cánh cửa cơ hội để các em được học tập, phát triển bản thân, được lắng nghe tiếng nói của mình và chủ động đưa ra những quyết định trọng đại liên quan đến tương lai.

Trước những hệ lụy nhức nhối do tảo hôn gây ra, thời gian qua, ngành dân số đã và đang tăng cường mạnh mẽ các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, đề cao giá trị cốt lõi của trẻ em gái, cung cấp kiến thức toàn diện về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, các biện pháp phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và những quy định pháp luật thiết yếu về hôn nhân, gia đình, cũng như quyền trẻ em.

Các hoạt động tư vấn chuyên sâu tại trường học và cộng đồng, thông qua các câu lạc bộ và mô hình truyền thông sáng tạo, đang được đẩy mạnh nhằm trang bị cho thanh thiếu niên, đặc biệt là trẻ em gái, hệ thống kiến thức toàn diện về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, pháp luật và các kỹ năng sống thiết yếu. Mục tiêu là giúp các em nhận diện rõ nguy cơ, biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp, tự bảo vệ bản thân và chủ động đưa ra những lựa chọn đúng đắn. Chính khi được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và thấu hiểu các quyền của mình, trẻ em gái sẽ có nền tảng vững chắc để tiếp tục hành trình học tập, phát triển không ngừng và tự tin định đoạt tương lai của bản thân.

Tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các sáng kiến nâng cao chất lượng dân số tiếp tục được duy trì một cách bền vững, gắn kết chặt chẽ với việc triển khai Dự án 7 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội dành cho các khu vực này.

Trong giai đoạn vừa qua, Chi cục Dân số tỉnh đã triển khai các khóa tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ sâu rộng cho đội ngũ viên chức và cộng tác viên dân số tại các thôn, bản thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Hoạt động này đã góp phần nâng cao đáng kể năng lực truyền thông và tư vấn, giúp đưa những kiến thức thiết yếu về dân số, sức khỏe sinh sản và chăm sóc sức khỏe đến gần hơn, tiếp cận sâu rộng hơn với người dân, đặc biệt là tại những địa bàn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức.

Chị Bùi Thị Phương Thắm, phụ trách bộ phận Dân số-Trẻ em-Bảo trợ xã hội tại Trạm Y tế xã Khe Sanh, chia sẻ: “Mặc dù đã có sự quan tâm và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ các cấp, ngành, đoàn thể và chính quyền địa phương, song tình trạng tảo hôn vẫn còn diễn biến phức tạp trên địa bàn.

Với quyết tâm cao, đội ngũ cán bộ làm công tác dân số đang tích cực đẩy mạnh công tác tư vấn, cung cấp kiến thức chuyên sâu về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho lứa tuổi vị thành niên, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục và những quy định pháp luật liên quan đến hôn nhân, gia đình. Mục tiêu cốt lõi là giúp các em thấu hiểu sâu sắc quyền lợi của mình, trang bị kỹ năng tự bảo vệ và mở ra thêm cơ hội để tiếp tục học tập, từ đó chuẩn bị một tương lai vững vàng hơn.”

Tuyên truyền, tư vấn chăm sóc sức khỏe sinh sản và phòng, chống tảo hôn cho trẻ em gái vùng núi xã Khe Sanh – Ảnh: L.H

Vượt ra khỏi khuôn khổ phòng, chống tảo hôn, công tác truyền thông dân số còn định hướng chiến lược nhằm chuyển đổi sâu sắc các quan niệm về giới, từ đó góp phần nâng cao giá trị và khẳng định vị thế của trẻ em gái trong xã hội. Trong 9 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đã chủ trì tổ chức 153 hội nghị, hội thảo và các buổi nói chuyện chuyên đề về vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh, thu hút sự tham gia tích cực của hơn 5.000 lượt người. Song song đó, 4 lớp tập huấn chuyên sâu cũng đã được tổ chức nhằm nâng cao kiến thức về quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số và chiến lược giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh cho hơn 169 cán bộ. Những hoạt động này được triển khai đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở, không chỉ giúp thông tin tiếp cận rộng rãi hơn với người dân mà còn củng cố năng lực cho đội ngũ những người làm công tác dân số.

Số liệu thống kê trong 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy, toàn tỉnh Quảng Trị ghi nhận 5.677 trẻ trai và 5.011 trẻ gái chào đời, đạt tỷ lệ 113,3 trẻ trai trên 100 trẻ gái. Con số này là minh chứng rõ ràng cho thấy vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn đang là một thách thức cần được quan tâm đặc biệt. Bên cạnh việc thực thi nghiêm ngặt các quy định pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi, điều cốt lõi là phải từng bước hóa giải tư tưởng “trọng nam khinh nữ” đã ăn sâu, đồng thời kiên quyết khẳng định giá trị và quyền bình đẳng vốn có của trẻ em gái, bắt đầu từ nền tảng vững chắc là mỗi gia đình.

Bà Võ Thị Hồng Hà, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh, khẳng định: “Song hành với các nỗ lực phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Chi cục Dân số tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông về mất cân bằng giới tính khi sinh, bình đẳng giới, cũng như nâng cao vai trò và vị thế của phụ nữ, trẻ em gái. Nội dung tuyên truyền sẽ tập trung hóa giải quan niệm “trọng nam”, phổ biến sâu rộng các quy định pháp luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi, đồng thời nâng cao nhận thức về các quyền và lợi ích chính đáng của phụ nữ, trẻ em gái. Tỉnh sẽ kiên trì triển khai các hoạt động thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Dự án 7) và Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2030, từ đó góp phần thúc đẩy mạnh mẽ bình đẳng giới và tối ưu hóa chất lượng dân số.”

Đối với công tác phòng, chống tảo hôn, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc vận động trẻ em gái tránh kết hôn trước tuổi quy định, mà trọng tâm cốt lõi là kiến tạo môi trường và điều kiện thuận lợi để các em được tiếp tục học tập, hưởng thụ chăm sóc sức khỏe toàn diện, được trang bị kiến thức, kỹ năng sống thiết yếu, cơ hội học nghề và phát triển bản thân một cách tối đa. Mỗi trẻ em gái cần được lắng nghe chân thành, được tôn trọng tuyệt đối và có tiếng nói chủ động trong mọi quyết định liên quan đến cuộc đời mình.

Chấm dứt hoàn toàn tảo hôn, kiên quyết không lựa chọn giới tính thai nhi, xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với trẻ em gái và kiến tạo điều kiện để các em phát triển toàn diện chính là những hành động thiết thực, mang tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng dân số, thúc đẩy mạnh mẽ bình đẳng giới và đặt nền móng vững chắc cho một Quảng Trị phát triển bền vững trong tương lai.

Lệ Hà