Vùng Cùa (Cam Lộ, Quảng Trị) là nơi người dân tận tâm gìn giữ nhiều vườn chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi, coi đây không chỉ là nguồn sinh kế mà còn là di sản vô giá và niềm tự hào của quê hương. Những cây chè cổ thụ cao lớn, rêu phong vẫn cho thu hoạch đều đặn, mang lại giá trị kinh tế và nổi tiếng với hương vị ngọt thanh, thơm dịu đặc trưng, được thị trường ưa chuộng. Các gia đình xem vườn chè là vật báu, cam kết bảo tồn và truyền lại cho thế hệ sau. Chính quyền địa phương cũng kỳ vọng những vườn chè này sẽ phát triển thành điểm đến du lịch hấp dẫn, góp phần nâng cao giá trị văn hóa và kinh tế của vùng.
QTO – Tại vùng Cùa thuộc xã Cam Lộ, nhiều vườn chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi vẫn được người dân tận tâm gìn giữ và khai thác. Đối với cư dân nơi đây, trên vùng đất đỏ bazan trù phú này, cây chè xanh không chỉ là nguồn sinh kế giá trị mà còn là biểu tượng kiêu hãnh của quê hương xứ sở.
Di sản Vô Giá Từ Tiền Nhân
Dẫn lối bởi ông Nguyễn Văn Hiếu, một “học giả Cùa” am tường sâu sắc lịch sử địa phương, chúng tôi khám phá những vườn chè cổ thụ được bảo tồn qua nhiều thế kỷ.
Cùa (nay là xã Cam Lộ, trước đây thuộc Cam Chính và Cam Nghĩa cũ) là một vùng đất đai màu mỡ, trải dài với những đồi cao su bạt ngàn, vườn hồ tiêu xanh mướt và nhiều loại cây trồng chủ lực khác. Sức sống mãnh liệt của Cùa còn được tô điểm bởi các vườn chè cổ thụ quý hiếm, niềm tự hào không thể thay thế của cộng đồng dân cư nơi đây.
Với nụ cười rạng rỡ, bà Hoàng Thị Thoại (76 tuổi) ở thôn Mai Trung chia sẻ về khu vườn của gia đình, nơi từng sở hữu gần 250 cây chè có niên đại từ 125-130 năm. Theo thời gian, một phần vườn đã được chuyển đổi để phát triển kinh tế, cùng với nhiều cây chè tự mục ruỗng và chết đi, hiện chỉ còn khoảng 100 cây cổ thụ.
Bà Thoại kể rằng, vườn chè cổ này là di sản do bà nội chồng bà trồng và truyền lại. Những thân chè trăm tuổi vươn cao trung bình từ 5-10m, đường kính 40-50cm, phủ đầy rêu phong và có nhiều gốc đã bắt đầu mục ruỗng theo dấu vết thời gian.
“Dù là chè cổ, mỗi năm vườn vẫn mang lại hai vụ thu hoạch đều đặn, mỗi vụ đạt giá trị kinh tế hàng triệu đồng. Để thuận tiện cho việc thu hái và kiểm soát chiều cao, gia đình tôi đều đặn cắt tỉa cành ngọn hàng năm,” bà Thoại cho biết. Bà nhấn mạnh, vườn chè không chỉ là kỷ niệm mà còn là nguồn thu nhập quan trọng, góp phần cải thiện đời sống gia đình.
 |
| Do thân cây cao lớn, người dân vùng Cùa phải dùng thang để thu hái lá từ những vườn chè cổ thụ – Ảnh: Đ.V |
Tại thôn Mai Trung, anh Nguyễn Thế Hùng (47 tuổi) là người kế thừa vườn chè cổ của gia đình từ đời ông nội, với ước tính tuổi đời trên 120 năm. Anh Hùng chia sẻ, vườn chè ban đầu có hơn 100 cây, nhưng do sự tàn phá của chiến tranh, hư hại từ mưa bão và nhiều cây già tự mục ruỗng, hiện chỉ còn lại vài chục cây.
“Vài năm trước, khi mẹ tôi còn sống, bà rất quý trọng vườn chè này. Dù đã ngoài 80 tuổi, bà vẫn chống gậy ra ngắm vườn hầu như mỗi ngày. Thấu hiểu tình cảm đó, anh em chúng tôi coi vườn chè cổ là một di vật quý báu và cam kết sẽ giữ gìn cho các thế hệ con cháu mai sau,” anh Hùng khẳng định.
