This title uses strong keywords (“quê hương”, “tấm lòng”), evokes emotion (“trọn vẹn”, “son sắt”), and is concise.

Giáo sư Trần Thanh Vân, dù xa quê hương từ năm 19 tuổi và định cư tại Pháp, luôn dành tâm huyết cống hiến cho sự phát triển của Việt Nam, đặc biệt là quê nhà Quảng Trị. Vợ chồng ông đã hỗ trợ xây dựng thư viện, phòng thí nghiệm cho trường học và trao tặng học bổng Vallet cho nhiều thế hệ học sinh tài năng. Ông đặc biệt chú trọng bồi dưỡng nhân tài, coi đó là “nguyên khí quốc gia”, và là người sáng lập Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam cùng Trung tâm ICISE tại Quy Nhơn, quy tụ nhiều nhà khoa học lừng danh thế giới. Với những đóng góp bền bỉ trong ngoại giao khoa học và giáo dục, ông đã khẳng định tầm quan trọng của việc kết nối tri thức toàn cầu để thúc đẩy sự đổi mới và phát triển bền vững cho đất nước. Dù đã ở tuổi 92, Giáo sư vẫn cam kết tiếp tục các hoạt động hỗ trợ giáo dục, thể hiện tấm lòng sắt son hướng về quê hương.

QTO – Năm 19 tuổi rời Đồng Hới, Giáo sư Trần Thanh Vân khi ấy có lẽ không lường trước được hành trình trở về quê hương sau này sẽ đặc biệt đến nhường nào. Sự trở về ấy được minh chứng rõ nét qua những cống hiến tâm huyết của vợ chồng Giáo sư (GS) Trần Thanh Vân và Giáo sư Lê Kim Ngọc dành cho mảnh đất Quảng Trị, từ việc hỗ trợ Làng trẻ em SOS Đồng Hới, xây dựng thư viện, phòng thực hành thí nghiệm cho các trường học, đến việc trao tặng học bổng cho những tài năng trẻ hiếu học. Đặc biệt, Giáo sư luôn ưu tiên quan tâm đến công tác bồi dưỡng và phát triển nhân tài, bởi lẽ đó chính là “nguyên khí quốc gia”, động lực then chốt thúc đẩy sự đổi mới và phát triển bền vững của Việt Nam.

Tiến sĩ (TS) Nguyễn Khánh Linh, người đang đảm nhiệm vai trò phụ trách xúc tiến đầu tư và các lĩnh vực công nghệ chiến lược tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính, từng là học sinh chuyên Toán xuất sắc của Trường THPT chuyên Quảng Bình (trước đây). Với thành tích vượt trội trong các kỳ thi học sinh giỏi Toán và tuyển sinh đại học, anh đã vinh dự trở thành một trong những sinh viên đầu tiên được GS Trần Thanh Vân lựa chọn để nhận học bổng du học Pháp.

Khi đặt chân đến Pháp, anh Linh theo đuổi chương trình kỹ sư và thạc sĩ tại Viện Khoa học Ứng dụng Quốc gia Centre Val de Loire, đồng thời hoàn thành song song tấm bằng thạc sĩ tại Đại học (ĐH) Orléans. Sau khi tốt nghiệp, anh tiếp tục nâng cao trình độ với một bằng thạc sĩ nữa tại ĐH Paris-Saclay trước khi trở thành nghiên cứu sinh tại Cơ quan Nghiên cứu Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Pháp (ONERA).

TS Nguyễn Khánh Linh bộc bạch: “Tôi may mắn là một thành viên của lứa sinh viên đầu tiên đặt chân đến Pháp thông qua chương trình học bổng do GS Trần Thanh Vân khởi xướng. Thời điểm đó, tôi là một trong số ít sinh viên đến từ Quảng Bình (thuộc địa phận cũ) tham gia chương trình này, đồng thời có dịp thường xuyên hỗ trợ GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc trong các công việc liên quan đến quản lý và kết nối sinh viên được cấp học bổng. Trong suốt thời gian làm nghiên cứu sinh tại Paris, tôi còn tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng, lần lượt giữ các chức vụ Phó Chủ tịch và sau đó là Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Pháp. Chính nhờ vậy, tôi có thêm nhiều cơ hội quý báu để đồng hành và hỗ trợ các thầy cô trong các hoạt động ý nghĩa hướng tới cộng đồng trí thức và sinh viên Việt Nam tại Pháp.

