Hơn năm thập kỷ sau khi liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh anh dũng hy sinh tại chiến trường Quảng Trị, những trang nhật ký "Khát vọng sống và yêu" của anh vẫn được gìn giữ và lan tỏa bởi người em trai, ông Bùi Hùng Tuấn. Bộ nhật ký không chỉ là kỷ vật thiêng liêng của gia đình mà còn là tư liệu lịch sử, văn hóa vô giá, phản ánh lý tưởng, khát vọng và sự hy sinh của một thế hệ thanh niên Việt Nam. Để hiện thực hóa ước nguyện làm thầy giáo còn dang dở của liệt sĩ và tiếp nối khát vọng cống hiến, gia đình đã thành lập Quỹ học bổng Bùi Kim Đỉnh. Quỹ đã trao tặng hàng trăm suất học bổng cho học sinh nghèo vượt khó tại Quảng Trị, Phú Thọ và nhiều tỉnh thành khác, biến những trang viết ấy thành nguồn cảm hứng bất tận về triết lý sống cao đẹp cho thế hệ trẻ.
QTO – Hơn năm thập kỷ trôi qua kể từ ngày liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh anh dũng hy sinh tại chiến trường Quảng Trị, những trang nhật ký của anh vẫn tiếp tục được lật mở, trở thành cầu nối vững chắc gìn giữ ký ức, tiếp nối khát vọng và lặng lẽ chắp cánh cho vô vàn ước mơ thông qua những suất học bổng mang tên anh. Trong cuộc đối thoại với phóng viên (P.V) Báo và Đài phát thanh, truyền hình Quảng Trị, ông Bùi Hùng Tuấn – em trai liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh – đã sẻ chia về hành trình miệt mài gìn giữ di sản và lan tỏa những giá trị bất hủ từ cuốn nhật ký “Khát vọng sống và yêu”.
• P.V: Thưa ông, sau hơn 50 năm kể từ ngày liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh ngã xuống, ký ức nào về người anh trai vẫn in đậm nhất trong tâm trí ông?
– Ông Bùi Hùng Tuấn: Khi anh Đỉnh lên đường nhập ngũ vào tháng 8 năm 1964, tôi mới lên ba tuổi. Đến ngày anh hy sinh, tôi vừa tròn chín. Anh là con trai cả trong gia đình có mười anh em, nổi bật với sự thông minh, chăm chỉ và lối sống gương mẫu, được mọi người quý mến.
Quê nhà chúng tôi ở Việt Trì (Phú Thọ) thường xuyên phải hứng chịu bom đạn khốc liệt. Mỗi khi nhận được thư anh gửi về từ chiến trường, cả gia đình lại quây quần trong hầm trú ẩn, lắng nghe bố đọc từng dòng. Nhưng ám ảnh sâu sắc nhất chính là ngày gia đình nhận được tin dữ từ lá thư của anh Lê Diên Quynh, một người đồng hương, đồng ngũ với anh, báo tin anh đã hy sinh. Trong căn hầm nhỏ dưới gốc nhãn cổ thụ, bố nghẹn ngào đọc từng lời, còn bà nội, mẹ và tám anh em chúng tôi đều bật khóc nức nở.
 |
| Học bổng Bùi Kim Đỉnh đã tiếp sức cho hàng trăm em học sinh nghèo vượt khó tại Quảng Trị – Ảnh: D.H |
• P.V: Khi chiêm nghiệm lại những trang nhật ký tràn đầy hoài bão của người anh trai tuổi đôi mươi, liệu ông có bao giờ tự vấn: Nếu không có chiến tranh, cuộc đời của người thanh niên Bùi Kim Đỉnh sẽ rẽ lối ra sao?
– Ông Bùi Hùng Tuấn: Qua những trang nhật ký, tôi cảm nhận anh Đỉnh là một tâm hồn lãng mạn, nội tâm sâu sắc, với năng khiếu bẩm sinh về văn thơ, âm nhạc và hội họa. Anh học rất giỏi, sống có trách nhiệm và luôn dành sự quan tâm chân thành cho mọi người xung quanh. Dù mới hoàn thành lớp 9, anh đã xung phong nhập ngũ và được nhà trường xét tốt nghiệp đặc cách cấp 3. Trong lần về phép cuối năm 1971, anh từng tâm sự với bố tôi rằng sau khi chiến tranh kết thúc, anh mong muốn trở về với nghề giáo.
