Gương sáng đại ngàn: Chuyện người thầy 27 năm cõng chữ lên non

Ông Hồ Dăm và anh Phan Thanh Tuyển là hai điển hình tiêu biểu đã tiên phong khai phá những vùng đất đặc biệt khó khăn, định hình hướng sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương. Ông Hồ Dăm đã đưa cây bời lời đỏ, lúa nước và chăn nuôi vào thôn A Dơi Đớ, trong khi anh Phan Thanh Tuyển chuyển hóa đồi hoang thành rừng tràm thịnh vượng tại thôn Phú An. Họ không chỉ thay đổi bộ mặt kinh tế địa phương mà còn tích cực lan tỏa tri thức, kinh nghiệm sản xuất cho bà con các dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều, Pa Kô. Nhờ vậy, nhiều hộ gia đình đã thoát khỏi cảnh đói nghèo, vươn lên ổn định cuộc sống và nâng cao thu nhập từ chính mảnh đất của mình.

QTO – Giữa những khắc nghiệt của vùng đất đặc biệt khó khăn, ông Hồ Dăm (87 tuổi) và anh Phan Thanh Tuyển (51 tuổi) đã tiên phong khai phá những vùng đất hoang hóa, định hình hướng sản xuất phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương. Họ trở thành biểu tượng đầy cảm hứng cho đồng bào các dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều, Pa Kô, lan tỏa tri thức và kinh nghiệm quý báu để phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống.

Dấu ấn Bời lời đỏ và Lúa nước

Ngày nay, miền đất A Dơi Đớ, xã A Dơi, nơi từng là những cánh rừng, núi đồi hoang vu như thuở ông Hồ Dăm mang ba lô trở về sau chiến tranh hàng chục năm về trước, đã chuyển mình mạnh mẽ. Giờ đây, những vùng nương rẫy xanh mướt trải dài với bời lời đỏ, cao su, sắn, chuối… báo hiệu một cuộc sống no đủ, thịnh vượng.

Ông Hồ Dăm tâm sự, mặc dù cuộc sống của người dân thôn A Dơi Đớ hiện tại chưa thực sự giàu có, nhưng nỗi ám ảnh về đói nghèo đã lùi vào dĩ vãng. Trong giai đoạn 1964-1968, ông Hồ Dăm đã cống hiến tuổi trẻ của mình trong vai trò dân quân du kích xã A Dơi, miệt mài luồn rừng, lội suối, gùi cõng lương thực, vũ khí tiếp viện cho chiến trường miền Nam. Sau ngày quê hương hoàn toàn giải phóng, ông trở về thôn với bộ ba lô đã sờn cũ.

Khi ấy, thôn A Dơi Đớ chỉ lác đác vài mái nhà sàn, nơi những đồng bào Bru-Vân Kiều, Pa Kô ly tán trở về, dựng lại cuộc sống dọc theo triền đồi, khe suối. Trên mảnh đất “hương hỏa” mà ông cha để lại, ông Hồ Dăm cùng bà con thôn A Dơi Đớ bắt đầu công cuộc khai hoang, phát cỏ, trồng trọt để đảm bảo cái ăn qua mùa giáp hạt.

Ông Hồ Dăm hướng dẫn người dân thôn A Dơi Đớ cách bảo quản giống lúa cho vụ sau – Ảnh: S.H

Cuộc sống trôi đi bình lặng cho đến năm 2001, khi ông Hồ Dăm, sau nhiều đêm trăn trở, đưa ra một quyết định táo bạo. Ông mạnh dạn đưa cây bời lời đỏ về trồng trên diện tích 4ha đất thôn A Dơi Đớ, một loại cây mà khi đó, cả xã A Dơi chưa ai biết đến hình dáng, công dụng hay giá trị kinh tế.

Và sau 5 năm dày công chăm sóc, vườn bời lời đỏ của gia đình ông Hồ Dăm đã mang lại vụ thu hoạch đầu tiên với kết quả vượt ngoài mong đợi. Vụ đó, gia đình ông thu được hơn 7 tấn vỏ bời lời. Với mức giá 8.000 đồng/kg mà thương lái đến tận thôn thu mua, ông Hồ Dăm đã bỏ túi 56 triệu đồng/vụ. Từ số tiền tích cóp qua nhiều vụ thu hoạch vỏ bời lời, ông đã xây dựng được căn nhà sàn khang trang. Từ đó, người dân thôn A Dơi Đớ bắt đầu tìm đến nhà ông để học hỏi kinh nghiệm trồng và chăm sóc cây bời lời đỏ.

