Dòng họ Trần Văn ở Đức Phổ (Đồng Hới) đang lưu giữ và bảo tồn nguyên vẹn những đạo sắc phong cổ quý giá, không chỉ là minh chứng cho tinh thần hiếu học và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" mà còn là di sản văn hóa phi vật thể độc đáo. Những sắc phong này mang ý nghĩa sâu sắc, là biểu tượng vinh danh tổ tiên từ triều đình và lời nhắc nhở về việc tri thức phải luôn song hành cùng nhân cách, trách nhiệm phụng sự cộng đồng. Dòng họ đã cẩn trọng gìn giữ các đạo sắc phong qua nhiều thế kỷ, đồng thời dịch nghĩa và trưng bày trang trọng tại nhà thờ để giáo dục con cháu về cội nguồn và công lao tổ tiên. Việc bảo tồn di sản này gắn liền với truyền thống hiếu học mạnh mẽ, được duy trì qua các phong trào khuyến học, vinh danh và trao thưởng cho con cháu đạt thành tích cao, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa bền vững qua các thế hệ.
QTO – Vượt lên trên sự hối hả và xô bồ của cuộc sống đô thị, tại nhà thờ dòng họ Trần Văn (thuộc làng Đức Phổ xưa, nay là phường Đồng Hới), một kho tàng di sản vô giá vẫn được bảo tồn nguyên vẹn: những đạo sắc phong cổ. Chúng không chỉ là minh chứng cho tinh thần hiếu học và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn là bản khắc của thời gian, trường tồn cùng lịch sử. Việc duy trì và phát huy giá trị của những đạo sắc phong này thể hiện một phương thức độc đáo, hiệu quả trong công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể tại cộng đồng.
Tiến sĩ Trần Thị Thanh Nhị, một giảng viên uy tín tại Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế, đồng thời là nghệ nhân trà danh tiếng của Việt Nam, chính là một hậu duệ tiêu biểu của dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ. Chị chia sẻ: “Đối với tôi, nguồn “tiếp lửa” từ dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ được nuôi dưỡng qua hai dòng chảy chính: truyền thống hiếu học sâu sắc và ý thức trân trọng, gìn giữ các đạo sắc phong do tổ tiên để lại. Hiếu học ở đây không chỉ là khát vọng cá nhân đơn thuần, mà đã trở thành một nền nếp gia phong, nơi tri thức được tôn vinh như con đường chân chính để định vị bản thân, xây dựng sự nghiệp và bảo toàn danh dự dòng tộc. Trong dòng chảy văn hóa đó, những đạo sắc phong được dòng họ lưu giữ vẹn nguyên mang một ý nghĩa đặc biệt. Sắc phong không chỉ là biểu tượng vinh danh mà triều đình phong kiến ban tặng cho tiền nhân, mà còn là một lời nhắc nhở sâu sắc về đạo lý: Tri thức phải luôn song hành cùng nhân cách, trách nhiệm và tinh thần phụng sự cộng đồng.”
Việc cẩn trọng nâng niu và bảo tồn những đạo sắc phong qua vô vàn biến thiên lịch sử đã gieo mầm trong các thế hệ con cháu ý thức sâu sắc về cội nguồn và bổn phận tiếp nối di sản. Cá nhân tôi đã trưởng thành trong một không gian văn hóa đặc biệt, nơi học vấn và việc giữ gìn di sản đều được coi trọng như những nghi lễ thiêng liêng trong đời sống tinh thần. Những đạo sắc phong này không chỉ đơn thuần là vật phẩm “được cất giữ” mà còn luôn hiện hữu như một kim chỉ nam thầm lặng, định hình các lựa chọn học thuật và lối sống. Có lẽ chính từ nền tảng vững chắc đó mà con đường nghiên cứu văn học của tôi, và sau này là việc thực hành nghệ thuật trà, đều hội tụ về một điểm chung: sự bền bỉ, tính trầm lắng và lòng thành kính đối với những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua bao thế hệ.
