Bảo hộ thương hiệu đặc sản địa phương: Bước đi quan trọng cho phát triển bền vững

Việc nghiệm thu thành công hai đề tài khoa học-công nghệ về phát triển nhãn hiệu chứng nhận (NHCN) cho sản phẩm "hàu Quán Hàu" và "mật ong Phong Nha" đã tạo tiền đề quan trọng trong quản lý tài sản trí tuệ cho các đặc sản địa phương. Đề tài mật ong Phong Nha nhằm nâng cao danh tiếng, giá trị và thu nhập cho người dân, đã vượt qua nhiều thách thức để bồi dưỡng kiến thức sở hữu trí tuệ (SHTT) và quảng bá sản phẩm. Đối với hàu Quán Hàu, đề tài đã thiết lập quyền SHTT được Cục SHTT cấp chứng nhận, xây dựng bộ công cụ quản lý, và thử nghiệm mô hình vận hành hiệu quả. Cả hai dự án đều góp phần nâng cao nhận thức về bảo hộ thương hiệu và mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội thiết thực. Những thành quả này mở ra triển vọng phát triển bền vững cho các đặc sản khác của tỉnh, thúc đẩy thương mại và cải thiện đời sống người dân.

QTO – Gần đây, việc nghiệm thu thành công hai đề tài khoa học-công nghệ (KHCN) về phát triển nhãn hiệu chứng nhận (NHCN) cho sản phẩm “hàu Quán Hàu” và “mật ong Phong Nha” đã tạo tiền đề quan trọng, thúc đẩy xây dựng các mô hình quản lý tài sản trí tuệ (TSTT) đối với những đặc sản địa phương khác.

Ông Nguyễn Đăng Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số (Sở KHCN) kiêm chủ nhiệm đề tài “Đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển NHCN cho sản phẩm mật ong Phong Nha của tỉnh Quảng Bình cũ (nay là tỉnh Quảng Trị)”, cho biết mục tiêu trọng tâm của đề tài là nâng cao danh tiếng, uy tín, chất lượng, tăng cường năng lực cạnh tranh và giá trị thương phẩm của mật ong Phong Nha trên thị trường nội địa lẫn quốc tế. Qua đó, góp phần cải thiện thu nhập, nâng cao đời sống người dân địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế toàn tỉnh.

Quá trình triển khai đề tài đối mặt với không ít thách thức, bao gồm: Điều kiện địa hình đồi núi, thời tiết nắng nóng gay gắt ảnh hưởng đến việc bảo quản mẫu mật ong; đa số người nuôi ong trong vùng chưa được tiếp cận sâu rộng với khoa học kỹ thuật hiện đại; và sự thiếu quan tâm phổ biến từ chính quyền cùng các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh đối với vấn đề quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).

Các lớp tập huấn hỗ trợ quy trình thực hành chăn nuôi ong an toàn đã hướng dẫn kỹ thuật nuôi ong an toàn – Ảnh: NVCC

Nhờ nỗ lực không ngừng và sự phối hợp chặt chẽ giữa chủ nhiệm đề tài, đơn vị chủ trì, các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương, cùng với sự hỗ trợ, tư vấn kịp thời từ các đơn vị, tổ chức chuyên ngành, những khó khăn đã được khắc phục, mang lại những thành quả đáng khích lệ. Đề tài đã bồi dưỡng kiến thức về quyền bảo hộ SHTT, nâng cao năng lực và kinh nghiệm cho cán bộ địa phương, các tổ chức/cá nhân sản xuất, kinh doanh mật ong. Đồng thời, góp phần quảng bá sản phẩm mật ong và mô hình quản lý NHCN đến các đối tượng trong hệ thống quản lý và sử dụng NHCN trên địa bàn.

