Bóc trần 5 chiêu lừa đảo mạng tinh vi nhất hiện nay!

Kỷ nguyên số và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đã khiến các chiêu trò lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, ảnh hưởng đến mọi đối tượng từ học sinh đến người có kinh nghiệm. Kẻ gian thường lợi dụng tâm lý nạn nhân như sợ hãi, tham lam, sự gấp rút, và công nghệ cao (deepfake, kịch bản cá nhân hóa) để chiếm đoạt tài sản. Để tự bảo vệ, các chuyên gia khuyến nghị mỗi cá nhân cần rèn luyện tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin độc lập và tuân thủ nguyên tắc "Dừng lại, Xác minh, rồi Hành động". Mọi người cần tuyệt đối không chia sẻ thông tin nhạy cảm (mật khẩu, OTP), không truy cập liên kết lạ, hạn chế đăng tải dữ liệu công khai và khẩn trương báo cáo cho công an khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo. Việc phòng chống hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa ý thức tự bảo vệ của người dân và nỗ lực từ cơ quan chức năng.

QTO – Kỷ nguyên số và sự phát triển vũ bão của mạng xã hội đã mang đến vô vàn tiện ích, song song đó là sự trỗi dậy của các chiêu trò lừa đảo trực tuyến với mức độ tinh vi chưa từng thấy. Không ai là miễn nhiễm, từ người ít kinh nghiệm đến những người có trình độ cao, đều có nguy cơ trở thành nạn nhân nếu thiếu đi sự cảnh giác và kỹ năng tự bảo vệ bản thân trên không gian mạng. Để cung cấp góc nhìn toàn diện, phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã tiến hành phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý, trí tuệ nhân tạo và đại diện lực lượng công an, nhằm làm rõ cách thức nhận diện và chủ động phòng tránh những “bẫy” lừa đảo tinh vi này.

Nâng cao năng lực phòng vệ trước vấn nạn lừa đảo     

(ThS. Tâm lý Đặng Hoàng An, Giảng viên Trường Đại học Đông Á Đà Nẵng)

Với đà tăng trưởng chóng mặt của công nghệ, không gian mạng trở thành mảnh đất màu mỡ cho tội phạm lừa đảo, nơi mọi đối tượng, từ giáo viên đến học sinh, đều có thể trở thành nạn nhân. Đặc biệt, học sinh, với vốn sống xã hội còn hạn chế và kỹ năng sàng lọc thông tin chưa vững vàng, thường dễ dàng bị cuốn vào những điều mới lạ hoặc bị tác động bởi các yếu tố tâm lý như mong muốn nhận quà, khao khát kiếm tiền, hoặc nhu cầu được công nhận.

Ngược lại, dù có kinh nghiệm sống, giáo viên vẫn không thoát khỏi nguy cơ sa bẫy khi tội phạm mạng khéo léo thu thập thông tin cá nhân và xây dựng những kịch bản được “đo ni đóng giày” cho từng đối tượng. Kẻ gian thường bắt đầu bằng việc mạo danh người thân, cơ quan giáo dục, công an, ngân hàng hoặc chủ động kết nối, chia sẻ để gầy dựng lòng tin. Sau đó, chúng khai thác sâu vào tâm lý nạn nhân thông qua các yếu tố cảm xúc như nỗi sợ mất mát tài chính, lo lắng cho sự an toàn của người thân, hoặc tham vọng không muốn bỏ lỡ cơ hội làm giàu.

Đáng chú ý, các đối tượng lừa đảo thường tạo ra áp lực tâm lý mạnh mẽ, thúc ép nạn nhân “phải đưa ra quyết định ngay lập tức”, nhằm ngăn cản họ có đủ thời gian suy xét và xác minh thông tin. Cùng lúc đó, chúng tìm cách cô lập nạn nhân khỏi các kênh kiểm chứng bằng cách yêu cầu giữ bí mật tuyệt đối, cấm hỏi ý kiến người thân, không cho phép ngắt cuộc gọi, hoặc liên tục đưa ra chỉ dẫn dồn dập. Trong trạng thái hoảng loạn tột độ, nạn nhân rất dễ rơi vào tình trạng “tê liệt nhận thức”, mất khả năng phán đoán.

