Chợ Đông Hà: Đổi thay gì sau đại dịch? Bấm để biết!

Chợ Đông Hà từng là biểu tượng thương mại sầm uất của Quảng Trị sau tái lập, đóng vai trò đầu mối luân chuyển hàng hóa từ Lào, Thái Lan và là điểm dừng chân quan trọng trên tuyến xuyên Việt với kiến trúc độc đáo hình "thuyền" bên sông Hiếu. Hiện nay, chợ đối mặt với thách thức từ siêu thị và thương mại điện tử, cùng với các vấn đề về chất lượng và giá cả hàng hóa. Để thích ứng, Ban Quản lý chợ đang tích cực triển khai chuyển đổi số như xây dựng website, hỗ trợ tiểu thương bán hàng trực tuyến và áp dụng thanh toán không tiền mặt. Đồng thời, chợ tập trung vào việc niêm yết giá công khai, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và thu hút các mặt hàng đặc trưng, OCOP nhằm tái định vị, duy trì vị thế trung tâm thương mại và bảo tồn giá trị văn hóa.

QTO – Từng là biểu tượng của hy vọng và động lực phát triển thương mại cho tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn tái lập, Chợ Đông Hà đã sầm uất đón các đoàn xe xuyên Việt và luân chuyển dòng hàng hóa đa dạng từ Lào, Thái Lan theo Quốc lộ 9, qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, phân phối rộng khắp cả nước. Hơn ba thập kỷ trôi qua, trong bối cảnh siêu thị và thương mại điện tử định hình lại thói quen tiêu dùng, Chợ Đông Hà đang linh hoạt thích ứng, kiên trì duy trì vị thế trung tâm, giữ chân khách hàng và bảo tồn giá trị văn hóa, ký ức đô thị Đông Hà.

Kiến Trúc “Thuyền” Bên Dòng Hiếu Giang

Năm 1990, ngay sau khi tỉnh Quảng Trị được tái lập, một cuộc thi tuyển thiết kế Chợ Đông Hà quy mô lớn đã được tổ chức, thu hút sự tham gia của khoảng 12 đơn vị tư vấn kiến trúc hàng đầu cả nước. Phương án thiết kế ấn tượng của nhóm kiến trúc sư thuộc Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, do Kiến trúc sư Nguyễn Tiến Thuận dẫn dắt, đã xuất sắc được chọn.

Thiết kế độc đáo của nhóm kiến trúc sư không hướng đến một khối kiến trúc đồ sộ mà lựa chọn giải pháp trải dài theo trục, với bề ngang hạn chế, tối ưu hóa sự lưu thông của luồng gió tự nhiên. Các khối kiến trúc mang dáng dấp của những “con thuyền” neo đậu bình yên bên dòng sông Hiếu, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa khả năng thích ứng khí hậu và gợi nhớ hình ảnh về một vùng đất thương hồ truyền thống.

Vào thời điểm đó, Quảng Trị còn đối mặt với muôn vàn khó khăn kinh tế và hậu quả nặng nề của chiến tranh. Tuy nhiên, việc ưu tiên tổ chức một cuộc thi thiết kế Chợ Đông Hà tầm cỡ khu vực đã thể hiện một tầm nhìn chiến lược và tư duy táo bạo của tập thể lãnh đạo tỉnh, hướng tới hội nhập và phát triển thương mại mạnh mẽ trên cả trục Bắc-Nam và Hành lang Kinh tế Đông-Tây.

Chợ Đông Hà được quy hoạch để triển khai xây dựng theo từng giai đoạn, phù hợp với khả năng đầu tư hạn chế của ngân sách tỉnh. Do đó, quá trình thi công từ khi khởi công vào năm 1991 cho đến khi hoàn thành toàn bộ công trình đã kéo dài trong 13 năm.

Kiến trúc sư Nguyễn Tiến Thuận sau này hồi tưởng về giai đoạn đó như một thách thức đặc biệt trong sự nghiệp, đòi hỏi thiết kế phải linh hoạt thích nghi với một công trình có thời gian thi công kéo dài. Tọa lạc tại vị trí đắc địa giữa trung tâm đô thị Đông Hà, bên bờ sông Hiếu, chợ đã hoàn thành giai đoạn một vào năm 1995 và tiếp tục hoàn thiện các hạng mục giai đoạn sau vào năm 2003.

