Bí quyết bảo tồn di sản: Vừa gìn giữ, vừa phát triển bền vững, tạo đột phá cho tương lai

Quảng Trị vinh dự đăng cai hội nghị tổng kết Mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển thế giới Việt Nam 2026, sau khi Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam. Sự kiện này là cơ hội vàng để tỉnh quảng bá giá trị di sản, khẳng định cam kết bảo tồn và phát triển bền vững. Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hoàng Nam nhấn mạnh Phong Nha-Kẻ Bàng là tài sản vô giá với giá trị nổi bật toàn cầu, đồng thời khẳng định quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, mà gắn kết bảo tồn với sinh kế cộng đồng. Tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện quản trị di sản, phát triển du lịch xanh, ưu tiên cộng đồng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hợp tác quốc tế. Quảng Trị kỳ vọng Phong Nha-Kẻ Bàng sẽ là hình mẫu quản lý di sản, động lực phát triển bền vững và thịnh vượng với triết lý "bảo tồn để phát triển và phát triển để có thêm nguồn lực bảo tồn".

QTO – Nhân dịp tỉnh Quảng Trị vinh dự đăng cai tổ chức hội nghị tổng kết Mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam vào năm 2026, phóng viên (P.V) từ Báo và Đài Phát thanh – Truyền hình Quảng Trị đã thực hiện cuộc phỏng vấn với đồng chí Hoàng Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh. Nội dung phỏng vấn xoay quanh ý nghĩa trọng đại của sự kiện, những giá trị độc đáo của Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, cùng định hướng chiến lược của tỉnh trong công tác bảo tồn, phát huy di sản gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững.

● P.V: Trước hết, xin trân trọng cảm ơn đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh đã dành thời gian quý báu cho cuộc phỏng vấn này. Thưa đồng chí, việc Quảng Trị được chọn là địa điểm đăng cai hội nghị tổng kết Mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam năm 2026, đặc biệt sau khi Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, mang ý nghĩa chiến lược như thế nào đối với tỉnh Quảng Trị?

– Đồng chí Hoàng Nam: Chúng tôi vô cùng vinh dự khi Quảng Trị được tín nhiệm lựa chọn làm nơi tổ chức sự kiện quan trọng này, đặc biệt trong bối cảnh Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng vừa chính thức được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam.

Đối với Quảng Trị, việc đăng cai hội nghị không chỉ là một cơ hội vàng để quảng bá những giá trị thiên nhiên hùng vĩ và bản sắc văn hóa độc đáo của địa phương, mà còn là minh chứng rõ nét cho cam kết và trách nhiệm của tỉnh trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản. Đồng thời, đây cũng thể hiện sự chủ động của Quảng Trị trong việc đồng hành cùng UNESCO, các cơ quan Trung ương và cộng đồng quốc tế nhằm hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn thiên nhiên gắn liền với phát triển bền vững.

Chúng tôi nhận thức sâu sắc rằng, việc được trao tặng một danh hiệu quốc tế là niềm tự hào lớn lao, song trách nhiệm dài hạn và tối thượng chính là việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy xứng đáng những giá trị vốn có của danh hiệu ấy.

Chính vì vậy, hội nghị này là một dịp trọng yếu để Quảng Trị tiếp cận những tri thức khoa học tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản trị hiện đại và các mô hình phát triển bền vững hiệu quả. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để mở rộng hợp tác, huy động nguồn lực và từng bước cụ thể hóa các cam kết đã đề ra.

Đối với chúng tôi, thành công của hội nghị không chỉ được đo lường bằng kết quả tổ chức, mà quan trọng hơn là những bài học kinh nghiệm được áp dụng, những sáng kiến được triển khai và những chuyển biến thực chất trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng sau sự kiện.

● P.V: Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã liên tục được UNESCO vinh danh bằng nhiều danh hiệu quốc tế uy tín. Theo đồng chí, đâu là giá trị đặc biệt và lợi thế cạnh tranh khác biệt mà di sản này mang lại cho Quảng Trị?

– Đồng chí Hoàng Nam: Có thể khẳng định, Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là một trong những tài sản thiên nhiên vô giá mà Quảng Trị may mắn được kế thừa và có trách nhiệm bảo vệ.

Nơi đây hội tụ những giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo, với hệ thống hang động kỳ vĩ, những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn và sự phong phú, đa dạng của các loài sinh vật quý hiếm. Hơn thế nữa, đây còn là không gian văn hóa, lịch sử gắn bó mật thiết với đời sống của cộng đồng địa phương.

