Nghị định 281/2026/NĐ-CP là văn bản pháp lý quan trọng sửa đổi Nghị định 123/2024/NĐ-CP, mang đến những cải cách sâu rộng về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định này bổ sung các nguyên tắc xác định hành vi vi phạm, làm rõ quy trình xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ vi phạm và mở rộng các biện pháp khắc phục hậu quả, bao gồm buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất. Đặc biệt, Nghị định tăng cường mạnh mẽ thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã (tăng lên 250 triệu đồng) và các cơ quan thanh tra chuyên ngành (tăng lên 500 triệu đồng), đồng thời bổ sung quyền tịch thu các giấy tờ giả mạo, làm sai lệch nội dung. Ngoài ra, quy định cũng điều chỉnh mức xử phạt đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai và sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026.
Nghị định 281/2026/NĐ-CP mang đến những cải cách sâu rộng, điều chỉnh đáng kể về nguyên tắc xử phạt, các biện pháp khắc phục hậu quả, cách thức xác định số lợi bất hợp pháp và mở rộng mạnh mẽ thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực đất đai.
Chính phủ đã ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP, một văn bản pháp lý quan trọng nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP ngày 4/10/2024, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Thiết lập nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai
Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã bổ sung Điều 3a vào sau Điều 3, làm rõ các nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, cụ thể như sau:
– Đối với các đơn vị hành chính đặc khu được công nhận là loại đô thị theo quy định pháp luật và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương cấp phường, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai sẽ áp dụng mức độ như đối với đơn vị hành chính phường. Tương tự, nếu đơn vị hành chính đặc khu thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương cấp xã, mức xử phạt sẽ áp dụng như đối với đơn vị hành chính xã.
 |
| Hình ảnh minh họa. (Thanh Vân/TTXVN) |
– Trường hợp vợ và chồng cùng đứng tên quyền sử dụng đất, hành vi vi phạm hành chính sẽ được xử phạt như đối với một cá nhân duy nhất.
Mở rộng các biện pháp khắc phục hậu quả
Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung điểm b khoản 2 và bổ sung các điểm p, q, r, s vào sau điểm o khoản 3 Điều 4, nhằm bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả toàn diện hơn. Các biện pháp này bao gồm: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm; buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính; buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai; và buộc nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung, hoặc các giấy tờ giả đã được sử dụng.
Quy định chi tiết về xác định số lợi bất hợp pháp
Bên cạnh đó, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 6, làm rõ hơn quy trình xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai.
Theo đó, số lợi bất hợp pháp được định nghĩa là giá trị bằng tiền mà tổ chức, cá nhân thu được từ việc sử dụng đất sau khi thực hiện hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, và số tiền này phải được nộp vào ngân sách nhà nước.
Trong trường hợp hành vi vi phạm được thực hiện bởi nhiều tổ chức, cá nhân trên cùng một thửa đất, số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được phân chia đều cho tất cả các bên cùng vi phạm.
Đặc biệt, Nghị định bổ sung một nội dung mới quan trọng: Nếu người vi phạm đã nộp các khoản tiền vào ngân sách nhà nước liên quan đến việc sử dụng đất vi phạm, số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được khấu trừ tương ứng với các khoản tiền đã nộp này.
Cập nhật quy định xử phạt đối với hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai
Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 16, điều chỉnh mức xử phạt đối với hành vi không đăng ký đất đai, đồng thời bổ sung các trường hợp không bị xử phạt.
Cụ thể, hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai theo quy định tại các điểm a, b, i, k, l, m và q khoản 1 Điều 133 Luật Đất đai sẽ bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng. Tuy nhiên, quy định này loại trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất theo Điều 127 Luật Đất đai.
 |
| Hình ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN) |
Tăng cường thẩm quyền xử phạt
Ngoài ra, Nghị định số 281/2026/NĐ-CP còn sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Điều 30 và Điều 31, mở rộng đáng kể thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã và các cơ quan thanh tra chuyên ngành.
Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền: Phạt cảnh cáo; phạt tiền lên đến 250 triệu đồng; đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 3 tháng; và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định 123/2024/NĐ-CP (so với quy định cũ chỉ giới hạn ở mức phạt tiền tối đa 5 triệu đồng).
Đối với Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành về đất đai do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai thành lập, Trưởng đoàn kiểm tra do Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ thành lập, và Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thẩm quyền xử phạt được nâng lên mức phạt tiền đến 400 triệu đồng (so với 50 triệu đồng trước đây). Đồng thời, các chức danh này có quyền tịch thu các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung, giấy tờ giả đã sử dụng trong việc sử dụng đất; đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 3 tháng…
Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành về đất đai do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, và Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao thực hiện nhiệm vụ kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ có thẩm quyền phạt tiền đến 500 triệu đồng; tịch thu các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung, giấy tờ giả đã sử dụng trong việc sử dụng đất; đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 3 tháng…
Nghị định số 281/2026/NĐ-CP cũng làm rõ thêm: Các chức danh thanh tra thuộc lực lượng Công an nhân dân, được quy định tại Điều 7 Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 1/7/2025 của Chính phủ (quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính), có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính liên quan đến sử dụng đất an ninh theo các quy định trong Nghị định này.
Các chức danh Công an quy định tại Điều 8 Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 1/7/2025 của Chính phủ (quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính) được phép xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính trong sử dụng đất an ninh, bao gồm khoản 1, khoản 5 Điều 12; khoản 1, khoản 4, khoản 6 Điều 13; Điều 15; khoản 3 Điều 27 và Điều 28 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, phù hợp với thẩm quyền của mình.
Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026.
Theo TTXVN/Vietnam+