Với sự phong phú vượt trội về chủng loại hàng hóa, Chợ Đông Hà từng là điểm dừng chân không thể bỏ qua đối với các chuyến xe xuyên Việt trên tuyến Bắc-Nam qua Quảng Trị. Khách dừng chân, hối hả ghé chợ để tìm hiểu, lựa chọn sản phẩm trước khi tiếp tục hành trình về phương Bắc hay phương Nam. Có những giai đoạn, chỉ cần quan sát các quầy hàng tại chợ Đông Hà cũng có thể cảm nhận rõ hơi thở của một vùng đất đang mở cửa hội nhập mạnh mẽ, với lượng hàng hóa từ biên giới đổ về và dòng khách từ khắp nơi hội tụ ngày càng tăng.

Ẩn mình trong kiến trúc hình “con thuyền” là đình chợ, nơi được ví như trái tim ẩm thực của Đông Hà. Với đa dạng các món ăn dân dã, đậm đà hương vị quê hương như bún hến Mai Xá, bánh đúc, bánh nậm…, khu vực này đã trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo giới trẻ và du khách đến trải nghiệm, khám phá tinh hoa văn hóa ẩm thực Quảng Trị. 

Bà Nguyễn Thị Hạnh, năm nay bước sang tuổi 70, đã gắn bó với Chợ Đông Hà từ năm 1988, sau khi chuyển từ Công ty Lương thực Đông Hà ra kinh doanh gạo. Hơn ai hết, bà là nhân chứng sống cho mọi thăng trầm của khu chợ này – từ những ngày tháng tấp nập khách mua chen chân kín lối, xe du lịch đỗ chật sân, cho đến những thời điểm vắng lặng. Nhận thấy sự thay đổi mạnh mẽ của dòng chảy thương mại, Ban Quản lý chợ đã chủ động tổ chức các khóa tập huấn chuyển đổi số, hướng dẫn tiểu thương làm quen với nền tảng thương mại điện tử.

Trong khi thế hệ trẻ nhanh chóng thích nghi, với những tiểu thương lớn tuổi như bà Hạnh, việc đưa sản phẩm lên mạng hay bán hàng qua điện thoại không hề đơn giản như thao tác cân gạo, thu tiền và ghi sổ truyền thống. Tuy nhiên, bà vẫn có bí quyết riêng để giữ chân lượng khách hàng thân thiết, đủ để mỗi ngày có mặt tại quầy gạo, vừa niềm nở đón khách, vừa đắm mình trong không khí mua bán quen thuộc, đến mức vắng chợ một ngày cũng khiến bà cảm thấy bồn chồn. Khi được hỏi về lý do vẫn tiếp tục ra chợ, bà mỉm cười giản dị: “Ra chợ thấy vui”.

Khu chợ với kiến trúc độc đáo hình “con thuyền” neo đậu bên bờ sông Hiếu, đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ của nhiều thế hệ…

Chợ Đông Hà: Tái Định Vị Để Thu Hút Khách Hàng

Trong quy hoạch đô thị Đông Hà hiện hành, cụm Chợ Đông Hà – Cầu Đông Hà – Bến tàu khách vẫn được xác định là một trong những điểm nhấn kiến trúc và chức năng đặc sắc, mang ý nghĩa chiến lược.

Tuy nhiên, đã có thời điểm Chợ Đông Hà đối mặt với những thách thức nội tại. Một bộ phận tiểu thương đã gây mất thiện cảm bằng việc thách giá quá cao, cung cấp hàng hóa kém chất lượng và thiếu trung thực trong giao dịch, làm suy giảm niềm tin và khiến khách hàng ngần ngại quay trở lại. Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của chợ mà còn gián tiếp làm tổn hại đến những người kinh doanh chân chính.

Hai năm trước, ông Lê Minh Quốc, nguyên Chủ tịch UBND phường 4 (thành phố Đông Hà cũ), đã tiếp nhận vị trí Trưởng Ban Quản lý Chợ Đông Hà. Ông đối mặt với một khu chợ có diện tích 3,3ha, từng là nơi hoạt động của gần 2.000 tiểu thương, nhưng nay số lượng đã giảm xuống còn khoảng 1.400 người. Mặc dù nhiều tiểu thương vẫn duy trì được các mối hàng truyền thống, đảm bảo nguồn nhập tốt và lợi nhuận ổn định, nhưng thực tế cho thấy, hành vi và kỳ vọng của khách hàng đã có sự thay đổi đáng kể.