Từ khi được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới vào năm 2003, sau đó được ghi danh bổ sung vào năm 2015, trở thành một phần của Di sản thiên nhiên thế giới xuyên biên giới Phong Nha-Kẻ Bàng và Hin Nam No vào năm 2025, cho đến việc được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới vào năm 2026, Phong Nha-Kẻ Bàng ngày càng củng cố vị thế đặc biệt trên bản đồ di sản thiên nhiên toàn cầu.

Đáng chú ý, danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới, với tổng diện tích lên đến 515.830ha, đã mở ra một cách tiếp cận mới: từ việc bảo vệ đơn thuần một khu di sản sang mô hình quản lý tổng thể một không gian sinh thái rộng lớn, kết nối chặt chẽ công tác bảo tồn thiên nhiên với sinh kế, văn hóa và sự phát triển của cộng đồng dân cư.

Đây chính là lợi thế khác biệt để Quảng Trị phát triển du lịch xanh, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng hình ảnh một địa phương giàu tài nguyên thiên nhiên, có trách nhiệm cao với môi trường và hướng tới phát triển bền vững.

● P.V: Một vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là làm thế nào để vừa bảo tồn nghiêm ngặt các giá trị di sản, vừa phát huy hiệu quả tiềm năng phục vụ phát triển kinh tế-xã hội. Quan điểm của tỉnh Quảng Trị về vấn đề này như thế nào, thưa đồng chí?

– Đồng chí Hoàng Nam: Đây là một vấn đề cực kỳ quan trọng và cũng là yêu cầu mang tính xuyên suốt trong mọi định hướng phát triển của Quảng Trị.

Quan điểm nhất quán của chúng tôi là kiên quyết không đánh đổi môi trường và các giá trị di sản vì tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Tuy nhiên, chúng tôi cũng không đồng nhất bảo tồn với việc khép kín mọi nguồn lực thiên nhiên, hạn chế mọi cơ hội phát triển tiềm năng.

Bảo tồn và phát triển không phải là hai mục tiêu đối lập. Điều cốt lõi nằm ở việc xác định chính xác những giá trị cần được bảo vệ nghiêm ngặt, những không gian có thể phát triển phù hợp và những giới hạn mà các hoạt động phát triển phải tuân thủ nghiêm ngặt.

Do đó, mọi hoạt động đầu tư, phát triển trong không gian liên quan đến di sản phải được xem xét hết sức thận trọng, tuân thủ chặt chẽ pháp luật, dựa trên cơ sở khoa học vững chắc và đánh giá đầy đủ các tác động tiềm ẩn đến môi trường, cảnh quan, đa dạng sinh học cũng như đời sống cộng đồng. Đặc biệt, phải đảm bảo tuyệt đối không làm tổn hại đến giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng.

Việc tham vấn các cơ quan chuyên môn, đội ngũ chuyên gia và UNESCO theo quy định, cùng với công tác giám sát chặt chẽ trong suốt quá trình triển khai và vận hành, là những yêu cầu mang tính sống còn. Bởi lẽ, bảo vệ di sản không chỉ là trách nhiệm ở khâu thẩm định ban đầu mà phải được thực hiện một cách liên tục, xuyên suốt trong thực tiễn. Chúng tôi cũng tin rằng, hiệu quả của phát triển du lịch không thể chỉ được đo đếm bằng số lượng du khách hay doanh thu, mà còn phải được đánh giá thông qua chất lượng môi trường được duy trì, mức độ bảo tồn hệ sinh thái và lợi ích thực chất mang lại cho người dân địa phương. Bảo tồn tốt sẽ tạo nền tảng vững chắc cho phát triển lâu dài; ngược lại, phát triển đúng hướng sẽ bổ sung nguồn lực để công tác bảo tồn được thực hiện tốt hơn. Đó là mối quan hệ tương hỗ mà Quảng Trị đang nỗ lực hiện thực hóa.

● P.V: Từ quan điểm đó, Quảng Trị sẽ tập trung vào những nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm nào để bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng trong giai đoạn sắp tới?

– Đồng chí Hoàng Nam: Chúng tôi xác định phải chuyển hóa những nhận thức và cam kết thành các hành động cụ thể, tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm sau đây.

Trước hết, tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị di sản theo hướng tích hợp, thống nhất và tối ưu hiệu quả. Củng cố tổ chức quản lý Vườn Quốc gia, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng, xây dựng quy chế quản lý và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương, đảm bảo hài hòa giữa quản lý di sản, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế-xã hội.

Thứ hai, phát triển Phong Nha-Kẻ Bàng trở thành khu du lịch quốc gia mang đẳng cấp xanh, chất lượng cao, có trách nhiệm và bền vững. Ưu tiên các sản phẩm du lịch sinh thái, khám phá thiên nhiên, du lịch cộng đồng và giáo dục trải nghiệm. Đồng thời, nghiên cứu lộ trình đề cử Công viên địa chất toàn cầu UNESCO khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí cần thiết.

