Phát hiện hàng loạt sai phạm kinh tế, đất đai: Thực hư ra sao?

Thanh tra tỉnh vừa công bố kết luận về hàng loạt sai phạm nghiêm trọng trong quản lý tài chính, kế toán, nghĩa vụ thuế và sử dụng đất tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bắc Quảng Bình. Công ty đã ghi nhận chi phí sai quy định để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, nghiệm thu khống giá trị công trình và không kê khai, nộp thuế sử dụng đất cho nhiều diện tích. Tình trạng quản lý đất đai cũng rất yếu kém, dẫn đến số liệu không chính xác, chậm hoàn thiện thủ tục pháp lý và để hơn 500ha đất bị lấn chiếm kéo dài không được xử lý dứt điểm. Chủ tịch, Ban Giám đốc Công ty qua các thời kỳ cùng các cá nhân liên quan và chính quyền địa phương bị quy trách nhiệm, đồng thời Công ty được yêu cầu khẩn trương khắc phục các sai phạm và các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát.

Thanh tra tỉnh vừa công bố kết luận về hàng loạt sai phạm nghiêm trọng trong quản lý tài chính, kế toán, nghĩa vụ thuế và sử dụng đất tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bắc Quảng Bình (gọi tắt là Công ty). Cơ quan chức năng đã yêu cầu Công ty khẩn trương chấn chỉnh và khắc phục theo đúng quy định pháp luật.

Những Sai Phạm Trọng Yếu Về Kinh Tế

Báo cáo thanh tra về việc tuân thủ quy định pháp luật trong quản lý tài chính, sử dụng vốn, mua sắm tài sản, đầu tư xây dựng cơ bản, các quỹ và nghĩa vụ ngân sách nhà nước đã chỉ ra nhiều bất thường. Cụ thể, trong năm 2024, Công ty đã ghi nhận 536,396 triệu đồng chi phí phát sinh từ các kỳ trước, không liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh hiện tại, vào khoản chi phí được trừ. Hành động này làm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp tới 107,279 triệu đồng.

Việc nghiệm thu công trình còn lỏng lẻo, không phát hiện kịp thời các sai lệch về khối lượng dự toán và đơn giá, dẫn đến việc xác nhận giá trị không đúng thực tế. Điển hình là tại công trình sửa chữa nhà Đội sản xuất Minh Hóa, giá trị được nâng khống 22,368 triệu đồng.

Đối với công trình cắm mốc ranh giới rừng, việc lập dự toán đã vi phạm quy định, làm tăng giá trị dự toán lên 97,689 triệu đồng. Tương tự, dự toán công tác cắm mốc cũng không tuân thủ bản vẽ thiết kế đã được phê duyệt, khiến giá trị dự toán tăng thêm 36,046 triệu đồng.

Trong giai đoạn 2020-2025, Công ty đã không kê khai và nộp thuế đối với 339,54ha đất được giao không thu tiền sử dụng đất, nhưng lại tiến hành hợp tác trồng rừng với các hộ gia đình, cá nhân. Tổng số tiền thuế phải nộp ước tính 320,538 triệu đồng, chưa kể việc Công ty chưa hoàn tất thủ tục chuyển đổi sang hình thức thuê đất (bao gồm 229,804 triệu đồng tại Đội sản xuất Bồng Lai và 88,615 triệu đồng tại Đội sản xuất Bố Trạch).

Sai Phạm Nghiêm Trọng Trong Quản Lý và Sử Dụng Đất Đai

Công tác điều tra, khảo sát và đánh giá hiện trạng sử dụng đất của Công ty qua nhiều giai đoạn bị phát hiện thiếu chặt chẽ, số liệu không chính xác. Hệ quả là các phương án sử dụng đất, dù đã được phê duyệt và điều chỉnh, vẫn chưa phản ánh đúng thực trạng, gây cản trở lớn cho công tác quản lý. Đáng chú ý, trong số 1.414,64ha đất đã thu hồi và bàn giao cho địa phương quản lý từ năm 2017-2021, có tới 1.034,98ha (chiếm 73,16%) vẫn chưa có phương án sử dụng đất được phê duyệt.

Suốt một thời gian dài, Công ty đã không chủ động hoàn thiện thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 113,84ha đất trồng rừng sản xuất tại các xã Quảng Châu (cũ) và Quảng Hưng (cũ) thuộc huyện Quảng Trạch (cũ). Điều này làm mờ nhạt trách nhiệm trực tiếp trong quản lý và bảo vệ quỹ đất, gây trở ngại cho chính quyền địa phương, kiểm lâm và các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm.

Công tác khoán rừng sản xuất trên diện tích 598,8ha theo Nghị định 135/2005/NĐ-CP và Nghị định 168/2016/NĐ-CP của Chính phủ vẫn còn nhiều bất cập, thiếu chặt chẽ. Tỷ lệ hộ gia đình, cá nhân cư trú hợp pháp tại địa phương nhận khoán còn thấp; các đơn xin nhận khoán thiếu thông tin theo mẫu quy định; và nội dung hợp đồng khoán chưa tuân thủ đúng luật định.