Trong quá khứ, tình trạng thách giá vượt xa giá trị thực của hàng hóa đã làm suy giảm nghiêm trọng uy tín của chợ. Để duy trì sự tồn tại và phát triển, yêu cầu cấp thiết đặt ra cho các tiểu thương Chợ Đông Hà là phải niêm yết giá công khai, cam kết chất lượng sản phẩm, loại bỏ hành vi thách giá và tích cực đưa hàng hóa lên nền tảng số. Dù những yêu cầu này có vẻ đơn giản, nhưng đối với nhiều tiểu thương đã quen với phương thức kinh doanh truyền thống suốt hàng thập kỷ, đây là một thách thức thay đổi tư duy và cách làm lớn lao.

“Điều cốt lõi là phải thay đổi phương thức kinh doanh, nếu không, chợ sẽ dần mất đi khách hàng”, ông Quốc nhấn mạnh.

Nếu như trước đây khách hàng chủ động tìm đến chợ, thì giờ đây, Chợ Đông Hà phải chủ động tiếp cận khách hàng. Ban Quản lý chợ đã triển khai xây dựng website chuyên nghiệp nhằm quảng bá sản phẩm, đồng thời tích cực hỗ trợ tiểu thương tiếp cận các kênh thương mại điện tử. Đến năm 2026, phường Đông Hà dự kiến chi khoảng 500 triệu đồng để hỗ trợ phát triển ứng dụng bán hàng riêng cho toàn bộ tiểu thương. Ngoài ra, Ban Quản lý chợ còn phối hợp với các ngân hàng để thúc đẩy phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, trang bị mã QR tại các quầy hàng, số hóa thông tin hộ kinh doanh, phủ sóng Wi-Fi toàn chợ và lắp đặt camera giám sát tại các lô quầy nhằm hạn chế tình trạng chèo kéo khách.

Ông Quốc khẳng định, Ban Quản lý chợ sẵn sàng tạo mọi điều kiện thuận lợi, bao gồm hỗ trợ mức giá thuê mặt bằng ưu đãi nhất, cho các doanh nghiệp, hợp tác xã, cửa hàng mong muốn đưa các sản phẩm chuẩn, đặc sản OCOP của Quảng Trị và các mặt hàng đặc trưng của tỉnh vào kinh doanh. Các thương hiệu có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng từ Hành lang Kinh tế Đông-Tây cũng sẽ được ưu tiên bố trí vị trí kinh doanh thuận lợi. Chất lượng hàng hóa và uy tín của chợ được đặt lên hàng đầu, do đó, Ban Quản lý chợ sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng Quản lý thị trường để kiểm tra nghiêm ngặt nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng sản phẩm. Mọi hàng hóa muốn lưu thông trong chợ đều phải có nguồn gốc minh bạch.

Trong phân khúc nông sản, rau, thịt và cá, Chợ Đông Hà vẫn duy trì vị thế là đầu mối cung ứng lớn cho khu vực phía Nam của tỉnh, thậm chí nhiều mặt hàng còn được phân phối sang các tỉnh lân cận. Năm 2025, chợ dự kiến đóng góp 1,5 tỷ đồng vào ngân sách và tự chủ toàn bộ quỹ lương cho gần 80 nhân sự. Đáng chú ý, khoảng 20 người hành nghề xe thồ truyền thống xung quanh chợ nay đã chuyển đổi vai trò, kiêm nhiệm dịch vụ giao hàng cho các tiểu thương kinh doanh trực tuyến.

Trải qua hơn ba thập kỷ, Chợ Đông Hà đã liên tục biến đổi phương thức kinh doanh. Đã có thời kỳ, các sản phẩm từ Lào và Thái Lan là thỏi nam châm thu hút du khách dừng chân. Tuy nhiên, cũng có lúc chính những hạn chế trong cách bán hàng đã làm mất đi một lượng khách đáng kể. Hiện tại, tiểu thương chợ đang tái định hình lại phương thức kinh doanh thông qua việc niêm yết giá minh bạch, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc sản phẩm, tích cực đưa hàng hóa lên nền tảng trực tuyến, áp dụng thanh toán QR, ưu tiên các sản phẩm chuẩn, sản phẩm OCOP, đồng thời tìm cách khôi phục và kết nối mạnh mẽ các dòng hàng từ Hành lang Kinh tế Đông-Tây với dòng khách Bắc-Nam. Những “con thuyền” trong kiến trúc độc đáo của Chợ Đông Hà bên sông Hiếu vẫn miệt mài chuyên chở và lan tỏa giá trị hàng hóa Quảng Trị đi muôn nơi.

Thanh Hải