Nhằm chủ động phòng ngừa các hình thức lừa đảo trên không gian mạng, mỗi cá nhân cần trang bị cho mình thói quen phản biện mạnh mẽ trước bất kỳ thông tin bất thường nào bằng cách tự đặt ra các câu hỏi cốt lõi: Ai là người đang liên hệ? Mục đích thực sự đằng sau yêu cầu này là gì? Và thông tin được cung cấp có thể được xác thực từ những nguồn nào?

Một “sức đề kháng” vững vàng trước nạn lừa đảo không thể tự hình thành mà đòi hỏi quá trình rèn luyện liên tục. Trong bối cảnh học đường, việc triển khai các chuyên đề, workshop về kỹ năng số là cực kỳ quan trọng. Những hoạt động này sẽ trang bị cho học sinh và giáo viên phương pháp chia sẻ thông tin kịp thời với những người đáng tin cậy khi đối mặt với tình huống bất thường, từ đó chủ động phòng tránh các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.

Dừng lại, Xác minh, rồi Hành động.

(Anh Phạm Quang Dũng, Chuyên gia Nghiên cứu và Đào tạo về Trí tuệ Nhân tạo)

Trong hành trình nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào đa dạng lĩnh vực, bên cạnh mục tiêu chính là phổ cập công nghệ, tôi luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến việc nâng cao nhận thức cho cộng đồng. Điều này nhằm giúp người dân không chỉ nắm bắt bản chất của AI, sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, mà còn trang bị cho bản thân những kỹ năng thiết yếu để tự bảo vệ trong môi trường số đầy thách thức.

Ngày nay, sự tiến bộ của AI đã đẩy các hành vi lừa đảo trực tuyến lên một tầm cao mới về tốc độ và độ chân thực. Chỉ bằng cách thu thập hình ảnh, video hoặc mẫu giọng nói được công khai trên mạng xã hội, công nghệ AI có thể dễ dàng tạo ra các sản phẩm deepfake tinh vi, giả lập giọng nói, thậm chí tái tạo chính xác phong cách giao tiếp riêng biệt của từng người. Nhiều mô hình AI hiện đại còn được tội phạm sử dụng để tự động hóa quy trình xây dựng kịch bản lừa đảo được cá nhân hóa, thiết kế website, ứng dụng giả mạo, hay tạo ra các nội dung chứa mã độc nhằm chiếm quyền kiểm soát thiết bị của nạn nhân.

Trong bối cảnh môi trường số phức tạp, mỗi cá nhân cần rèn luyện kỹ năng kiểm chứng thông tin một cách độc lập, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những gì tai nghe mắt thấy. Đối với các cuộc gọi video giả mạo sử dụng công nghệ AI, người dùng có thể lưu ý một số dấu hiệu kỹ thuật bất thường: cử động mắt thiếu tự nhiên, khẩu hình miệng không đồng bộ hoàn toàn với âm thanh, đường viền khuôn mặt bị mờ hoặc biến dạng khi di chuyển, hoặc giọng nói có độ trễ bất thường cùng âm sắc lạ lẫm.

Mặc dù vậy, những dấu hiệu trên chỉ mang tính chất tham khảo; yếu tố cốt lõi vẫn là việc người dân phải chủ động xác minh thông tin qua một kênh độc lập khác. Đồng thời, cần thiết phải hạn chế việc đăng tải công khai các hình ảnh cận cảnh chất lượng cao, video rõ mặt hay mẫu giọng nói lên mạng xã hội, nhằm tránh nguy cơ dữ liệu bị thu thập để huấn luyện AI phục vụ mục đích lừa đảo. Ngoài ra, người dùng cần tăng cường bảo mật tài khoản bằng xác thực hai yếu tố, tuyệt đối không nhấp vào các đường link lạ và không cài đặt bất kỳ ứng dụng nào không có nguồn gốc từ các kho ứng dụng chính thức, đặc biệt là các tệp có định dạng APK…

Tôi xin đưa ra một nguyên tắc vàng đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả: Dừng lại, Xác minh, rồi Hành động. Trong kỷ nguyên mà công nghệ AI phát triển và biến đổi không ngừng, thói quen kiểm chứng thông tin vẫn sẽ là một trong những “lá chắn” kiên cố và hữu hiệu nhất để mỗi cá nhân tự bảo vệ mình giữa không gian số đầy rủi ro.