Thứ ba, đặt cộng đồng người dân vào vị trí trung tâm của mọi quá trình bảo tồn. Tỉnh đặc biệt chú trọng phát triển các mô hình sinh kế xanh, du lịch cộng đồng, sản phẩm bản địa, nông-lâm nghiệp bền vững và bảo tồn bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc thiểu số. Người dân phải thực sự được tham gia, được hưởng lợi và trở thành lực lượng nòng cốt, tích cực trong công tác bảo vệ di sản.

Thứ tư, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học chuyên sâu, ứng dụng công nghệ hiện đại và thực hiện chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên, bảo vệ rừng, giám sát đa dạng sinh học và kiểm soát hoạt động du lịch theo sức chịu tải của môi trường. Gần đây, UBND tỉnh đã thống nhất chủ trương triển khai áp dụng các thành tựu công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị bay không người lái (UAV) vào công tác quản lý, giám sát toàn bộ khu vực Phong Nha-Kẻ Bàng. Việc này sẽ giúp chúng ta phát hiện sớm các nguy cơ xâm hại tài nguyên, kiểm soát hiệu quả hơn các hoạt động du lịch và bảo vệ hệ sinh thái một cách chủ động, thông minh và hiệu quả vượt trội.

Cuối cùng, tăng cường hợp tác quốc tế với UNESCO, các tổ chức nghiên cứu, đối tác phát triển và đặc biệt là với nước bạn Lào trong công tác bảo tồn hệ sinh thái xuyên biên giới Phong Nha-Kẻ Bàng-Hin Nam No.

Chúng tôi nhận thức rõ rằng thiên nhiên không có ranh giới hành chính, và trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên cũng không thể dừng lại ở phạm vi một địa phương hay một quốc gia. Vì vậy, hợp tác đa phương và chia sẻ tri thức là điều kiện tiên quyết để đạt được mục tiêu bảo tồn bền vững.

● P.V: Hướng về tương lai, đồng chí kỳ vọng Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng sẽ đóng góp như thế nào vào khát vọng phát triển của Quảng Trị, đặc biệt trong bối cảnh tỉnh đang hướng tới Năm Du lịch quốc gia 2027?

– Đồng chí Hoàng Nam: Quảng Trị là vùng đất từng chứng kiến những mất mát, hy sinh to lớn trong chiến tranh, nhưng cũng là vùng đất luôn ấp ủ khát vọng hòa bình, hòa hợp và phát triển phồn vinh.

Ngày nay, từ một vùng đất từng là biểu tượng của sự chia cắt, Quảng Trị đang nỗ lực chuyển mình trở thành không gian của sự kết nối, hợp tác và phát triển bền vững. Trong hành trình ấy, Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng giữ một vị trí đặc biệt, không chỉ là biểu tượng của vẻ đẹp thiên nhiên mà còn là nguồn lực chiến lược, góp phần định vị hình ảnh và định hướng tương lai phát triển của tỉnh.

Chúng tôi kỳ vọng Phong Nha-Kẻ Bàng sẽ trở thành một hình mẫu xuất sắc về quản trị di sản, bảo tồn đa dạng sinh học gắn liền với phát triển du lịch xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng. Đồng thời, đây sẽ là một điểm đến quốc tế có sức hấp dẫn mạnh mẽ, đóng góp ngày càng quan trọng vào sự phát triển bền vững và thịnh vượng của Quảng Trị.

Năm Du lịch quốc gia 2027 sẽ là một cơ hội vàng để Quảng Trị quảng bá mạnh mẽ hơn nữa những giá trị đặc biệt của Phong Nha-Kẻ Bàng cùng tiềm năng, lợi thế độc đáo của tỉnh. Tuy nhiên, điều chúng tôi hướng tới không chỉ là gia tăng lượng khách du lịch, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng du lịch, giá trị thương hiệu và khả năng phát triển bền vững lâu dài.

Thông điệp cốt lõi mà Quảng Trị muốn gửi gắm là: Bảo tồn để phát triển và phát triển để có thêm nguồn lực bảo tồn. Lấy thiên nhiên làm nền tảng, con người làm trung tâm và trách nhiệm với các thế hệ tương lai làm thước đo cho mọi hành động.

Đó là con đường mà Quảng Trị kiên định theo đuổi, để Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng mãi là di sản vô giá của nhân loại, đồng thời trở thành động lực mạnh mẽ cho một Quảng Trị xanh hơn, thịnh vượng hơn và phát triển bền vững hơn trong tương lai.

● P.V: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí về những chia sẻ quý báu!

Mỹ Nhị (thực hiện)