Chính thức: 2 luật lớn tác động mọi người dân từ 1/9/2026

Kể từ ngày 01 tháng 9 năm 2026, hai đạo luật quan trọng sẽ có hiệu lực là Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật liên quan đến quân sự, quốc phòng. Luật Tiếp cận thông tin mới được ban hành nhằm khắc phục bất cập, tăng cường dân chủ, mở rộng phạm vi cung cấp thông tin cho các đơn vị sự nghiệp công lập và bổ sung nhiều nhóm thông tin thiết yếu phải công khai. Tuy nhiên, Luật cũng quy định rõ 6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận để bảo vệ bí mật nhà nước và quyền riêng tư. Đối với lĩnh vực quân sự, quốc phòng, các sửa đổi nhằm đồng bộ hóa với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam tinh nhuệ, và mạnh mẽ phân cấp, phân quyền cho các cấp chỉ huy quân sự địa phương, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Kể từ ngày 01 tháng 9 năm 2026, hai đạo luật mang tính bước ngoặt sẽ chính thức có hiệu lực: Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật liên quan đến lĩnh vực quân sự, quốc phòng.

6 Nhóm Thông Tin Công Dân Không Được Tiếp Cận

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, với cấu trúc gọn hơn gồm 4 chương và 31 điều (giảm 1 chương và 6 điều so với Luật năm 2016), được ban hành nhằm khắc phục triệt để những bất cập, vướng mắc phát sinh trong 8 năm thực thi Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Đồng thời, đạo luật này cũng kiên định cụ thể hóa các quan điểm, đường lối của Đảng về việc phát huy mạnh mẽ nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của Nhân dân, đặc biệt là tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Qua đó, Luật góp phần đắc lực vào công cuộc đẩy mạnh cải cách hành chính, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong bối cảnh phát triển mới.

Ảnh minh họa: Dịch vụ hành chính công trực tuyến. (Nguồn: Văn Đạt/TTXVN)

Ngoài các cơ quan nhà nước, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 còn mở rộng phạm vi, quy định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin cho các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện nhiệm vụ cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu. Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường tính minh bạch và chuyên nghiệp của các đơn vị sự nghiệp công lập, từ đó đáp ứng yêu cầu của nền quản trị hiện đại.

Phạm vi và nghĩa vụ cung cấp thông tin của chính quyền địa phương cũng được điều chỉnh linh hoạt, tương thích với thực tiễn và mô hình tổ chức mới sau khi sắp xếp. Theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã có trách nhiệm cung cấp những thông tin do đơn vị mình tạo lập, nhưng không bắt buộc cung cấp các thông tin nhận được từ cơ quan khác (ngoại trừ các trường hợp đặc biệt theo quy định). Việc xác định đầu mối cung cấp thông tin sẽ do UBND cấp tỉnh và cấp xã chủ động thực hiện, đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

Điều 17 của Luật quy định chi tiết về các nhóm thông tin phải được công khai. Trên nền tảng kế thừa các quy định hiện hành, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 bổ sung nhiều nhóm thông tin thiết yếu, có tác động trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm:

• Thông tin về xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dược phẩm, lao động, sản xuất, buôn bán hàng giả gây hậu quả nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến dư luận xã hội.
• Kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư, cùng với kế hoạch cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư.
• Thông tin tổng quan về cơ sở giáo dục, tình hình thu – chi tài chính, kế hoạch và kết quả hoạt động đối với các cấp giáo dục (mầm non, phổ thông, thường xuyên).
• Giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; danh sách các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vi phạm pháp luật về y tế…

Luật thiết lập sự phân định rõ ràng giữa các loại thông tin công dân không được phép tiếp cận và thông tin có thể tiếp cận nhưng kèm theo các điều kiện cụ thể. Quy định này được ban hành nhằm tạo lập sự cân bằng hài hòa giữa quyền được thông tin của công dân với các yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và quyền riêng tư về dữ liệu cá nhân.

Cụ thể, có 6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận, bao gồm:

• Thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước theo quy định pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
• Thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình theo quy định pháp luật dân sự.
• Bí mật kinh doanh theo quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ.
• Thông tin mà việc cung cấp có thể gây tổn hại đến lợi ích quốc gia, ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, quan hệ đối ngoại, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng, hoặc gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp, tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.
• Thông tin thuộc bí mật công tác được xác định bởi cơ quan, đơn vị theo quy định pháp luật.
• Thông tin về các cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị, cùng với tài liệu được soạn thảo phục vụ công tác nội bộ.

