Đối mặt với thách thức từ biến đổi khí hậu và khai thác tài nguyên quá mức, Quảng Trị đang đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học. Các khu rừng đặc dụng như Đakrông và Bắc Hướng Hóa là nơi sinh sống của hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm, song đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi nạn khai thác gỗ, săn bắt trái phép và lấn chiếm đất rừng.
Để ứng phó, Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị cùng các đơn vị đã tiên phong đổi mới công tác tuyên truyền thông qua nhiều hình thức như mít tinh, giáo dục trong trường học và ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, họ tập trung hài hòa quyền lợi của người dân với mục tiêu bảo tồn bằng cách định hướng sinh kế bền vững và chuyển đổi phương thức khai thác tài nguyên. Những nỗ lực này đã góp phần thay đổi nhận thức, giảm thiểu các hành vi vi phạm và thúc đẩy khai thác lâm sản có trách nhiệm.
Trong giai đoạn tới, tỉnh Quảng Trị sẽ tiếp tục tăng cường giáo dục bảo tồn, giải quyết triệt để tình trạng lấn chiếm đất rừng và xây dựng các mô hình du lịch sinh thái kết hợp tạo sinh kế bền vững cho người dân.
QTO – Đối mặt với những thách thức cấp bách từ biến đổi khí hậu và áp lực khai thác tài nguyên vượt ngưỡng, các địa phương và đơn vị tại Quảng Trị đã tăng cường triển khai các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học. Trọng tâm của nỗ lực này là khơi dậy ý thức tự giác, biến mỗi cá nhân thành một thành tố không thể thiếu trong hệ thống bảo vệ các loài động, thực vật và hệ sinh thái tự nhiên tại địa bàn.
Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị đang quản lý một diện tích rộng lớn lên đến hơn 66.145ha rừng – một “ngôi nhà chung” giàu có cho hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm. Cụ thể, tại Khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) Đakrông, giới khoa học đã lập hồ sơ 1.577 loài thực vật và 419 loài động vật có xương sống, trong đó nổi bật là nhiều loài đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng như vượn má vàng Trung bộ, chà vá chân nâu. Tương tự, Khu BTTN Bắc Hướng Hóa cũng tự hào với 1.327 loài thực vật và 432 loài động vật, bao gồm các danh chủng quý hiếm như hoàng đàn giả, lan hài đài cuộn, voọc Hà Tĩnh…
Tuy nhiên, di sản sinh thái vô giá này hiện đang đứng trước nhiều thách thức nghiêm trọng. Áp lực từ nhu cầu mưu sinh đã thúc đẩy một bộ phận cộng đồng xâm nhập trái phép, tiến hành khai thác gỗ, đốt phá rừng làm nương rẫy, và lấn chiếm đất rừng. Đặc biệt, các hoạt động săn bắt động vật hoang dã trái phép cùng việc khai thác cây dược liệu một cách tận diệt đang gây ra sự suy giảm đáng báo động đối với đa dạng sinh học.
Ông Hồ Viết Thắng, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị, khẳng định rằng nhận thức rõ việc bảo vệ rừng không thể chỉ trông cậy vào lực lượng chuyên trách, đơn vị đã tiên phong đổi mới công tác tuyên truyền. Các chương trình bảo tồn đa dạng sinh học được triển khai với nhiều hình thức phong phú, thiết thực, nhằm tích hợp các chủ trương bảo tồn vào đời sống thường nhật của cộng đồng cư dân vùng đệm.
Các hoạt động nổi bật bao gồm lễ mít tinh và diễu hành hưởng ứng Ngày Động vật hoang dã thế giới (3/3) với chủ đề “Cây thuốc và cây thơm: Bảo tồn sức khỏe, di sản và sinh kế” được tổ chức tại xã biên giới La Lay, cùng với sự kiện hưởng ứng Ngày Quốc tế về rừng với chủ đề “Rừng và kinh tế” tại xã Đakrông, đã tạo nên hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ và sâu rộng.
 |
| Tăng cường giáo dục bảo tồn rừng và đa dạng sinh học cho thế hệ trẻ – Ảnh: L.A |
Đơn vị còn tích cực tổ chức các hội nghị chuyên đề, hội thi về bảo vệ rừng, cùng nhiều buổi sinh hoạt ngoại khóa tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số thông qua website cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học và các nền tảng truyền thông xã hội đã tạo điều kiện tiếp cận thông tin nhanh chóng, hiệu quả và hiện đại đến đông đảo giới trẻ.
Những nỗ lực này đã góp phần định hình lại cách thức ứng xử của cộng đồng đối với tài nguyên rừng. Dần dần, rừng không chỉ được nhìn nhận như một nguồn sinh kế, mà còn là một mái nhà chung, từ đó giảm thiểu đáng kể tình trạng săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép, và thúc đẩy việc khai thác lâm sản ngoài gỗ, cây thuốc tuân thủ nghiêm ngặt quy định.
Một trong những sáng kiến nổi bật trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị là việc hài hòa hóa quyền lợi của người dân với mục tiêu bảo tồn. Ông Hồ Văn Hiền, Phó Chủ tịch UBND xã La Lay, chia sẻ rằng để ngăn chặn tình trạng người dân vì lợi ích nhất thời mà lén lút xâm nhập rừng để bẫy bắt, khai thác gỗ hoặc nhổ trộm cây dược liệu, chính quyền địa phương đã yêu cầu các trưởng thôn, già làng phát huy vai trò gương mẫu, tăng cường tuyên truyền và nhắc nhở thế hệ trẻ trong bản tuyệt đối không tham gia săn bắt, buôn bán hay tiêu thụ động vật hoang dã. Mọi hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật và hương ước của cộng đồng.
Cùng với đó, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị để củng cố và phát triển lực lượng nhận khoán bảo vệ rừng thông qua các chương trình Dịch vụ môi trường rừng và Giảm phát thải khí nhà kính (ERPA). Các lớp tập huấn đã được tổ chức nhằm định hướng người dân chuyển đổi phương thức khai thác cây thuốc và lâm sản ngoài gỗ, từ hình thức tự nhiên sang khoanh nuôi và trồng mới các loài dược liệu dưới tán rừng. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ nguồn gen quý mà còn kiến tạo sinh kế bền vững, giúp cộng đồng “sống khỏe nhờ rừng” một cách hợp pháp.
Theo ông Phan Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh Quảng Trị hiện sở hữu tổng diện tích rừng hơn 841.200ha, trong đó gần 596.300ha là rừng tự nhiên. Để ngăn chặn suy giảm đa dạng sinh học, bảo vệ và phát triển bền vững các hệ sinh thái tự nhiên, trong giai đoạn tới, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động thông tin, tuyên truyền và giáo dục nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt chú trọng đến cư dân sống trong và vùng đệm quanh các khu bảo tồn. Công tác tuyên truyền bảo tồn đa dạng sinh học trong trường học cũng sẽ được tăng cường với nhiều hình thức trực quan, sinh động.
Mục tiêu là hình thành ý thức trách nhiệm sâu sắc về bảo vệ rừng, gìn giữ hệ sinh thái và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững trong thế hệ trẻ. Cùng với đó, cần chấm dứt triệt để tình trạng chồng lấn, xâm canh và xâm lấn đất rừng. Đồng thời, cần xây dựng các mô hình kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái, gắn liền với việc tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội và đảm bảo mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học.
Lê An