Không chỉ gia đình bà Thoại hay anh Hùng, khắp vùng Cùa vẫn còn nhiều vườn chè cổ thụ trên trăm tuổi, được các hộ gia đình trân trọng bảo vệ và chăm sóc, xem đó như một niềm tự hào về sản vật độc đáo của quê hương.
Niềm Tự Hào Của Miền Đất Đỏ Bazan
Một lần ghé thăm xứ Cùa và lạc bước giữa những vườn chè cổ thụ cao lớn, rợp bóng xanh mát, du khách sẽ có cảm giác như đang bước vào một thế giới cổ tích. Những thân chè vững chãi, nu sần, nhuốm màu rêu phong thời gian, chứng kiến bao thăng trầm lịch sử, tựa như những nhân chứng sống của miền đất đỏ bazan này. Cùa vốn là nơi quần cư của những cư dân từ đồng bằng lên khai hoang, lập nghiệp và sinh sống từ hàng trăm năm trước.
Đồng hành cùng bước chân khai phá của tiền nhân, cây chè đã gắn bó với vùng Cùa từ rất xa xưa. Thuở trước, người dân địa phương trồng chè chủ yếu để làm thức uống hàng ngày và làm quà biếu khi thăm thân. Tuy nhiên, những năm gần đây, nhu cầu thị trường đối với chè xanh tăng cao, và đặc biệt, lá chè từ các vườn chè cổ thụ vùng Cùa ngày càng thu hút khách hàng nhờ hương vị đặc trưng, vượt trội so với các vùng khác. Chính vì lẽ đó, chè xanh Cùa ngày càng được ưa chuộng rộng rãi.
 |
| Vườn chè cổ thụ thuộc sở hữu của gia đình bà Hoàng Thị Thoại – Ảnh: Đ.V |
Theo bà Thoại, chè Cùa nổi bật với vị ngọt thanh tự nhiên và hương thơm dịu nhẹ, nước chè có màu vàng trong, giữ được hương vị đậm đà ngay cả khi pha đến nước thứ hai, thứ ba.
“Chè Cùa mà được om với nước giếng cổ trong vắt nơi đây thì ngon tuyệt hảo. Để có ấm chè thơm lừng, đậm đà, cần chọn những cành lá không quá non hay quá già, và phải dùng cả lá lẫn cành còn giữ màu xanh tươi,” bà Thoại chia sẻ bí quyết. Để bảo tồn và phát triển giống chè bản địa, nhiều gia đình ở Cùa đã tích cực chiết cành, gieo hạt để mở rộng thêm các vườn chè mới trong những năm qua.
Ông Nguyễn Văn Hiếu cho biết thêm, đối với người dân xứ Cùa, cây chè không chỉ là thức uống hàng ngày mà còn là cây trồng thân thuộc, gắn bó bền chặt với gia đình và quê hương qua bao thế hệ.
Phó Chủ tịch UBND xã Cam Lộ, ông Nguyễn Tiến Long đánh giá cao nỗ lực của người dân vùng Cùa trong việc bảo tồn các vườn chè cổ thụ. Ông kỳ vọng trong tương lai gần, những vườn chè này sẽ trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, bổ sung vào các danh thắng quen thuộc như Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương, hệ thống giếng cổ Chăm Pa, cùng với những sản vật trứ danh khác của vùng Cùa như gà, gạo, hồ tiêu.
Dù không phải cây trồng chủ lực, nhưng nhờ giá trị văn hóa truyền thống sâu sắc, hiện toàn vùng Cùa có hơn 30 hộ chuyên canh chè với diện tích đáng kể. Trong số đó, khoảng 10 hộ dân vẫn gìn giữ những vườn chè cổ thụ với số lượng từ vài chục đến hàng trăm cây. Là niềm tự hào của người dân xứ Cùa, dù nhiều cây chè cổ thụ đẹp có giá trị phổ biến từ 4-5 triệu đồng trở lên, rất ít gia đình sẵn lòng bán đi. Những vườn chè cổ thụ được truyền từ đời này sang đời khác ở Cùa ngày càng thu hút du khách đến tham quan và tìm hiểu. Đây thực sự là tín hiệu đáng mừng cho cây chè cổ trên miền đất đỏ bazan này…
Đức Việt