Cặp đôi Giáo sư Trần Thanh Vân và Giáo sư Lê Kim Ngọc – Ảnh: NVCC

Tôi còn được đặc ân có nhiều cơ hội làm việc và hỗ trợ các thầy cô trong những công việc thường nhật, qua đó nhận được sự tin cậy và quan tâm sâu sắc từ họ. Trong suốt hành trình đồng hành, các thầy cô đã chia sẻ cùng tôi nhiều trăn trở, hoài bão trong cuộc sống và sự nghiệp; đồng thời luôn nhắn nhủ tôi rằng, dù ở vị trí hay hoàn cảnh nào, cũng cần đề cao tinh thần trách nhiệm và không ngừng tìm kiếm những phương thức thiết thực để cống hiến, hỗ trợ cho sự phát triển của Việt Nam. Sau khi trở về nước, tôi đã công tác tại NIC. Tại đây, tôi tiếp tục có cơ duyên trở thành “cánh tay nối dài” của thầy cô trong những chuyến công tác về Việt Nam để trao học bổng cho sinh viên, cũng như trong các hoạt động hợp tác chiến lược giữa Trung tâm Quốc tế và Khoa học Liên ngành (ICISE) và NIC”.

TS Nguyễn Khánh Linh cũng bổ sung, GS Trần Thanh Vân thực sự là một hình mẫu điển hình của nhà ngoại giao khoa học đẳng cấp quốc tế. Những nỗ lực bền bỉ và cống hiến tận tâm của Giáo sư trong nhiều thập kỷ đã khẳng định mạnh mẽ vai trò to lớn của ngoại giao khoa học trong việc thúc đẩy sự phát triển tri thức và đất nước. Sau quãng thời gian học tập và làm việc tại Pháp, anh đã có cơ hội quý giá tham gia Mạng lưới Đổi mới Sáng tạo Việt Nam tại châu Âu, thuộc quản lý của NIC.

Sự kiện này đã giúp anh nhận thức sâu sắc rằng, song hành cùng những triển vọng rộng lớn ở nước ngoài, việc trở về để cống hiến cho Việt Nam cũng là một quyết định mang đầy ý nghĩa và giá trị bền vững. Anh bày tỏ nguyện vọng được đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào sự phát triển chung của đất nước, tiếp nối tinh thần phụng sự và gắn kết mà GS Trần Thanh Vân đã miệt mài gieo truyền cảm hứng.

Còn TS Trần Thanh Sơn, Phó Giám đốc ICISE, hồi tưởng: “Thuở ban đầu, tôi như một thư ký nhỏ của thầy. Tôi theo học chương trình thạc sĩ tại ĐH Tổng hợp Paris 11 (nay là ĐH Paris-Saclay, Pháp), nơi GS Trần Thanh Vân từng công tác. Sau đó, vào dịp Giáng sinh, tôi tham gia bán thiệp và các vật phẩm lưu niệm mang đậm nét Việt Nam để gây quỹ cho Hội Bảo trợ trẻ em Việt Nam tại Pháp, với GS Lê Kim Ngọc là chủ tịch. Trong khoảng thời gian đó, tôi có dịp tiếp xúc và trò chuyện nhiều hơn với thầy. Nhận thấy Giáo sư không có thư ký riêng và đôi lúc gặp trở ngại nhỏ trong việc sử dụng tiếng Việt do đã định cư ở Pháp quá lâu, tôi đã tình nguyện hỗ trợ Giáo sư trong các công việc liên quan đến giấy tờ, công văn gửi về Việt Nam. Từ năm 2008, mỗi mùa hè, với vai trò phiên dịch viên tình nguyện, tôi đã cùng các GS Pháp về Việt Nam để tập huấn cho giáo viên tiểu học về phương pháp dạy học khoa học “Bàn tay nặn bột”, một sáng kiến của GS Vân trong khuôn khổ chương trình Gặp gỡ Việt Nam”.

Vợ chồng Giáo sư Trần Thanh Vân cùng các sinh viên Việt Nam thụ hưởng chương trình học bổng tại Pháp – Ảnh: NVCC

TS Trần Thanh Sơn cho biết, dù đã xa quê hương từ năm 1953 để du học và định cư tại Pháp, GS Trần Thanh Vân vẫn luôn canh cánh nỗi niềm làm sao để cống hiến cho quê nhà, không chỉ riêng Quảng Bình (nay là Quảng Trị) mà còn mở rộng ra cả đất nước Việt Nam.

