QTO – Giữa lòng Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, nơi những đỉnh núi đá vôi sừng sững vươn cao, ôm trọn lịch sử kiến tạo hàng triệu năm, một quần thể bách xanh đá cổ thụ hơn 500 năm tuổi hiện hữu, tựa như một tuyệt tác bất diệt của tự nhiên. Đây không chỉ là một loài gỗ quý hiếm, mà còn là một “hóa thạch sống” đầy bí ẩn. Càng đi sâu khám phá, du khách và nhà khoa học càng ngỡ ngàng trước những giá trị vô tận, thách thức mọi nỗ lực giải mã.
Chạm vào “Báu vật xanh” thiêng liêng
Hành trình của chúng tôi len lỏi qua vùng lõi của Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, hướng về xã vùng biên Thượng Trạch. Từ bản Arem, phóng tầm mắt ra xa, quần thể bách xanh đá hiện lên sừng sững trên đỉnh núi, khắc tạc vóc dáng kiêu hùng vào nền trời xanh thẳm của Trường Sơn. Đối với đồng bào Arem, những cây bách xanh đá này không chỉ là “báu vật xanh” mà còn là linh hồn, là hơi thở của bản làng.
Sau hơn một giờ đồng hồ kiên trì băng rừng, vượt qua những mỏm đá vôi cheo leo thử thách, đích đến hiện ra uy nghi ngay trước mắt. Hàng trăm cây bách xanh với dáng thế cổ kính, huyền bí, tựa như những tác phẩm bonsai khổng lồ vươn mình từ kẽ đá. Một đặc điểm kỳ thú là càng lên cao, mật độ bách xanh đá càng tăng vọt, trong khi các loài cây gỗ khác lại thưa dần. Đến đỉnh núi, bách xanh đá gần như chiếm ưu thế tuyệt đối. Hệ thống rễ cây phát triển mạnh mẽ, bám chắc vào từng phiến đá, lan tỏa rộng khắp, tạo nên thế đứng vững chãi trước khắc nghiệt của thời gian.
 |
| Quần thể bách xanh đá kỳ vĩ vươn mình từ mỏm đá cheo leo – Ảnh: Công ty CP Du lịch Arem cung cấp |
Thực vật cổ sinh, đặc hữu mang giá trị toàn cầu
Theo đánh giá của giới khoa học, bách xanh đá là loài thực vật cổ sinh, đặc hữu và cực kỳ quý hiếm của Việt Nam, được Sách Đỏ thế giới xếp vào danh mục cần bảo tồn nguy cấp. Năm 2019, chúng tôi đã có vinh dự đồng hành cùng Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng trong quá trình nghiên cứu đề tài cấp tỉnh, chuyên sâu về đặc điểm sinh thái và hiện trạng phân bố của loài bách xanh đá.
Ông Nguyễn Quang Vĩnh, lúc bấy giờ là Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm vườn (nay là Phó Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới), đã dẫn đoàn chúng tôi đến chiêm ngưỡng cá thể bách xanh đá độc đáo tại Phong Nha-Kẻ Bàng, nơi duy nhất phát hiện cả nón đực và nón cái cùng hiện diện trên một cây.
“Bách xanh đá tại đây được phát hiện lần đầu vào năm 2001 trong một đợt khảo sát. Thời điểm đó, loài cây này từng bị nhầm lẫn với bách xanh núi đất thông thường. Mãi đến năm 2005, các nhà khoa học trong và ngoài nước, phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, mới thu thập mẫu vật, tiến hành nghiên cứu chuyên sâu và xác định chính xác danh tính của loài cây quý hiếm này”, ông Nguyễn Quang Vĩnh chia sẻ.
Hiện tại, diện tích phân bố của bách xanh đá tại Phong Nha-Kẻ Bàng đã lên tới 4.000ha, với gần 600.000 cá thể lớn nhỏ. Cây cao nhất đạt khoảng 13m, thân cây còn là nơi trú ngụ của hàng chục loài thực vật đa dạng khác. Bách xanh đá chủ yếu tái sinh từ hạt; tuy nhiên, điều khiến các nhà nghiên cứu vẫn trăn trở là nhiều quần thể bách xanh đá rộng lớn lại tuyệt nhiên không tìm thấy cây con. Đây là một minh chứng khoa học hùng hồn, khẳng định tính nguyên sơ tuyệt đối của hệ sinh thái Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.
Từ đỉnh núi, phóng tầm mắt bao quát, bản làng Arem hiện ra như một bức tranh thơ mộng giữa đại ngàn. Đối với đồng bào Arem tại xã Thượng Trạch, bách xanh đá không chỉ là báu vật mà còn là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt, kiên cường của con người nơi đây. Hiện nay, bách xanh đá đang được Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng bảo vệ nghiêm ngặt, bởi lẽ đây là một sinh cảnh rừng độc đáo hàng đầu không chỉ của Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.
Trải nghiệm độc đáo cho du khách
Trong tháng 12 năm 2025, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã chính thức liên kết với Công ty CP Du lịch Arem để triển khai dự án Du lịch sinh thái “Khám phá Bách xanh đá và hang Kling”. Đây là một sản phẩm độc đáo, mang đậm dấu ấn của hành trình khám phá và bảo tồn thiên nhiên. Trong chuyến phiêu lưu này, bên cạnh việc chiêm ngưỡng quần thể bách xanh đá hơn 500 năm tuổi, du khách còn được thử thách bản thân chinh phục Hang Kling, hang Rục Cà Roòng và hang ACu, đồng thời tìm hiểu sâu sắc và trải nghiệm trực tiếp nét văn hóa truyền thống, lịch sử và ẩm thực đặc sắc của tộc người Arem.
“Đây là sản phẩm du lịch tiên phong, lần đầu tiên kết hợp giữa trải nghiệm khám phá quần thể cây bách xanh đá cổ thụ quý hiếm với hệ thống hang động kỳ vĩ trong vùng di sản, song hành cùng việc tìm hiểu phong tục, truyền thống văn hóa bản địa của người Arem bên dãy Trường Sơn. Sản phẩm này hứa hẹn mở ra một chân trời trải nghiệm mới mẻ, hấp dẫn cho du khách, đặc biệt là những ai đam mê “xê dịch” và khao khát chạm tay vào những giá trị nguyên sơ nhất của đại ngàn Trường Sơn”, anh Hoàng Ngọc Thức, Giám đốc Điều hành Công ty CP Du lịch Arem chia sẻ đầy tâm huyết.
Tố Linh
