Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đang tiên phong ứng dụng công nghệ bẫy ảnh tiên tiến kết hợp nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) Wildlife Insights nhằm nâng cao hiệu quả giám sát đa dạng sinh học trên địa hình núi đá vôi hiểm trở. Hệ thống này tự động ghi lại hình ảnh động vật hoang dã 24/7, cung cấp dữ liệu khách quan về thành phần loài, tần suất và biến động quần thể, đặc biệt hiệu quả cho các loài khó tiếp cận. AI giúp tự động nhận diện loài, xử lý dữ liệu nhanh chóng và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu theo tiêu chuẩn quốc tế, tiết kiệm thời gian và nguồn lực cho đội ngũ chuyên gia. Nhờ đó, VQG PN-KB đã ghi nhận nhiều loài động vật quý hiếm, củng cố hồ sơ đa dạng sinh học và hỗ trợ đắc lực cho việc hoạch định chính sách bảo tồn, dù vẫn đối mặt với thách thức về chi phí và năng lực vận hành.
QTO – Trước thách thức từ diện tích rừng quản lý rộng lớn, địa hình núi đá vôi phức tạp và hiểm trở, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng (VQG PN-KB) đang tiên phong triển khai ứng dụng công nghệ bẫy ảnh tiên tiến kết hợp với nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) Wildlife Insights. Sáng kiến này đánh dấu một bước chuyển mình chiến lược trong công cuộc số hóa công tác bảo tồn, hứa hẹn nâng cao đáng kể độ chính xác, tối ưu hóa nguồn lực và củng cố tính xác thực khoa học của các dữ liệu giám sát.
Ông Phạm Văn Tân, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng (BVR) và Di sản thế giới, nhấn mạnh VQG PN-KB nổi bật với địa hình chia cắt mạnh, hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc thù, là mái nhà của vô số loài động vật đặc hữu và quý hiếm. Trong bối cảnh thực địa đầy thử thách, với nhiều khu vực khó tiếp cận, các phương pháp điều tra truyền thống dựa vào quan sát trực tiếp hay dấu vết thường bộc lộ những hạn chế cố hữu về phạm vi bao phủ và tính liên tục của dữ liệu. Do đó, công nghệ bẫy ảnh được xem là giải pháp tối ưu và hiệu quả trong giai đoạn hiện tại.
“Các thiết bị bẫy ảnh vận hành hoàn toàn tự động dựa trên cảm biến chuyển động và thân nhiệt, cho phép ghi lại hình ảnh và video của động vật hoang dã xuyên suốt ngày đêm, đồng thời tối thiểu hóa mọi sự can thiệp vào môi trường sống tự nhiên. Dữ liệu thu thập từ hệ thống bẫy ảnh mang lại thông tin khách quan, giá trị về thành phần loài, tần suất xuất hiện cùng xu hướng biến động quần thể, đặc biệt hữu ích cho việc giám sát các loài thú lớn, loài hoạt động về đêm và những loài có tập tính né tránh con người,” ông Phạm Văn Tân chia sẻ.
![]() ![]() |
| Lực lượng kiểm lâm thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát và bảo vệ rừng – Ảnh: N.H |
Sự đột phá trong công tác giám sát đa dạng sinh học và bảo vệ rừng hiện nay không chỉ nằm ở khả năng thu thập hình ảnh tự động mà còn tỏa sáng ở khâu xử lý và phân tích dữ liệu thông qua nền tảng Wildlife Insights. Thay vì phải đối mặt với quy trình xử lý thủ công hàng ngàn bức ảnh đầy tốn kém về thời gian và nguồn lực, phần mềm này đã ứng dụng tinh hoa trí tuệ nhân tạo để tự động nhận diện loài, loại bỏ các hình ảnh không có giá trị và sắp xếp dữ liệu theo một cấu trúc khoa học chuẩn mực.
Việc tích hợp công nghệ AI đã hỗ trợ đội ngũ chuyên gia nghiên cứu tại VQG PN-KB rút ngắn đáng kể quy trình phân tích, đồng thời góp phần định chuẩn cơ sở dữ liệu theo các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt. Trên nền tảng đó, hệ thống mang lại khả năng đánh giá chính xác mức độ sử dụng sinh cảnh, quy luật hoạt động theo chu kỳ thời gian cũng như mối tương quan giữa động vật hoang dã và các yếu tố môi trường.
Hiệu quả thực tiễn của việc ứng dụng đồng bộ công nghệ bẫy ảnh và phần mềm Wildlife Insights đã được minh chứng rõ nét qua các đợt giám sát gần đây. Trong năm vừa qua, VQG PN-KB đã phát hiện và ghi nhận tổng cộng 199 lượt đàn với 1.344 lượt cá thể động vật rừng. Đặc biệt, nhiều loài động vật có giá trị bảo tồn đặc biệt đã được ghi nhận sự hiện diện, qua đó bổ sung những bằng chứng khoa học quan trọng, củng cố hồ sơ đa dạng sinh học của VQG PN-KB.
Đặc biệt, dữ liệu được tinh lọc và phân tích từ phần mềm, khi tích hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), đã trở thành công cụ xương sống, hỗ trợ đắc lực cho công tác tham mưu và hoạch định quyết sách quản lý. Các khu vực trọng điểm về đa dạng sinh học cũng như những “điểm xung đột” chịu tác động tiêu cực từ hoạt động con người được minh họa trực quan trên bản đồ số, giúp lực lượng bảo vệ rừng chủ động điều chỉnh tuyến tuần tra, phân bổ tối ưu nguồn lực và tập trung bảo vệ hiệu quả các khu vực ưu tiên hàng đầu.
Tuy nhiên, việc triển khai các hệ thống công nghệ cao trong điều kiện địa hình rừng núi hiểm trở và phức tạp của VQG PN-KB cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Đặc biệt là về chi phí đầu tư ban đầu đáng kể, năng lực kỹ thuật cần thiết trong quá trình vận hành, cũng như công tác duy trì và bảo dưỡng thiết bị dưới tác động của điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Để bảo đảm hiệu quả tối đa và tính bền vững lâu dài, Ban Quản lý VQG PN-KB đã xác định phải kiên định hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng và bảo trì thiết bị một cách nghiêm ngặt; đồng thời đẩy mạnh công tác đào tạo, nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ cán bộ chuyên môn.
Việc từng bước nắm vững công nghệ bẫy ảnh và nền tảng Wildlife Insights không chỉ góp phần số hóa và hiện đại hóa công tác giám sát tài nguyên thiên nhiên, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường giám sát và thực thi pháp luật lâm nghiệp. Do đó, trong thời gian tới, Ban Quản lý VQG PN-KB sẽ tiếp tục ưu tiên mở rộng và tối ưu hóa mạng lưới giám sát thông minh; hướng tới xây dựng một cơ sở dữ liệu số đồng bộ, toàn diện về đa dạng sinh học nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo tồn các giá trị vượt trội mang tầm vóc toàn cầu tại VQG PN-KB.
Ngọc Hải – Mai Thùy















