Bài báo kể về một cặp vợ chồng già trước thềm lễ chạp mả truyền thống quan trọng ở quê hương Quảng Bình. Ông đang chất chứa nỗi giận hờn và ghen tuông vô cớ với bà vì sự xuất hiện trở lại của lão Huy, người bạn chiến trường thành đạt từng theo đuổi bà. Mặc cho sự khó chịu và những lời bóng gió của ông, bà vẫn giữ thái độ lạc quan, vui vẻ và âm thầm chuẩn bị chu toàn cho buổi lễ cùng các con. Cuối cùng, bà đã trực tiếp đối thoại, khẳng định lòng thủy chung sắt son và sự vô lý của ông khi ghen tuông ở tuổi xế chiều. Sau lời lẽ dứt khoát của bà, ông dần nguôi ngoai, và cả hai cùng con cháu tiếp tục chuẩn bị cho lễ chạp mả, một nghi lễ lớn gắn kết dòng họ và làng xã.
(QBĐT) – Ngày chạp mả cận kề, nhưng khối u sầu vẫn quẩn quanh tâm trí ông. Chạp mả, một trong những nghi lễ thiêng liêng và trọng đại nhất, quy tụ toàn thể dòng tộc, hội tụ xóm làng hai bờ Nam Bắc sông Gianh. Đây là dịp để con cháu, dù ở phương xa hay đã định cư nước ngoài, đều trở về sum họp. Sự kiện này mang ý nghĩa lớn lao hơn cả Tết Nguyên Đán, sánh ngang với ngày cha mẹ ly trần. Bởi vậy, có vô vàn công việc ông cần trao đổi cùng bà để lo liệu chu toàn.
Thế nhưng, ông lại đang chất chứa nỗi giận hờn với bà. Mỗi khi thấy bà vui vẻ, ông lại cảm thấy bực tức không thôi. Tại sao người phụ nữ ấy luôn yêu đời, luôn ngân nga ca hát? Dù trời đất có sụp đổ, bà vẫn tìm thấy lý do để lạc quan. Giờ đây, dẫu biết ông đang khó chịu, bà vẫn ca hát: khi nấu ăn, khi chăm sóc vườn rau, thậm chí còn trốn vào nhà tắm thu âm giọng hát vào điện thoại để vừa làm việc vừa thưởng thức. Bà hoàn toàn không màng đến nỗi bực bội đang cồn cào trong lòng ông.
Quê ông tọa lạc dưới rặng Hoành Sơn hùng vĩ, trong vùng châu thổ sông Gianh trù phú, nơi làng ông là một trong ba trăm ngôi làng đã quần tụ từ ba, bốn thế kỷ trước. Trong ba mươi ngày của tháng Chạp, mỗi ngày có ít nhất mười làng cùng mổ heo và chuẩn bị các lễ vật trang trọng để thực hiện nghi thức cúng bái. Từ làng này đến làng khác, từ họ này đến họ khác, và mỗi gia đình đều tất bật tu sửa, chăm sóc lăng miếu, mồ mả ông bà tổ tiên.
Có làng tổ chức chạp mả để tri ân Thành hoàng bổn thổ, có làng cúng tế các vị tổ khai canh, và không ít làng lại tôn vinh những nữ nhi có công lập làng từ hàng trăm năm về trước. Sau lễ chạp mả của làng là đến chạp mộ của dòng họ, rồi tiếp nối là chạp mộ ông bà. Như lời cha mẹ ông khi sinh thời vẫn căn dặn, chạp mả là công việc “trên đầu trên cổ” của mỗi nhà, mỗi tộc. Nếu chạp mả không được chu toàn, đừng nói đến chuyện đón Tết.
 |
Tuy nhiên, khác với mọi lần, bà không chủ động làm hòa, mà lại phớt lờ ông, vẫn vui vẻ líu lo như chưa hề có chuyện gì xảy ra, khiến ông càng thêm u uất.
Nguyên nhân sâu xa là do lão Huy, người bạn chiến trường của hai ông bà, sau năm mươi năm bặt tin giờ đây bỗng tìm lại được liên lạc, ngày ngày í ới Zalo với cả hai người. Thuở ấy, lão Huy say mê bà, mê cô y tá tóc dài da trắng, vừa dịu dàng lại chu đáo. Nhưng bà đã một lòng sắt son với ông. Chuyện tình thời trẻ dại, giờ đây cả ba người đều đã sắp bước sang tuổi tám mươi.
Lão Huy khoe đã về làm giảng viên đại học trong miền Nam, có hai cô con gái, vợ chồng lão đều là tiến sĩ. Bà lỡ miệng buột lời khen lão giỏi, vậy mà ông lại ấm ức với bà, mỗi khi mở lời đều bóng gió: “Sao hồi đó không lấy người ta để giờ được làm bà tiến sĩ cho sang? Giờ làm y tá làng có phải thiệt thòi lắm không?”. Bà thấy ông thật vô lý, ban đầu, như mọi khi, bà vẫn dỗ dành ông, cốt để mọi chuyện được êm xuôi. Ở cái tuổi này, chỉ thở thôi cũng đã mệt, cãi vã chỉ thêm ốm đau. Nhưng ông lại được đà làm tới, suốt ngày móc máy, cạnh khóe. Bà vốn là người thích đơn giản hóa mọi chuyện để cuộc sống nhẹ nhàng. Thế nhưng lần này, rõ ràng bà bị oan, bà không đáng để ông phải đào bới, xỉa xói.
