QTO – Nhằm giải quyết các vướng mắc trong việc đề nghị khởi tố hình sự đối với hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) và bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), Bộ Công an đã chính thức ban hành Công văn số 5659/BCA-CSKT. Văn bản này cung cấp hướng dẫn chi tiết về quy trình kiến nghị khởi tố theo các Điều 214, 215 và 216 của Bộ luật Hình sự. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng, giúp phân định rõ ràng giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực này, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tăng cường ý thức tuân thủ và chủ động phòng ngừa vi phạm.
Thúc đẩy tuân thủ chính sách bảo hiểm
Công văn 5659/BCA-CSKT của Bộ Công an đóng vai trò then chốt trong việc xác lập các căn cứ pháp lý rõ ràng cho việc xem xét kiến nghị khởi tố hình sự đối với những hành vi vi phạm quy định về BHXH, BHYT, BHTN. Mục tiêu chính là đảm bảo sự thống nhất trong thực thi pháp luật, đồng thời tháo gỡ những thách thức và bất cập hiện hữu. Hơn nữa, việc ban hành văn bản này còn hướng tới việc chủ động ngăn chặn các hành vi vi phạm từ sớm, bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp của người lao động (NLĐ) và hỗ trợ doanh nghiệp tự tin nhận diện, kiểm soát các rủi ro pháp lý tiềm ẩn trong hoạt động kinh doanh.
Theo hướng dẫn từ Bộ Công an, cơ quan Bảo hiểm xã hội (BHXH) sẽ là đơn vị chủ trì nghiên cứu, xây dựng và tổng hợp hồ sơ kiến nghị khởi tố. Các hành vi bị kiến nghị khởi tố hình sự được quy định cụ thể tại Bộ luật Hình sự, bao gồm: Tội gian lận BHXH, BHTN (Điều 214); Tội gian lận BHYT (Điều 215); và Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Điều 216).
 |
| Đoàn công tác liên ngành thực hiện giám sát việc tuân thủ pháp luật về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp tại các đơn vị sử dụng lao động. – Ảnh: N.L |
Cụ thể, các hành vi gian lận liên quan đến BHXH, BHYT, BHTN sẽ bị xem xét trách nhiệm hình sự khi có dấu hiệu sử dụng hồ sơ, giấy tờ giả mạo, làm sai lệch nội dung hoặc thiết lập hồ sơ khống nhằm mục đích chiếm đoạt số tiền từ 10 triệu đồng trở lên, hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đồng trở lên. Các hình thức gian lận phổ biến bao gồm: lập hồ sơ hưởng chế độ không đúng sự thật, sử dụng tài liệu giả mạo, tạo hồ sơ bệnh án khống, kê khai khống chi phí khám chữa bệnh, hoặc sử dụng thẻ BHYT trái phép.
Đối với hành vi trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động, Công văn 5659/BCA-CSKT quy định rõ: Doanh nghiệp đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng vẫn tiếp tục cố tình trốn đóng từ 06 tháng trở lên, với tổng số tiền trốn đóng từ 50 triệu đồng trở lên hoặc trốn đóng cho từ 10 người lao động trở lên, có thể bị đề nghị khởi tố theo quy định tại Điều 216 Bộ luật Hình sự. Điểm nhấn này đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ trong cách thức xử lý, từ biện pháp hành chính sang xử lý hình sự đối với những vi phạm có tính chất nghiêm trọng, kéo dài và thể hiện rõ ý chí cố tình.
Thượng tôn pháp luật, xử lý nghiêm minh vi phạm
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hàng nghìn đơn vị sử dụng lao động, thu hút hàng chục nghìn người lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN. Tuy nhiên, theo số liệu ghi nhận đến hết năm 2025, tổng số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN vẫn ở mức đáng báo động, vượt 168 tỉ đồng, trong đó khoản nợ phải chịu lãi chiếm hơn 144 tỉ đồng. Thực trạng này phản ánh rõ nét tình hình chậm đóng, trốn đóng kéo dài từ một bộ phận doanh nghiệp, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm nghiêm trọng và có thể dẫn đến việc xem xét xử lý theo các quy định của pháp luật hình sự.
Trước tình hình cấp bách này, các cơ quan chức năng trên địa bàn tỉnh đã tái khẳng định cam kết tăng cường phối hợp liên ngành, kiên quyết xử lý mọi hành vi vi phạm theo đúng pháp luật hiện hành. Thượng tá Nguyễn Hoài Nam, Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh, nhấn mạnh: “Công văn số 5659/BCA-CSKT của Bộ Công an đã thiết lập một nền tảng pháp lý vững chắc, làm rõ các căn cứ quan trọng để xem xét trách nhiệm hình sự đối với các hành vi trốn đóng và gian lận BHXH, BHYT, BHTN.”
Văn bản này không chỉ là một công cụ pháp lý sắc bén để xử lý những vi phạm nghiêm trọng, có chủ đích và kéo dài, mà còn mang ý nghĩa răn đe mạnh mẽ, góp phần phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Dựa trên hồ sơ do cơ quan BHXH cung cấp, lực lượng Công an sẽ phối hợp chặt chẽ để xem xét và xử lý kiên quyết những trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, qua đó bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lợi chính đáng của người lao động.
Từ góc độ của cơ quan chịu trách nhiệm thực thi, ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó Giám đốc BHXH tỉnh, người phụ trách công tác thu, khẳng định: “Bảo hiểm xã hội tỉnh luôn coi công tác thu và quản lý nợ BHXH, BHYT, BHTN là một nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa trực tiếp đến việc đảm bảo quyền lợi an sinh xã hội cho người lao động.
“Trong thời gian qua, ngành BHXH đã không ngừng tăng cường đối thoại, cung cấp hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp có thể khắc phục tình trạng chậm đóng. Tuy nhiên, đối với những trường hợp cố tình chây ỳ, trốn đóng kéo dài, BHXH tỉnh sẽ kiên quyết hoàn thiện hồ sơ kiến nghị xử lý theo đúng các quy định pháp luật, nhằm bảo vệ triệt để quyền lợi của người lao động và duy trì kỷ cương pháp luật.”
Trong bối cảnh hành lang pháp lý về BHXH, BHYT và BHTN đang ngày càng được củng cố và thực thi một cách nghiêm minh, mỗi doanh nghiệp cần thể hiện sự chủ động trong việc nâng cao nhận thức, rà soát đầy đủ các nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động, đồng thời khẩn trương khắc phục mọi tồn tại, thiếu sót. Tuân thủ nghiêm túc các chính sách này không chỉ là biện pháp hữu hiệu để phòng ngừa rủi ro pháp lý, mà còn là kim chỉ nam cho sự phát triển ổn định, an toàn và bền vững của doanh nghiệp trong dài hạn.
N.Q.T