Không để bản thân trở thành “mắt xích” tiếp tay cho tội phạm lừa đảo

(Thượng tá Trần Anh Tuấn, Trưởng phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Quảng Trị)

Hoạt động lừa đảo trên không gian mạng đang chứng kiến những diễn biến vô cùng phức tạp và khó lường. Mặc dù các phương thức cơ bản có thể không hoàn toàn mới, nhưng chúng liên tục được biến tướng, cải thiện với mức độ tinh vi và xảo quyệt ngày càng cao.

Tội phạm mạng triệt để lợi dụng tính ẩn danh của môi trường số, với sự hỗ trợ của máy chủ đặt tại nước ngoài, SIM điện thoại “rác”, các tài khoản ngân hàng bị mua bán trái phép và tiền mã hóa, nhằm che giấu danh tính, phân tán dòng tiền và nhanh chóng tẩu tán tài sản. Thách thức lớn nhất đối với cơ quan chức năng là hoạt động của chúng không bị ràng buộc bởi địa giới hành chính, liên tục cập nhật công nghệ và khai thác triệt để sự thiếu cảnh giác của người dân. Hậu quả không chỉ dừng lại ở tổn thất tài sản mà còn làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của công chúng vào môi trường số.

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa trước các chiêu thức lừa đảo trên không gian mạng, mỗi công dân cần giữ thái độ bình tĩnh và thận trọng kiểm tra kỹ lưỡng khi tiếp nhận bất kỳ cuộc gọi hay tin nhắn bất thường nào yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân. Tuyệt đối không chia sẻ mật khẩu, mã OTP, mã PIN, thông tin tài khoản ngân hàng, giấy tờ tùy thân hay dữ liệu sinh trắc học cho bất kỳ đối tượng nào chưa được xác thực rõ ràng; đồng thời không truy cập các đường link lạ, quét mã QR không rõ nguồn gốc hoặc cài đặt ứng dụng từ các nguồn không chính thống.

Hơn nữa, người dân tuyệt đối không được cho thuê, cho mượn hay mua bán tài khoản ngân hàng, SIM điện thoại, bởi đây là những công cụ mà tội phạm thường lợi dụng để thực hiện các hành vi phạm pháp. Ngay khi phát hiện hoặc nghi ngờ bất kỳ dấu hiệu lừa đảo nào, cần khẩn trương trình báo đến cơ quan công an gần nhất. Việc cung cấp thông tin kịp thời sẽ tạo điều kiện thuận lợi để cơ quan chức năng nhanh chóng xác minh, phong tỏa dòng tiền và gia tăng cơ hội thu hồi tài sản đã mất.

Trong thời gian gần đây, Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Công an tỉnh đã liên tục tăng cường công tác nắm bắt tình hình trên không gian mạng, chủ động rà soát các hội, nhóm, tài khoản, website và ứng dụng có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Đồng thời, đơn vị đã tích cực tiếp nhận, xác minh các thông tin do người dân cùng các cơ quan, đơn vị cung cấp, nhằm kịp thời đưa ra cảnh báo, triển khai biện pháp ngăn chặn và xử lý nghiêm minh.

Chúng tôi cam kết tiếp tục đẩy mạnh phối hợp với các tổ chức tín dụng và nhà mạng để rút ngắn tối đa thời gian xử lý, kịp thời phong tỏa và ngăn chặn các tài khoản nghi vấn. Song song đó, lực lượng công an sẽ tiếp tục đầu tư vào các phương tiện kỹ thuật hiện đại, nâng cao năng lực điều tra số và khả năng truy vết tài sản mã hóa. Công tác phòng, chống tội phạm mạng chỉ có thể đạt được sự vững chắc và hiệu quả toàn diện khi có sự kết hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng, các đơn vị cung cấp hạ tầng viễn thông và trên hết là ý thức chủ động tự bảo vệ của mỗi người dân.

Trong cuộc chiến này, mỗi người dân không chỉ cần trang bị kiến thức để nhận diện các “bẫy” lừa đảo tinh vi trên không gian mạng, mà còn phải kiên quyết không để bản thân vô tình trở thành “mắt xích” tiếp tay cho tội phạm thực hiện các hành vi phi pháp.

Trúc Phương (Thực hiện)