Tôi tin chắc rằng nếu không có chiến tranh, anh sẽ tiếp tục con đường đại học và theo đuổi đam mê của mình. Với tài năng và tâm hồn ấy, anh hoàn toàn có thể trở thành một nhà giáo tận tâm, một nhà văn sâu sắc hay một nghệ sĩ tài hoa. Tuy nhiên, chiến tranh đã nghiệt ngã đặt dấu chấm hết cho mọi dự định của tuổi trẻ ở tuổi 28.
• P.V: Theo quan điểm của tôi, bộ nhật ký của liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh không chỉ là kỷ vật gia đình mà còn là một phần ký ức chung của cả một thế hệ. Ông có đồng tình với nhận định này không? Và theo ông, thế hệ trẻ ngày nay có thể tìm thấy điều gì quý giá từ những trang viết ấy?
– Ông Bùi Hùng Tuấn: Ngay từ thời sinh viên, tôi đã nhận ra rằng bộ nhật ký của anh trai không chỉ là di vật thiêng liêng của gia đình mà còn là một tư liệu lịch sử và văn hóa vô cùng quý giá. Mỗi lần mở những trang viết đầu tiên, tôi đều không khỏi xúc động. Trước ngày nhập ngũ, anh vẫn nuôi dưỡng những ước mơ về tình yêu, về thơ ca, về những điều đẹp đẽ nhất của tuổi trẻ. Chính những ước mơ dung dị ấy đã giúp tôi thấu hiểu rằng những người lính năm xưa cũng từng sống hết mình cho tuổi trẻ trước khi hiến dâng cả tuổi thanh xuân vì đất nước.
Thông qua 12 cuốn nhật ký, tôi không chỉ nhìn thấy cuộc đời của anh Đỉnh mà còn là hình ảnh sống động của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã gác lại bút nghiên, hăm hở lên đường theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc. Bởi lẽ đó, tôi luôn coi việc gìn giữ và lan tỏa bộ nhật ký ấy là một sứ mệnh, một trách nhiệm cao cả.
Theo tôi, điều quý giá nhất mà thế hệ trẻ hôm nay có thể học hỏi từ những trang nhật ký ấy chính là một triết lý sống. Đó là lý tưởng sống cao đẹp, là niềm tin bất diệt vào cuộc sống ngay cả trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, là sự trung thực, tinh thần trách nhiệm và lòng nhân ái sâu sắc. Mỗi thế hệ đều mang trên vai sứ mệnh riêng. Nếu thế hệ cha anh đã cống hiến bằng tuổi trẻ và sự hy sinh cao cả, thì thế hệ hôm nay có thể tiếp nối di sản ấy bằng tri thức, bằng sự tử tế và trách nhiệm với cộng đồng.
 |
| Ông Bùi Hùng Tuấn thể hiện ca khúc được phổ nhạc từ thơ của liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9 – Ảnh: D.H |
• P.V: Trong chuyến hành trình trở lại Quảng Trị lần này, ông đã được ông Hoàng Văn, một đồng đội cũ của liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh, dẫn đến đúng địa điểm anh trai ông đã ngã xuống. Sự kiện này mang ý nghĩa như thế nào đối với ông và gia đình?
– Ông Bùi Hùng Tuấn: Gia đình tôi luôn ấp ủ một tâm nguyện sâu sắc là được một lần đặt chân đến đúng nơi anh Đỉnh đã hy sinh. Lần trở lại Quảng Trị này, khi đứng trên mảnh đất anh ngã xuống, lắng nghe đồng đội kể lại từng khoảnh khắc cuối cùng của anh, tôi có cảm giác như khoảng cách hơn nửa thế kỷ bỗng chốc được thu ngắn lại. Đó là sự giao thoa giữa nỗi đau khôn nguôi và niềm tự hào vô bờ. Tôi tiếc nuối vì anh đã vĩnh viễn dừng lại ở tuổi thanh xuân rực rỡ, nhưng cũng vô cùng tự hào vì anh đã hiến dâng trọn vẹn tuổi trẻ cho Tổ quốc trên mảnh đất Quảng Trị anh hùng. Việc được thắp một nén hương ngay tại nơi anh đã hy sinh là một sự an ủi vô cùng lớn lao đối với gia đình tôi.
• P.V: Vậy vì lý do gì mà gia đình đã quyết định chọn hình thức học bổng để tiếp nối hành trình của liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh, thay vì một hình thức tri ân khác?