Việc xây dựng thành công NHCN mật ong Phong Nha còn khẳng định vị thế của sản phẩm trên thị trường, mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội thiết thực cho địa phương. Mô hình quản lý NHCN đã hỗ trợ UBND xã Phong Nha và các địa phương tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình phát triển NHCN. Đề tài cũng đề xuất chuỗi liên kết sản xuất-tiêu dùng bền vững, thu hút thêm lao động và tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương.

Đối với đề tài “Tạo lập, quản lý và phát triển NHCN “hàu Quán Hàu” cho sản phẩm hàu của thị trấn Quán Hàu, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũ”, Kỹ sư Hoàng Thị Xuân Hồng (Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quảng Ninh), chủ nhiệm đề tài, cho biết nhiệm vụ được triển khai nhằm giải quyết đồng thời các vấn đề trọng yếu: Đánh giá hiện trạng sản xuất, kinh doanh và các yếu tố tác động đến chất lượng sản phẩm; thiết lập cơ sở pháp lý thông qua NHCN; xây dựng bộ công cụ quản lý, kiểm soát và truy xuất nguồn gốc; tổ chức vận hành thí điểm mô hình quản lý, quảng bá, phát triển thương mại; từ đó, đề xuất giải pháp mở rộng sản xuất và phát triển thương hiệu bền vững.

Một trong những thành tựu nổi bật của đề tài là việc xác lập quyền SHTT đối với NHCN “hàu Quán Hàu”. Đề tài đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ theo đúng quy định, và kết quả là NHCN “hàu Quán Hàu” đã được Cục SHTT, Bộ KHCN cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Văn bằng bảo hộ này tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho địa phương trong việc quản lý tên gọi “hàu Quán Hàu”, ngăn chặn hành vi sử dụng sai nguồn gốc, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các chủ thể sản xuất, kinh doanh hợp pháp và giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chính gốc.

Bên cạnh đó, đề tài cũng đã tổng hợp và phân tích chi tiết các bảng số liệu về phương thức khai thác, mùa vụ, sản lượng, nguồn giống, thời vụ nuôi, thị trường tiêu thụ, nhu cầu liên kết cộng đồng và điều kiện môi trường nước. Nhờ đó, bộ công cụ quản lý NHCN được xây dựng không chỉ mang tính lý thuyết mà còn bám sát thực tiễn sản xuất, kinh doanh và nhu cầu quản lý tại địa phương. Đặc biệt, mô hình thử nghiệm tổ chức, quản lý và khai thác NHCN “hàu Quán Hàu” đã được xây dựng và vận hành hiệu quả trên thực tế với sự tham gia của 3 hộ/cơ sở sản xuất.

Đề tài đã xây dựng sổ tay quản lý và sử dụng NHCN, phát hành tờ rơi quảng bá NHCN “hàu Quán Hàu”, biên soạn tài liệu giới thiệu một số món ăn chế biến từ hàu Quán Hàu; đồng thời, đẩy mạnh công tác truyền thông. Qua đó, góp phần giới thiệu rộng rãi nguồn gốc, đặc điểm, giá trị, điều kiện sử dụng NHCN và cách thức nhận diện sản phẩm mang NHCN.

Ngoài ra, hệ thống tem, nhãn, bao bì và truy xuất nguồn gốc đã được thiết kế, hướng dẫn sử dụng và kiểm nghiệm chặt chẽ trong mô hình thí điểm. Điều này góp phần nâng cao nhận thức của người dân, các hộ/cơ sở sản xuất, kinh doanh và cán bộ địa phương về giá trị to lớn của việc bảo hộ, quản lý và phát triển thương hiệu sản phẩm đặc sản.

Có thể khẳng định, những thành quả từ hai đề tài xây dựng NHCN cho mật ong Phong Nha và hàu Quán Hàu sẽ mở ra nhiều triển vọng cho các đặc sản khác của tỉnh Quảng Trị trong hành trình xác lập quyền SHTT, phát triển thương mại, nâng cao thu nhập cho người dân và kiến tạo thương hiệu đặc sản địa phương theo định hướng bền vững.

M.N