Các bản làng của đồng bào Chứt ở Quảng Trị, ẩn mình giữa dãy Trường Sơn, sở hữu sức hút đặc biệt nhờ vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, hệ sinh thái độc đáo và giá trị văn hóa bản địa ngàn đời. Sự hòa quyện này tạo nên tiềm năng to lớn cho du lịch trải nghiệm gắn kết cộng đồng, được các travel blogger đánh giá là điểm đến ấn tượng và độc đáo bậc nhất. Văn hóa truyền thống phong phú của người Chứt, đặc biệt là nhóm Rục, được xem là "tài nguyên mềm" vô giá và là yếu tố then chốt cho sự phát triển du lịch bền vững. Để đạt được điều này, chính quyền và cộng đồng đang chú trọng bảo tồn văn hóa, tổ chức tập huấn và khuyến khích người dân trực tiếp tham gia, tạo nên sản phẩm du lịch chân thực và đậm bản sắc. Với những nền tảng vững chắc này, các bản làng đồng bào Chứt hứa hẹn trở thành điểm đến lý tưởng cho du khách và mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững, đậm dấu ấn riêng.
QTO – Sự hòa quyện giữa vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, hệ sinh thái độc đáo và những giá trị văn hóa bản địa ngàn đời đang tạo nên sức hút riêng biệt cho các bản làng của đồng bào Chứt, ẩn mình giữa dãy Trường Sơn hùng vĩ của tỉnh Quảng Trị. Cảnh quan núi rừng nguyên thủy cùng kho tàng văn hóa phong phú đang mở ra tiềm năng to lớn để kiến tạo và phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn kết với cộng đồng.
“Điểm đến ấn tượng và độc đáo bậc nhất”
Đó là nhận định từ travel blogger Quỷ Cốc Tử (TP. Hồ Chí Minh) sau chuyến tham gia tour trải nghiệm thiên nhiên và khám phá văn hóa cộng đồng người Rục tại xã Thượng Hóa (nay là xã Kim Phú) thuộc huyện Minh Hóa cũ. Nhiều năm trước, khi lần đầu đặt chân tới đây, anh đã ngỡ ngàng trước vẻ đẹp lung linh của thung lũng Hung Trâu ngập nước, nơi giao hòa tuyệt diệu giữa non nước và mây trời.
Đối với những lữ khách như anh, bản Mò O Ồ Ồ của đồng bào Rục vẫn là một thế giới đầy mê hoặc và mới lạ. Khi đó, travel blogger nổi tiếng này đã không ngần ngại thốt lên rằng đây là một trong những tour du lịch ấn tượng, độc đáo bậc nhất thế giới. Sự độc đáo ấy đến từ khung cảnh mây núi hoang sơ tựa bức tranh thủy mặc, in bóng xuống mặt nước tĩnh lặng. Không gian nơi đây dường như ngưng đọng, chỉ thỉnh thoảng vang lên đôi ba tiếng chim hót giữa thung lũng ngập nước mênh mông, khiến con người trở nên nhỏ bé trước vẻ hùng vĩ của thiên nhiên đại ngàn.
 |
| Khám phá Hung Trâu (xã Kim Phú) trong mùa nước nổi – Ảnh: Ngô Trần Hải An |
Dù thời gian có trôi đi, vẻ đẹp nguyên sơ của núi non hùng vĩ và suối nguồn trong lành nơi bản làng người Rục dưới chân dãy Trường Sơn vẫn vẹn nguyên. Dọc theo những con đường mòn uốn lượn giữa đại ngàn xanh thẳm, các bản làng như Yên Hợp, Ón, Mò O Ồ Ồ… hiện ra với một cảnh quan thiên nhiên bình dị, an yên nhưng vẫn bảo toàn được nét hoang dã vốn có của núi rừng.
Sự đa dạng của địa hình đồi núi, suối khe, thảm thực vật phong phú cùng hệ sinh thái chưa chịu nhiều tác động đã tạo nên một “sân chơi” rộng lớn lý tưởng cho các hoạt động du lịch sinh thái, trekking và khám phá – những sản phẩm đang được đông đảo du khách trong và ngoài nước tìm kiếm trong hành trình trải nghiệm. Chính những điều kiện tự nhiên này được các nhà nghiên cứu đánh giá là “nền tảng vững chắc” để các bản làng nơi đây phát triển du lịch khám phá xuyên suốt các mùa trong năm.
