Bỏ qua, tới nội dung chính
ĐỜI SỐNG & XÃ HỘI

Việt Nam: Hành trình từ lịch sử hào hùng đến khát vọng phát triển mạnh mẽ

Biên Tập ViênĐăng:

Xứ Cùa (nay thuộc Cam Lộ, Quảng Trị) là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, nổi bật với di tích Thành Tân Sở gắn liền phong trào Cần Vương. Con đèo Cùa hiểm trở ngày xưa nay đã được nâng cấp khang trang, tạo đà cho sự chuyển mình và phát triển kinh tế mạnh mẽ. Dựa trên lợi thế thổ nhưỡng đất đỏ bazan, vùng đã phát triển các nông sản chủ lực và nâng tầm chè vằng dân dã thành sản phẩm OCOP 4 sao giá trị cao. Bên cạnh đó, các mô hình kinh tế xanh kết hợp du lịch sinh thái và giá trị lịch sử như trang trại "Đèo Vua" đang hình thành, thể hiện ý chí tự lực vươn lên làm giàu trên mảnh đất anh hùng.

QTO – Trong ký ức dân gian, câu hò cổ xưa “Tham công lên cắt trên Cùa/Một ngày ba bữa cũng thua ở làng” vẫn còn ngân vọng, phản ánh một thời kỳ khó khăn của xứ Cùa, vùng đất nay thuộc xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị. Từng là địa danh hiểm trở với lối mòn đất đỏ quanh co vượt đèo Cùa, nay con đèo dài khoảng 8km đã hoàn toàn lột xác với mặt đường nhựa phẳng lì, không chỉ thuận tiện cho giao thông, giao thương mà còn mở ra một diện mạo mới đầy khởi sắc cho vùng bán sơn địa giàu truyền thống này.

Nằm tại miền núi Cam Lộ, cách xứ Cùa không xa theo đường chim bay, nơi đây từng là địa điểm của Thành Tân Sở, được xây dựng từ năm 1883-1884 như một căn cứ dự phòng chiến lược cho phong trào kháng chiến Cần Vương sau biến cố kinh đô Huế thất thủ tháng 7/1885. Những câu chuyện từ thuở thơ ấu, khi cha tôi kể về động Nhà Vời phía Đông Nam với tiếng cồng chiêng, tiếng voi, ngựa hí vang vọng trong gió ngàn mỗi sớm mai, như dư âm của những buổi tập trận thời vua Hàm Nghi ra Tân Sở, đã in sâu vào tâm trí. Dù lớn lên chỉ nghe tiếng gió núi rì rào và hiểu đó là huyền thoại, tôi vẫn tin rằng chính lòng ngưỡng vọng tổ tiên đã khắc sâu ký ức hào hùng của thời Cần Vương vào tâm thức người dân nơi đây.

Đèo Cùa - Ảnh: P.X.D
Đèo Cùa – Vẻ đẹp hùng vĩ của vùng đất giàu truyền thống. Ảnh: P.X.D

Tiếp nối mạch nguồn lịch sử ấy, khi tìm về làng An Hưng dưới chân đèo Cùa, người ta càng cảm nhận sâu sắc truyền thống bất khuất của một mảnh đất từng chứng kiến bước chân và sự nghiệp của nhiều bậc anh hùng hào kiệt. Nổi bật là chí sĩ Khóa Bảo Nguyễn Hữu Đồng (1860-1920), người thanh niên 25 tuổi văn võ song toàn đã tuốt gươm hộ giá vua Hàm Nghi vượt đèo Cùa (còn gọi là đèo Con Cui) lên Tân Sở để cứu nước năm 1885. Dù đại cuộc không thành, ông vẫn giữ trọn khí tiết, trở về quê mở trường dạy học đến cuối đời. Ngọn lửa yêu nước ấy còn được tiếp nối bởi hai anh em nhà cách mạng kiên trung: đồng chí Hồ Chơn Nhơn, hy sinh năm 1937 trong nhà tù thực dân Pháp, và em trai ông, đồng chí Hồ Xuân Lưu, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị, người cũng đã ngã xuống trong nhà tù ở Sài Gòn năm 1957. Ngày nay, tên tuổi các bậc tiền nhân được trân trọng đặt cho nhiều con đường, ngôi trường; Di tích Thành Tân Sở cùng Cao điểm 241 đã trở thành điểm đến thu hút du khách, và ngôi từ đường cụ Khóa Bảo tại làng An Hưng vẫn ấm áp khói hương tri ân.

Ông Phan Sĩ Lộc, chắt ngoại cụ Khóa Bảo, xúc động chia sẻ: “Cụ Khóa Bảo là người yêu nước, thương dân, luôn tận tụy cống hiến cho xã tắc, có công lớn với quê hương đất nước. Con cháu chúng tôi vô cùng tự hào và luôn lấy tấm gương của cụ để giáo dục thế hệ trẻ hôm nay”.

Chính lòng tự hào về truyền thống cha ông đã hun đúc nội lực, thôi thúc người dân xứ Cùa hôm nay kiên trì đánh thức tiềm năng to lớn của vùng đất đỏ bazan màu mỡ.