Phù Hợp Yêu Cầu Xây Dựng Quân Đội Tinh Gọn, Vững Mạnh

Tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật liên quan đến quân sự, quốc phòng với tỷ lệ tán thành áp đảo (472/474 đại biểu). Các luật được điều chỉnh bao gồm: Luật Quốc phòng; Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng; Luật Nghĩa vụ quân sự; Luật Biên phòng Việt Nam; Luật Phòng không nhân dân; Luật Lực lượng dự bị động viên; Luật Phòng thủ dân sự; và Luật Dân quân tự vệ.

Ảnh minh họa: Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam. (Nguồn: Tâm Hằng/TTXVN)

Bao gồm 10 điều, các nội dung sửa đổi, bổ sung trong 9 luật về quân sự, quốc phòng được thiết kế nhằm đồng bộ hóa với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, các điều chỉnh này cũng hướng tới mục tiêu xây dựng một Quân đội Nhân dân Việt Nam tinh nhuệ, gọn nhẹ, vững mạnh, mang tính cách mạng, chính quy, hiện đại, sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Liên quan đến việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và đảm bảo nguồn lực, dự thảo Luật đã tiến hành tối ưu hóa các quy trình hành chính trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Đặc biệt, Luật đã mạnh mẽ phân cấp, phân quyền cho Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, Ban Chỉ huy quân sự cấp xã cùng các chủ thể liên quan, nhằm đáp ứng hiệu quả yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, việc mở rộng thẩm quyền này luôn đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ và yêu cầu trách nhiệm giải trình, trách nhiệm pháp lý minh bạch, nhằm đảm bảo việc thực thi đúng thẩm quyền, đúng mục đích và ngăn ngừa tình trạng lạm quyền.

Trong báo cáo giải trình và tiếp thu về vấn đề này, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Quốc phòng kiên trì bám sát các nguyên tắc quản lý nhà nước, hướng tới đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính trong quá trình xây dựng dự thảo Luật. Các quy định về phân cấp, phân quyền được đảm bảo tính hợp lý và đồng bộ với quan điểm lãnh đạo của Đảng cùng các văn bản pháp luật hiện hành. Theo đó, sau khi tiếp thu các ý kiến từ đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã điều chỉnh 16 nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền, bao gồm 13 nội dung sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ 3 nội dung về thẩm quyền. Điều này được thực hiện trên cơ sở các nhiệm vụ, thẩm quyền cần sự tập trung, thống nhất ở cấp tỉnh sẽ được giao cho Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh và UBND cấp tỉnh thực hiện; trong khi các nội dung đủ điều kiện sẽ được phân cấp mạnh mẽ cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và UBND cấp xã.

Dựa trên các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Quốc phòng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong quá trình triển khai thực hiện, nhằm đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật.

Đối với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng không nhân dân (Điều 6), một số ý kiến đã đề xuất rằng hoạt động đầu tư, mua sắm thiết bị bay và phương tiện bay cần phải có các quy định, điều kiện, tiêu chuẩn và hướng dẫn cụ thể, rõ ràng. Mục đích là để xác định chính xác các loại phương tiện, thiết bị, cấp độ và thủ tục mua sắm, đồng thời giao trách nhiệm và tăng cường tính chủ động cho chính quyền địa phương, song vẫn phải đảm bảo việc tham khảo ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

Giải trình về vấn đề này, Báo cáo giải trình, tiếp thu nhấn mạnh: Các nội dung liên quan đến đầu tư, mua sắm, phân loại và tiêu chuẩn kỹ thuật của trang thiết bị thuộc phạm vi tổ chức thi hành, do đó chịu sự điều chỉnh của hệ thống pháp luật chuyên ngành về đầu tư công, ngân sách nhà nước, đấu thầu, quản lý tài sản công, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Đây không phải là nội dung trực tiếp cần sửa đổi trong dự thảo Luật này để giải quyết vấn đề tổ chức chính quyền địa phương hai cấp hoặc tái cơ cấu Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực. Chính phủ đã tiếp thu yêu cầu về việc hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật để cung cấp cơ sở vững chắc cho các địa phương triển khai; đồng thời, đề nghị không bổ sung quy trình đầu tư, mua sắm vào dự thảo Luật hiện hành…

Theo TTXVN