“Tài nguyên mềm” vô giá
Đời sống văn hóa tinh thần của người Chứt mang một sắc thái riêng biệt, thể hiện rõ qua kho tàng văn nghệ dân gian đa dạng với những làn điệu dân ca đặc trưng như kà tưm, kà lềnh, cùng các lễ hội truyền thống như lễ cúng giang sơn… Đối với đồng bào Chứt, đặc biệt là nhóm người Rục, văn hóa không chỉ là ký ức mà còn là sợi dây gắn kết họ với thế giới xung quanh. Hơn 65 năm kể từ ngày rời hang đá để hòa nhập vào ánh sáng văn minh, những quan niệm sâu sắc về thiên nhiên, phong tục tập quán, ngôn ngữ và các lễ nghi truyền thống vẫn được đồng bào Rục gìn giữ qua bao thế hệ. Tất cả hợp thành một nguồn “tài nguyên mềm” vô giá, sẵn sàng được phát triển thành những sản phẩm du lịch đặc sắc.
 |
| Một buổi tập luyện điệu hát ru con của Câu lạc bộ dân ca Yên Hợp (xã Kim Phú) – Ảnh: D.H |
Thực tiễn đã chứng minh, để phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững, văn hóa trở thành một “tài nguyên mềm” mang tính quyết định sự thành công, thậm chí là sống còn. Việc tích hợp văn hóa bản địa vào hoạt động du lịch không chỉ đơn thuần là phục dựng các tập tục mà còn giúp chính người dân tự nhận diện và trân trọng giá trị văn hóa của mình. Chính vì lẽ đó, trong thời gian qua, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống đã nhận được sự quan tâm sâu sắc từ các cấp, ngành, gắn liền với định hướng phát triển du lịch.
Tại các bản làng của dân tộc Chứt ở Quảng Trị, nhiều lớp tập huấn về bảo tồn văn hóa đã được tổ chức. Các lớp học này không chỉ giúp người dân gìn giữ những nét đẹp truyền thống ngàn đời mà còn là cầu nối để họ tiếp cận gần hơn với việc phát triển du lịch dựa trên những yếu tố văn hóa sẵn có. Nhiều nét văn hóa tưởng chừng đã phai nhạt cũng được “khơi gợi” và phục hồi trong các buổi tập huấn, từ những điệu hát, tiếng đàn truyền thống đến các tục lệ trong dịp lễ hội cổ truyền. Hoạt động này đã gắn kết các thế hệ già và trẻ, đồng thời mở ra hướng đi mới trong việc xây dựng sản phẩm du lịch đậm đà bản sắc.
Chị Cao Thị Hai, thành viên Câu lạc bộ dân ca bản Yên Hợp, chia sẻ: “Từ khi tham gia các lớp học, tôi cảm thấy tự tin hơn rất nhiều khi giới thiệu về các làn điệu, lễ hội hay những phong tục truyền thống của dân tộc mình. Chúng tôi mong muốn trong tương lai sẽ có thêm nhiều cơ hội để quảng bá những làn điệu dân ca độc đáo của đồng bào mình đến với du khách gần xa”.
Khởi sắc từ những tiềm năng sẵn có
Với sự hội tụ của cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ và bản sắc văn hóa đặc sắc, các bản làng đồng bào Chứt đang sở hữu những lợi thế vượt trội để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn kết với cộng đồng. Những hành trình khám phá núi rừng kỳ vĩ, tìm hiểu sâu sắc về đời sống văn hóa, tham gia sinh hoạt cộng đồng và thưởng thức ẩm thực bản địa… hứa hẹn mang đến cho du khách những trải nghiệm khác biệt, độc đáo và giàu cảm xúc.
Theo ông Đặng Quang Huy, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Kim Phú, địa phương đã xác định phát triển du lịch gắn liền với bảo tồn văn hóa là một trong những hướng đi chiến lược. “Cộng đồng chính là chủ thể kiến tạo nên giá trị cốt lõi cho các sản phẩm du lịch. Khi người dân trực tiếp tham gia, tự kể câu chuyện văn hóa của chính mình, sản phẩm du lịch sẽ có chiều sâu, tính chân thực và bản sắc riêng biệt”, ông Huy nhấn mạnh.
Trên cơ sở định hướng đó, xã Kim Phú đang tích cực phối hợp với các cấp, ngành và doanh nghiệp để từng bước hoàn thiện hạ tầng, xây dựng các chương trình trải nghiệm phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa bản địa và nhu cầu đa dạng của du khách. Công tác nâng cao kỹ năng đón tiếp, giới thiệu văn hóa, giao tiếp và phục vụ khách cũng được đặc biệt chú trọng, nhằm phát huy tối đa vai trò của cộng đồng trong hoạt động du lịch.
Với nền tảng thiên nhiên nguyên sơ, không gian văn hóa giàu bản sắc cùng sự đồng hành tích cực của chính quyền và cộng đồng, các bản làng đồng bào Chứt đang mở ra nhiều cơ hội hợp tác và đầu tư phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm đặc thù, mang đậm dấu ấn riêng.
Nơi đây hứa hẹn sẽ trở thành một điểm đến lý tưởng cho du khách yêu thiên nhiên và mong muốn khám phá văn hóa, đồng thời là vùng đất giàu tiềm năng để các doanh nghiệp, nhà đầu tư cùng chung tay xây dựng những giá trị du lịch bền vững. Khi mỗi hành trình đến với bản làng người Chứt là một hành trình của sự khám phá, tôn trọng và sẻ chia bản sắc, đại ngàn Trường Sơn sẽ trở thành không gian trải nghiệm độc đáo, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng du khách gần xa.
Diệu Hương