Công tác quản lý và phối hợp với chính quyền địa phương nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý tình trạng lấn chiếm đất của Công ty còn yếu kém, dẫn đến việc đất đai của Công ty bị chiếm dụng trên diện rộng. Nhiều vụ việc phức tạp vẫn chưa được giải quyết dứt điểm, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước và gây khó khăn trong việc xây dựng phương án quản lý, sử dụng sau khi đất được thu hồi và bàn giao cho địa phương.

Hiện tại, tổng diện tích đất Công ty đang bị lấn chiếm lên tới 501,34ha. Trong đó, 112,93ha thuộc diện Công ty tiếp tục quản lý và sử dụng theo phương án đã duyệt, còn 388,41ha dự kiến sẽ được tách và bàn giao cho địa phương quản lý. Tỷ lệ các trường hợp vi phạm được lập hồ sơ xử lý hành chính theo quy định pháp luật về đất đai còn rất thấp; đặc biệt, 434,5ha vẫn chưa được lập biên bản vi phạm và ban hành quyết định xử lý đúng quy định. Đáng báo động là nhiều trường hợp vi phạm có tính chất tổ chức, hệ thống, quy mô lớn và có dấu hiệu tái phạm cố ý, nhưng vẫn chưa có biện pháp xử lý thỏa đáng.

Đáng chú ý, có 152,1ha đất đã được thu hồi và bàn giao cho địa phương quản lý theo phương án sử dụng đất, hoặc để triển khai các dự án kinh tế-xã hội. Ngoài ra, 388ha đất đã được chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ cây lâu năm sang rừng sản xuất; 0,11ha đất hợp tác kinh doanh với Công ty Xăng dầu Quảng Bình; và 347,74ha đất được giao không thu tiền sử dụng đất, Công ty đã liên kết trồng rừng nguyên liệu với 128 hộ dân. Tuy nhiên, Công ty vẫn chưa chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng để hoàn tất thủ tục điều chỉnh hình thức sử dụng đất và đăng ký biến động đất đai theo Luật Đất đai năm 2024.

Trách Nhiệm Giải Trình và Biện Pháp Xử Lý Cần Thiết

Sau khi làm rõ toàn bộ sai phạm, Thanh tra tỉnh khẳng định: Chủ tịch và Ban Giám đốc Công ty qua các thời kỳ từ 2016-2025 phải chịu trách nhiệm chính, toàn diện về mọi tồn tại và sai phạm đã được kết luận. Các cá nhân như Kế toán trưởng, kiểm soát viên, trưởng phòng kỹ thuật, cùng các đội sản xuất và những người liên quan qua từng giai đoạn cũng chịu trách nhiệm trực tiếp trong lĩnh vực phụ trách của mình.

Đồng thời, Chủ tịch UBND và công chức địa chính-xây dựng của các xã, phường cũ (nay thuộc các xã Phong Nha, Hoàn Lão, Bố Trạch, Kim Phú, Kim Điền, Quảng Trạch, Trung Thuần, Hòa Trạch, Tân Gianh, Tân Thành, Nam Gianh và Phú Trạch) có liên quan cũng chịu trách nhiệm về công tác quản lý nhà nước về đất đai. Họ đã để xảy ra các trường hợp lấn chiếm đất nhưng chưa xử lý dứt điểm theo đúng trình tự, thủ tục quy định.

Về mặt xử lý hành chính, Thanh tra tỉnh yêu cầu Công ty nghiêm túc kiểm điểm trách nhiệm của tập thể và cá nhân liên quan qua các thời kỳ, những người đã để xảy ra các tồn tại, hạn chế và sai phạm được nêu trong kết luận. Các trường hợp này cần được xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý theo quy định pháp luật. Song song đó, Công ty phải khẩn trương triển khai các biện pháp khắc phục, chấn chỉnh triệt để các sai phạm và đảm bảo không tái diễn trong tương lai.

Về phương diện kinh tế, bên cạnh khoản sai phạm 448,386 triệu đồng mà Công ty đã hoàn tất nộp vào ngân sách nhà nước theo Quyết định số 420/QĐ-TTr ngày 13/8/2026 của Chánh Thanh tra tỉnh, cơ quan Thanh tra còn yêu cầu Công ty điều chỉnh giảm giá trị khi nghiệm thu thanh toán cho công trình cắm mốc ranh giới rừng. Cụ thể, cần giảm 97,689 triệu đồng do lập dự toán sai quy định và 36,046 triệu đồng do công tác cắm mốc không phù hợp với thiết kế đã được phê duyệt.

Nhằm hỗ trợ Công ty và UBND các xã có liên quan khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế và sai phạm đã được kết luận, đồng thời ngăn chặn tái diễn trong tương lai, Thanh tra tỉnh đã kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng Cục Thuế tỉnh Quảng Trị tăng cường kiểm tra, giám sát, hướng dẫn, đôn đốc và theo dõi sát sao việc thực hiện các nội dung trong kết luận thanh tra theo đúng quy định pháp luật.

                                                                             Thành Quảng