 |
| Sắc phong của dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ được bảo tồn nguyên vẹn và cẩn mật qua hơn một thế kỷ – Ảnh: M.N |
Theo lời ông Trần Văn Đối, Phó trưởng họ Trần Văn làng Đức Phổ, dòng tộc Trần làng Đức Phổ đã có lịch sử gần 400 năm, với thế hệ thứ 16 đang tiếp nối. Gia phả ghi rõ ba vị đại lang Chi thần được tôn thờ tại nhà thờ họ là Khai canh Thủy tổ Trần Văn Trạch cùng hai người con là Đệ Nhất lang Trần Văn Trình và Đệ Nhị lang Trần Văn Ứng. Công lao khai khẩn đất đai của ba vị đại lang đã được triều đình vua Khải Định ghi nhận và sắc phong hai lần với các mỹ tự “Dực Bảo Trung Hưng, Linh Phù Tôn Thần” và “Linh Phù Dự Bảo Trung Hưng tôn thần, hộ quốc tỷ dân nẫm trứ linh ứng”. Hai đạo sắc phong quý giá này luôn được dòng họ xem là báu vật vô giá, đã được các bậc tiền nhân cẩn trọng bảo quản, gìn giữ và truyền thừa nguyên vẹn cho đến tận ngày nay.
Qua nhiều thế hệ, con cháu dòng họ Trần Văn không ngừng gìn giữ di sản quý báu này, tiếp nối truyền thống và phấn đấu rèn luyện. Bên cạnh hai đạo sắc phong, gia phả và nhiều tư liệu lịch sử giá trị khác cũng được bảo tồn một cách toàn vẹn. Đặc biệt, không chỉ được nhắc đến trong các dịp lễ, Tết, giỗ chạp truyền thống của dòng họ, hai sắc phong còn được dịch nghĩa, in ấn trên khổ lớn và trang trọng đóng khung, treo tại nhà thờ. Điều này giúp mỗi thành viên khi đến nhà thờ họ đều có thể chiêm ngưỡng, khắc ghi công lao của tổ tiên và từ đó, tự nhắc nhở bản thân về trách nhiệm tiếp nối, không ngừng nỗ lực học tập và phấn đấu.
Thêm vào đó, phong trào khuyến học, khuyến tài là một nét đẹp văn hóa được dòng họ duy trì bền bỉ và đều đặn mỗi năm. Ban Khuyến học của dòng họ tổ chức lễ báo công và vinh danh, trao thưởng cho các cháu đạt thành tích xuất sắc trong học tập, ngay tại không gian trang trọng của nhà thờ. Trong các nhánh của dòng họ, hội khuyến học đại gia đình do ông Trần Văn Đối đứng đầu là một điển hình nổi bật, với sự tham gia tích cực của 45 gia đình và hơn 200 thành viên, minh chứng cho sức sống mạnh mẽ của truyền thống này.
Ông Trần Văn Đối cho biết, hội khuyến học đại gia đình được thành lập vào giai đoạn 2007-2008 với sứ mệnh lan tỏa mạnh mẽ tinh thần hiếu học trong các thế hệ con cháu. Đến nay, nhiều thành viên xuất sắc của đại gia đình đã đạt được những học vị cao như tiến sĩ, thạc sĩ, hoặc giành các giải thưởng danh giá cấp quốc gia. Định kỳ vào mùng 4 Tết hằng năm, toàn thể con cháu lại tề tựu tại nhà từ đường, dâng hương báo cáo thành tích đã đạt được trong năm, mừng tuổi, mừng thọ các cụ cao niên và trao thưởng cho những cá nhân có thành tích học tập ưu tú. Tiếp đó, đại gia đình cùng tham gia các hoạt động thể thao đầu xuân và liên hoan mừng năm mới, tạo nên không khí gắn kết và phấn khởi. Truyền thống hiếu học của dòng họ, từ đó, không ngừng lan tỏa sâu rộng đến từng gia đình nhỏ, được kết nối và trao truyền một cách bền vững.
Ông Trần Quang Trung, Trưởng họ Trần Văn làng Đức Phổ, bày tỏ kỳ vọng rằng trong tương lai, dòng họ sẽ nhận được sự hỗ trợ và tạo điều kiện từ các cơ quan, ban, ngành chức năng để công tác bảo quản và gìn giữ các đạo sắc phong đạt hiệu quả cao hơn. Đồng thời, dòng họ mong muốn lan tỏa sâu rộng hơn nữa những giá trị cốt lõi mà sắc phong đại diện đến với thế hệ trẻ, không chỉ giới hạn trong phạm vi con cháu dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ. Đặc biệt, vào năm 2027, dòng họ sẽ long trọng kỷ niệm 110 năm ngày nhận sắc phong từ vua Khải Định. Dịp này, nhiều hoạt động ý nghĩa sẽ được tổ chức, nhằm giúp con cháu hiểu rõ hơn về những đóng góp to lớn của tiền nhân trong công cuộc khai khẩn đất đai và dựng xây nên hình hài đất nước như ngày hôm nay.
Mai Nhân