Không chỉ dừng lại ở bời lời đỏ, ông Hồ Dăm còn là người tiên phong ở thôn A Dơi Đớ trong việc trồng 1ha lúa nước và đào ao rộng 0,8ha để nuôi cá nước ngọt. Mỗi khi bà con cần hỗ trợ kỹ thuật về trồng lúa hay nuôi cá, ông đều vui vẻ nhận lời và tận tình hướng dẫn cặn kẽ. Đến nay, dù tuổi cao sức yếu, ông đã trao lại “gia tài” cho con trai là anh Hồ Lăng. Tuy nhiên, đối với người dân thôn A Dơi Đớ và các thôn bản lân cận trên địa bàn xã A Dơi, ông vẫn luôn sẵn lòng giúp đỡ bất cứ khi nào cần.

Chuyển hóa đồi hoang thành rừng tràm thịnh vượng

Để đến được khu rừng tràm của anh Phan Thanh Tuyển ở thôn Phú An, xã Hướng Hiệp, chúng tôi phải vượt qua một chặng đường mòn dài dằng dặc, băng qua khe suối rồi leo ngược lên ngọn đồi cao sừng sững. Anh Phan Thanh Tuyển chia sẻ, quê anh ở phường Ba Đồn. Năm 2000, anh nên duyên với chị Hồ Thị Hoa và từ đó gắn bó cuộc đời mình với mảnh đất Hướng Hiệp đầy nắng gió. Thời điểm ấy, xung quanh thôn Phú An chỉ là những đồi hoang mọc um tùm lau lách, cỏ dại.

Với người dân thôn Phú An, nơi chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều sinh sống, việc trồng rừng hàng hóa chưa phổ biến. Họ quanh năm chỉ biết đến lúa rẫy, ngô… nên đời sống của nhiều hộ dân vẫn còn gặp vô vàn khó khăn. Sau nhiều đêm trăn trở, năm 2003, anh Phan Thanh Tuyển quyết định lên khu vực đồi Khe Meo của thôn Phú An để khai hoang trồng rừng. Kể từ đó, khu đồi Khe Meo vốn hoang hóa, cằn cỗi, không một ngày nào vắng bóng vợ chồng anh Tuyển miệt mài lao động. Dần dần, đồi Khe Meo được khoác lên mình màu xanh bạt ngàn của cây tràm.

Anh Phan Thanh Tuyển chuẩn bị cây giống cho vụ trồng tràm mới ở đồi Khe Meo – Ảnh: S.H

Những ngày đầu “bén duyên” với nghề trồng rừng đầy vất vả và gian truân. Việc trồng rừng thời đó khác xa bây giờ; mọi công đoạn từ cải tạo đất, đào hố, phát cỏ đều do vợ chồng anh tự xoay xở vì không có kinh phí thuê mướn nhân công hay máy móc.

Đến năm 2007, anh Tuyển đã thu hoạch vụ tràm đầu tiên trên diện tích gần 2ha, mang lại doanh thu hàng chục triệu đồng. Sau vụ thu hoạch thành công ấy, anh tiếp tục mở rộng diện tích trồng rừng tại đồi Khe Meo lên 8ha. Trên diện tích rừng của mình, anh luân phiên khai thác để bán cho thương lái rồi trồng lại, duy trì nguồn thu nhập ổn định khoảng 100-150 triệu đồng/năm.

Trồng rừng có những thuận lợi nhất định so với một số loại cây khác: ít tốn thuốc bảo vệ thực vật và công chăm sóc. Ban đầu, chỉ cần đầu tư công sức vào việc đào hố, trồng cây, phát dọn và trồng dặm những cây bị chết. Đặc biệt, có thể tận dụng thời điểm này để trồng xen cây ngắn ngày, gia tăng thu nhập. Nhờ hiệu quả rõ rệt, nhiều người dân thôn Phú An, vốn chưa có nhiều kinh nghiệm trồng rừng, đã bắt đầu quan tâm đến việc chuyển đổi những khoảnh đất ven núi, lưng đồi hoang hóa, cằn cỗi thành rừng trồng.

Nhiều người tìm đến anh Tuyển để học hỏi kỹ thuật trồng rừng. Đến nay, hàng chục hộ dân ở thôn Phú An đã sở hữu từ 2-5ha rừng trồng, mang lại thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi năm. Ngoài trồng rừng, anh Phan Thanh Tuyển còn là “người tiên phong” trong việc gây dựng đàn trâu, bò tại thôn Phú An với tổng đàn hiện tại hơn 20 con.

Vươn lên từ những vùng đất còn chất chứa nhiều khó khăn, ông Hồ Dăm và anh Phan Thanh Tuyển luôn đồng cảm, sẻ chia kinh nghiệm sản xuất để cùng nhiều hộ đồng bào Bru-Vân Kiều, Pa Kô biến những đồi hoang thành những vùng trồng tràm, bời lời đỏ trù phú. Những cách làm sáng tạo, phù hợp với điều kiện địa phương của hai người đã góp phần giúp bà con các thôn A Dơi Đớ (xã A Dơi) và Phú An (xã Hướng Hiệp) vượt qua nghịch cảnh, vươn lên ổn định cuộc sống và nâng cao thu nhập từ chính mảnh đất cằn cỗi của mình.

Sỹ Hoàng