– Ông Bùi Hùng Tuấn: Ban đầu, gia đình tôi chỉ đơn thuần mong muốn gìn giữ những cuốn nhật ký như một kỷ vật của anh. Tuy nhiên, trong quá trình biên soạn lại toàn bộ 12 cuốn nhật ký, tôi nhận ra rằng những giá trị anh để lại không nên chỉ nằm trong ký ức riêng của gia đình mà cần được lan tỏa rộng rãi để tiếp thêm niềm tin và nguồn cảm hứng cho thế hệ hôm nay. Khi suy nghĩ về một phương thức tri ân có ý nghĩa lâu dài, gia đình đã đi đến quyết định thành lập quỹ học bổng. Bởi lẽ, khi còn sống, anh Đỉnh luôn ấp ủ ước mơ sau chiến tranh sẽ trở về với nghề dạy học. Trong nhiều trang nhật ký và những lá thư gửi về nhà, anh thường xuyên căn dặn các em phải chăm ngoan, học giỏi và luôn mong muốn các em được đến trường.
Chính vì vậy, chúng tôi tin rằng học bổng là cách tiếp nối gần gũi và ý nghĩa nhất với ước nguyện còn dang dở của anh. Mỗi suất học bổng trao đến các em học sinh nghèo vượt khó, đặc biệt là ở Quảng Trị – nơi anh hy sinh, và quê hương Phú Thọ, đều như một món quà mà anh gửi gắm cho các thế hệ mai sau. Với gia đình tôi, đó vừa là sự tri ân sâu sắc, vừa là cách để những khát vọng đẹp của anh được tiếp tục viết nên trong cuộc sống hiện tại.
Liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh, sinh năm 1944 tại Việt Trì, Phú Thọ, từng giữ chức trợ lý tác chiến Trung đoàn pháo binh 58, thuộc Sư đoàn 308. Anh đã anh dũng hy sinh vào ngày 4/6/1972 trên chiến trường Quảng Trị. Di sản vô giá anh để lại là 12 cuốn nhật ký viết tay trong giai đoạn 1964-1972, sau này được gia đình xuất bản thành cuốn sách “Khát vọng sống và yêu”. Tháng 6/2012, nhằm hiện thực hóa ước nguyện làm thầy giáo còn dang dở của anh, gia đình đã thành lập Quỹ học bổng Bùi Kim Đỉnh. Hơn một thập kỷ qua, quỹ đã âm thầm tiếp sức, trao tặng hàng trăm suất học bổng cho học sinh nghèo vượt khó tại quê hương Phú Thọ, Quảng Trị và nhiều tỉnh, thành khác trên khắp cả nước.
• P.V: Người ta thường nói: “Một con người chỉ thực sự mất đi khi không còn ai nhắc nhớ đến họ”. Với liệt sĩ Bùi Kim Đỉnh, dường như điều ấy chưa bao giờ xảy ra?
– Ông Bùi Hùng Tuấn: Đúng vậy. Điều còn lại sau một con người không phải là tuổi tác hay những danh xưng phù phiếm, mà chính là những giá trị cao đẹp họ đã cống hiến cho cuộc đời. Với anh Đỉnh, đó là 12 cuốn nhật ký, là những trang thơ và những dòng viết chân thật, sống động của một tuổi trẻ biết sống, biết yêu và biết cống hiến hết mình.
Những trang nhật ký ấy không chỉ kể câu chuyện riêng của anh mà còn là tấm gương phản chiếu hình ảnh của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam đã đi qua chiến tranh với tất cả lý tưởng, khát vọng và tình yêu cuộc sống mãnh liệt. Khi cuốn sách được xuất bản, những bài thơ được phổ nhạc, và những suất học bổng tiếp tục được trao đến các em học sinh nghèo, tôi tin rằng những giá trị anh để lại vẫn đang không ngừng được nối dài, được nhân lên.
Có lẽ vì thế, anh Đỉnh vẫn luôn hiện diện sống động trong ký ức của đồng đội, trong tình cảm sâu nặng của gia đình, và trong trái tim của rất nhiều người trẻ chưa từng gặp anh nhưng đã tìm thấy ở những trang nhật ký ấy một nguồn cảm hứng bất tận để sống đẹp hơn, ý nghĩa hơn.
• P.V: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện đầy ý nghĩa này.
Diệu Hương (thực hiện)