Trở lại xứ Cùa ngày nay, điều đầu tiên gây ấn tượng mạnh mẽ là sự chuyển mình ngoạn mục của con đèo từng là tuyến đường độc đạo. Dọc theo cung đường này, một không gian du lịch sinh thái kết hợp chiều sâu lịch sử đang dần hình thành. Nằm cách đỉnh đèo khoảng 1km, trang trại rộng 3ha mang tên “Đèo Vua” của anh Từ Linh Nhân chính là điểm sáng tiên phong cho định hướng phát triển này.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất thuần túy, anh Nhân đã khéo léo đánh thức giá trị văn hóa – lịch sử trên mảnh đất mà vua Hàm Nghi từng đi qua. Anh chia sẻ: “Ban đầu, tôi ấp ủ tâm nguyện hiến đất lập nơi thờ phụng vua Hàm Nghi. Nhưng khi tỉnh quy hoạch không gian tưởng niệm tập trung tại di tích Tân Sở, tôi thấy rất hợp lý nên chuyển hướng làm kinh tế xanh, đặt tên trang trại là “Đèo Vua” để tri ân lịch sử bằng sức sống mới của vùng đất này”.

Với tư duy nhạy bén đó, trên diện tích 3ha, anh đã quy hoạch các vùng trồng hoa tạo cảnh quan kết hợp trồng tre lấy măng, mang lại giá trị kinh tế bền vững. Tận dụng khí hậu mát mẻ và địa hình triền đèo, trang trại bước đầu không chỉ có nguồn thu nông sản ổn định mà còn định hình một trạm dừng chân sinh thái độc đáo, thu hút du khách đến trải nghiệm không gian xanh và tìm hiểu lịch sử.

Nếu mô hình “Đèo Vua” mở ra không gian trải nghiệm mới mẻ trên cung đường lịch sử, thì chính những sản vật đặc trưng bản địa lại là yếu tố giữ chân và tạo nên sức hút bền vững cho vùng đất Cùa.

Trong số những sản vật được ví như “ân tứ của đất trời” nơi đây, cây chè vằng là minh chứng rõ nét nhất cho bước chuyển mình từ kinh tế tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa giá trị cao. Từ loại lá rừng hái về nấu nước uống giải nhiệt dân dã, qua bàn tay chế biến tỉ mỉ kết hợp quy trình chuẩn hóa, cao lá vằng xứ Cùa đã vươn lên thành sản phẩm dược liệu đạt chuẩn OCOP 4 sao, khẳng định vị thế trên thị trường. Tại làng Định Sơn (xã Cam Nghĩa cũ), nghề nấu cao chè vằng không chỉ tạo việc làm ổn định mà còn mở ra cơ hội làm giàu ngay trên mảnh đất quê hương cho nhiều hộ dân, tiêu biểu như gia đình chị Mai Thị Thủy. Riêng sản phẩm cao chè vằng, mỗi năm chị sản xuất và đưa ra thị trường từ 3-4 tấn, giải quyết việc làm thời vụ cho hàng chục lao động, với thu nhập từ 4-5 triệu đồng/tháng. Chị Mai Thị Thủy cho biết: “Cây chè vằng vốn mọc tự nhiên trên vùng đồi Cùa sỏi đá. Chính cái nắng gió và sự khắc nghiệt của thời tiết quê hương đã giúp lá chè có vị đắng đậm đà nhưng hậu ngọt sâu rất đặc trưng mà không vùng nào có được. Đây cũng là yếu tố giúp sản phẩm được thị trường ưa chuộng nên tôi mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô và phát triển đến hôm nay”.

Không chỉ dừng lại ở cây dược liệu, cả một vùng nguyên liệu nông lâm sản quy mô lớn đã hình thành ở phía Tây xã Cam Lộ. Trao đổi về bức tranh kinh tế địa phương, ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Cam Lộ, cho biết: “Vùng Cùa – gồm hai xã Cam Chính và Cam Nghĩa trước đây – sở hữu lợi thế lớn về thổ nhưỡng đất đỏ bazan với khoảng 2.000ha cao su, 300ha hồ tiêu chất lượng cao cùng đặc sản gà Cùa nổi tiếng thơm ngon. Nhờ tuyến đèo Cùa được đầu tư nâng cấp khang trang, nông sản của bà con được thông thương thuận lợi, tạo đà vững chắc cho mục tiêu xuất khẩu”.

Song song với phát triển nông nghiệp hàng hóa, việc khai thác và phát huy giá trị văn hóa – lịch sử đặc trưng của vùng Cùa cũng được địa phương đặc biệt chú trọng. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế đang mở ra hướng đi mới, trở thành điểm nhấn giàu bản sắc trong bức tranh kinh tế năng động của xã Cam Lộ hôm nay.

Dù đặc thù vùng miền núi vẫn còn không ít thử thách phía trước, nhưng nhìn từ những nương tiêu xanh mướt, những lò cao vằng đỏ lửa hay khát vọng xanh trên đỉnh Đèo Vua, có thể tin rằng xứ Cùa đang viết tiếp trang sử mới, trang sử của ý chí tự lực, vươn lên làm giàu trên mảnh đất anh hùng.

Phạm Xuân Dũng

Chia sẻ:

Bài viết liên quan