Mỗi năm, thông qua các chương trình học bổng Vallet của Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam, Giáo sư vẫn đều đặn về Đồng Hới để trực tiếp trao tặng những suất học bổng ý nghĩa cho học sinh, sinh viên tại các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị (thuộc địa phận cũ) và Hà Tĩnh. Trong mỗi chuyến về thăm, vợ chồng Giáo sư cùng phái đoàn đều đến trao học bổng và thăm hỏi các trường: THPT Đào Duy Từ, THPT chuyên Võ Nguyên Giáp, Tiểu học Đồng Phú, THCS Đồng Phú – những ngôi trường đã nhận được sự đầu tư và tài trợ từ Hội khoa học Gặp gỡ Việt Nam để xây dựng phòng thực hành thí nghiệm và thư viện. Đồng thời, họ cũng dành thời gian tìm hiểu tình hình học tập của các em học sinh và thăm hỏi đội ngũ giáo viên các trường.

Giáo sư luôn thể hiện niềm vui và sự mãn nguyện sâu sắc khi chứng kiến nhiều thế hệ học sinh quê hương đạt thành tích xuất sắc trong học tập. Ông không ngừng tìm kiếm và tạo điều kiện để giới thiệu, hỗ trợ các em tiếp cận môi trường học tập tại nước ngoài, thông qua các chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao INSA tại Pháp, hoặc theo đuổi các lĩnh vực khoa học tự nhiên mà các em bộc lộ năng khiếu vượt trội.

Tiếp nối sự kiện khánh thành và đưa vào hoạt động Trung tâm ICISE tại Quy Nhơn, Bình Định (hiện thuộc tỉnh Gia Lai), vào năm 2016, Giáo sư đã thành lập Viện Nghiên cứu Khoa học và Giáo dục Liên ngành (IFIRSE). Kể từ năm 2017, Giáo sư tiếp tục thiết lập nhóm nghiên cứu Neutrino, với TS Cao Văn Sơn – cựu học sinh chuyên Vật lý của Trường THPT chuyên Võ Nguyên Giáp – đảm nhiệm vai trò trưởng nhóm.

Từ nền tảng phòng thí nghiệm Neutrino, nhóm nghiên cứu đã đào tạo thành công nghiên cứu sinh Trần Văn Ngọc (quê hương thuộc tỉnh Quảng Bình cũ), người đã bảo vệ thành công luận án TS tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. TS Ngọc sau đó tiếp tục nhận học bổng nghiên cứu sinh sau TS tại Đại học Kyoto (Nhật Bản) và dự kiến sẽ trở về công tác tại nhóm Neutrino từ đầu tháng 1/2026.

Nhóm nghiên cứu này cũng đã có công hướng dẫn và đào tạo thạc sĩ Nguyễn Hoàng Duy Thành (quê quán tại thị trấn Nông trường Việt Trung, thuộc tỉnh Quảng Bình cũ), hiện anh đang là nghiên cứu sinh TS tại Đại học Tổng hợp Lomonosov (Nga).

Dù đã ở tuổi 92, trái tim GS Trần Thanh Vân vẫn luôn sắt son hướng về quê hương, đất nước. Trong buổi lễ trang trọng trao tặng Huân chương Bắc đẩu Bội tinh bậc Sĩ quan – phần thưởng cao quý nhất của nước Pháp – cho GS Trần Thanh Vân và GS Lê Kim Ngọc, ông đã xúc động phát biểu: “Nếu nước Pháp là cái nôi nuôi dưỡng để những ước mơ khoa học của tôi trở thành hiện thực, thì Việt Nam mãi mãi là nơi trái tim tôi luôn hướng về. Cùng với Kim Ngọc, chúng tôi tha thiết mong muốn cống hiến cho sự nghiệp khoa học nước nhà, để Việt Nam có thể vững vàng tiến bước trên bản đồ khoa học quốc tế.”

Trong thời gian tới, Giáo sư vẫn cam kết tiếp tục trao tặng học bổng Vallet nhằm khuyến khích học tập và bồi dưỡng tài năng cho thế hệ trẻ Quảng Trị. Đồng thời, các chương trình hỗ trợ thường niên cho các phòng thực hành thí nghiệm và thư viện tại một số trường THPT, THCS, và tiểu học sẽ được duy trì, góp phần thiết thực vào sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo nhân lực cho quê hương.

Mai Nhân