Thời lão Huy và bà còn trẻ, bà còn chưa ưng thuận, giờ đã già lọm khọm còn đâu tình ý gì mà phải ghen tuông? Bà lẩm bẩm mỗi lần ông kiếm cớ mát mẻ, rồi bà mặc kệ ông với nỗi hờn ghen vớ vẩn. Vốn dĩ chồng bà là người tốt bụng, yêu vợ chiều con. Chỉ tội ông hay làm nũng bà, và bà thì lại luôn chiều chuộng ông, một thương binh còn mang mảnh đạn trong người. Có lẽ nếu tổ chức bình chọn danh hiệu người vợ chiều chồng, bà sẽ giành giải nhất. Bà luôn thuận theo thói làm mình làm mẩy của ông, cốt để ông thấy đó là niềm an ủi, vui thích.
Nhưng lần này, bà quyết không nhượng bộ. Bởi lẽ, đó là thể diện của bà. Lòng bà trong veo như nước, ông đừng hòng đổ oan cho bà. Cả đời bà chỉ biết có một mình ông, thương yêu một mình ông, đến tận bây giờ vẫn vậy, ông còn muốn gì ở bà nữa chứ!
Dù sao ông cũng không phải là trưởng tộc, nên ông chỉ cần làm theo những gì đã được bàn bạc, cắt đặt. Thế nhưng còn việc nhà cửa, con gái, con trai trên tỉnh về thì không nói, nhưng thằng Út ở Đức cũng sẽ về, vậy mà bà vẫn bình chân như vại. Như mọi khi, có lẽ ông sẽ gắt um lên, kiểu như: “Hát hò suốt ngày, việc cúng chạp thu xếp đến đâu rồi?”, chẳng hạn. Bà sẽ thẽ thọt nọ kia, đáp lời tròn vành rõ chữ. Ông sẽ gật gù hài lòng lắm. Có điều, thái độ của bà lần này khiến ông không dám ra oai thét lác nữa. Càng như vậy, cục đá trong lòng ông càng nặng.
…
Để vơi bớt nỗi bức bối, ông lững thững bước ra bờ sông Gianh, con sông lẫy lừng suốt dặm dài lịch sử đất nước. Chiều nay, dòng sông vẫn xanh ngắt như màu trời, cuồn cuộn đổ ra biển lớn. Tuổi trẻ của ông đi B biền biệt, khi trở về sông vẫn như thế, hiền hòa mà dữ dội, màu mỡ mà cũng lắm tai ương. Nhưng nó cũng vun đắp, chở che biết bao thế hệ hai bờ trù mật, để dù đi đâu xa, ai ai cũng phải đau đáu nhớ về.
Ông trở về thì con cháu đã tề tựu đông đủ, những thứ lễ vật giỗ chạp trong nhà cho ngày kia đã bày la liệt. Hóa ra bà đã âm thầm chỉ đạo các con mua sắm, chứ không đích thân soạn sửa như mọi năm nữa. Ông đưa mắt tìm bà, bà vẫn vừa nhặt rau vừa véo von hát, thi thoảng ngừng lại để trả lời con cháu. Có con cháu, ông cảm thấy lòng nhẹ nhõm hơn. Ngày mai cứ ra đình làm lễ rước linh thành hoàng làng trước đã, mọi việc còn lại đã có con cháu lo lắng cả rồi.
Buổi tối, đám con cháu rủ nhau đi thăm bà con chòm xóm. Đây là một phong tục đẹp của làng. Con cháu đời này sang đời khác vẫn luôn gắn bó, thân thuộc với làng là vì vậy.
Bà chiêu ngụm trà hoa cúc, rồi mở lời:
– Tui nhường nhịn ông cả một đời, vì tui biết ông mang thương tật khó ở trong người. Lần này, để con cháu về được vui vẻ, tui nói vắn tắt thế này, ông thông thì thông, không thông thì mai tui sẽ nói ra cho các con nó phân xử.
Lão Huy có là tiến sĩ, có là ông nọ bà kia đi nữa tui cũng kệ, ngày trẻ tui đã chọn ông, giờ già rồi, tui vẫn sát cánh bên ông. Ông có đủ trai gái, con cháu đều đỗ đạt. Ông ấm ức cái gì mà cứ nặng nhẹ với tui mãi. Chẳng qua chúng ta là đồng đội cũ thất lạc tin tức mấy chục năm, giờ tìm lại nhau thì vui, cốt chỉ hỏi thăm nhau, ôn lại những năm tháng chiến đấu gian khổ. Lão Huy cũng chỉ có ý đó thôi, vợ lão sờ sờ ra đó, ông thật là tào lao.
Đây là lần đầu tiên bà mắng ông. Và cũng là lần đầu tiên ông không lấy uy mắng át lại. Tuổi già lẩm cẩm thật rồi, toàn nghĩ đâu đâu. Ông im lặng một lúc, cảm thấy cục đá trong lòng từ từ rời khỏi. Đuối lý lẫn tình, ông giả vờ lấy chuyện chạp mả ngày mai ra kể, bà thấy ông xuôi, cũng yên lòng.
Rồi bà giục ông đi nghỉ sớm. Đến giờ bà phải tập hát để mai còn tham gia tiết mục đơn ca trong phần hội giữa đình.
Ngày mai, tháng chạp mả ở quê bà sẽ bắt đầu, như một lễ hội kéo dài cả tháng cho đến Tết. Cả làng đông vui náo nức. Nhà nhà tiếng trẻ ríu ran, ấm áp. Lòng người cũng vì thế mà thiết tha hơn. Bà vừa hát vừa hình dung đến lễ hội dân gian quê mình, không rườm rà nhưng bền vững, trường tồn. Lễ hội khiến trong tâm mỗi người luôn biết giữ trọn đạo hiếu, biết kính trọng, hướng về tổ tiên, nguồn cội, sừng sững như dãy Hoành Sơn, bao la như dòng Gianh say đắm…
Nguyễn Hương Duyên
Nguồn: Nguồn bài viết
