Tỉnh Quảng Trị đã phê duyệt dự án "Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ động vật hoang dã (ĐVHD), giai đoạn 2025-2027" do WildAid tài trợ, nhằm hướng tới mục tiêu trở thành "Tỉnh an toàn với ĐVHD". Dự án được triển khai để giải quyết tình trạng tiêu thụ ĐVHD trái phép diễn biến phức tạp, gây nguy hại cho đa dạng sinh học và tiềm ẩn rủi ro dịch bệnh, trong khi các chương trình hiện có chưa tập trung đủ vào việc giảm nhu cầu tiêu dùng ở cấp cộng đồng.
Với kinh phí gần 4,2 tỷ đồng, dự án sẽ thực hiện 17 hoạt động chính tại 10 xã, phường trọng điểm, tập trung vào việc thay đổi hành vi tiêu dùng thông qua các chiến dịch truyền thông sáng tạo như "Thịt thú rừng? Đừng ăn!". Đồng thời, dự án cũng sẽ tăng cường năng lực thực thi pháp luật cho cán bộ kiểm lâm và các cơ quan chức năng, kiểm soát chặt chẽ buôn bán trái phép qua biên giới, đặc biệt ở khu vực giáp Lào.
Mục tiêu của dự án là giảm áp lực săn bắt, buôn bán ĐVHD, xây dựng chuẩn mực xã hội "không tiêu thụ ĐVHD không có nguồn gốc hợp pháp", qua đó bảo vệ các loài quý hiếm và đa dạng sinh học. Thành công của dự án sẽ tạo tiền đề quan trọng để Quảng Trị trở thành mô hình điểm, góp phần vào công tác bảo tồn trên toàn quốc và khu vực Bắc Trung Bộ.
Quảng Trị đặt mục tiêu trở thành “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã (ĐVHD)”. Hướng tới tầm nhìn này, đầu năm 2026, UBND tỉnh đã chính thức phê duyệt kế hoạch triển khai dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027”. Đây là sáng kiến trọng điểm do Tổ chức WildAid INC Hoa Kỳ tài trợ, thông qua đơn vị đối tác là Công ty TNHH Không vì lợi nhuận Choice.
Chung tay hành động vì động vật hoang dã: Một cam kết toàn diện
Hiện tại, tình trạng tiêu thụ các sản phẩm từ ĐVHD tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng, đặc biệt là đối với các loại thịt rừng ngâm rượu, dược liệu, vật phẩm trang trí, trang sức và thú cảnh. Các loài và sản phẩm bị buôn bán trái phép phổ biến bao gồm: Tê tê, rùa, rắn, ngà voi, cầy, hổ, gấu và sừng tê giác. Thực trạng này không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến công tác bảo tồn, làm suy giảm uy tín quốc gia, mà còn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát các dịch bệnh lây truyền từ động vật sang người, điển hình như dịch SARS năm 2003.
Trước bối cảnh đó, Việt Nam đã không ngừng nỗ lực tăng cường đấu tranh phòng, chống các vi phạm pháp luật liên quan đến quản lý, bảo vệ ĐVHD, đa dạng sinh học và môi trường sinh thái. Nhiều chính sách và quy định pháp luật quan trọng đã được ban hành nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn.
Đồng hành với nỗ lực chung của cả nước, tỉnh Quảng Trị cũng đã khẩn trương xây dựng và ban hành các kế hoạch hành động cụ thể về bảo tồn đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đặc biệt, tỉnh đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác bảo vệ rừng và ĐVHD với hai tỉnh Sạ-vẳn-na-khệt và Sả-lạ-văn của Lào, nhằm thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả trong việc ngăn chặn nạn săn bắt, buôn bán và vận chuyển trái phép ĐVHD qua biên giới.
Những kế hoạch này được xây dựng dựa trên các mục tiêu chiến lược: Nâng cao năng lực bảo vệ rừng và bảo tồn ĐVHD; kiểm soát chặt chẽ và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến săn bắt, buôn bán, vận chuyển ĐVHD trái phép; tăng cường nhận thức cộng đồng, đặc biệt là người dân tại các vùng đệm, vùng sâu vùng xa về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên; thúc đẩy hợp tác liên ngành và quốc tế trong quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên bền vững.
 |
| Nâng cao nhận thức về bảo vệ động vật hoang dã cho thế hệ trẻ – Ảnh: V.M |
Theo đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong những năm gần đây, Quảng Trị đã tiếp nhận nhiều dự án từ các tổ chức phi chính phủ nước ngoài. Các dự án này tập trung vào nhiều lĩnh vực như: Bảo tồn sao la, phục hồi cảnh quan rừng; phát triển chuỗi cung ứng nứa bền vững và nâng cao năng lực quản lý tài nguyên rừng; xây dựng phương án quản lý rừng bền vững; phát triển du lịch sinh thái; trang bị thiết bị giám sát thông minh, điều tra đa dạng sinh học bằng bẫy ảnh quy mô lớn tại Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng và Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong; bảo tồn loài vượn siki ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Trị; cùng với các hoạt động giám sát thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức và đào tạo cộng đồng.
Tuy nhiên, phần lớn các dự án và chương trình nêu trên chủ yếu tập trung vào nghiên cứu, quản lý rừng, bảo tồn tại các khu bảo tồn thiên nhiên, tài chính carbon và du lịch sinh thái. Trong khi đó, các hoạt động nhằm giảm nhu cầu tiêu thụ ĐVHD ở cấp độ cộng đồng vẫn còn tương đối hạn chế.
Chính vì vậy, dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” được triển khai tại Quảng Trị mang ý nghĩa chiến lược, bổ sung trực tiếp và hỗ trợ các nỗ lực hiện có. Dự án sẽ tập trung vào việc thay đổi hành vi tiêu dùng, vận động thực thi pháp luật và truyền thông sâu rộng trong cộng đồng, qua đó góp phần hoàn thiện mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ tại Quảng Trị mà còn trên toàn khu vực Bắc Trung Bộ.
Quảng Trị: Hướng tới mô hình “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã”
Với tổng diện tích rừng hơn 840 nghìn hecta (gồm trên 596 nghìn hecta rừng tự nhiên và gần 225 nghìn hecta rừng trồng) và độ che phủ rừng đạt 61,47%, tỉnh Quảng Trị sở hữu một hệ động thực vật vô cùng phong phú. Đây là mái nhà chung của nhiều loài thú, chim, động vật lưỡng cư, cá và đa dạng các loài thực vật. Trong số đó, có nhiều loài đặc hữu, quý hiếm và đang bị đe dọa nghiêm trọng như: Gà lôi lam mào trắng, sao la, bò tót, mang lớn, thỏ vằn Trường Sơn, lan hài và trầm hương…
 |
| Sự xuất hiện của voọc chà vá chân nâu tại Khu dự trữ thiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong – Ảnh: V.M |
Mặc dù sở hữu mức độ đa dạng sinh học cao, Quảng Trị đang phải đối mặt với tình trạng săn bắt ĐVHD ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp. Theo khảo sát của WWF năm 2022, khoảng 50% lượng thịt thú rừng tiêu thụ tại Quảng Trị diễn ra tại các nhà hàng.
Đáng chú ý, một phần thịt thú rừng được tiêu thụ tại địa phương còn được vận chuyển từ Lào hoặc mua trực tiếp từ những người dân đặt bẫy trái phép. Do đó, việc tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD là một hành động mang tính cấp thiết, đóng vai trò then chốt trong công cuộc bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học của tỉnh.
Kế hoạch hoạt động của dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” đã được UBND tỉnh Quảng Trị phê duyệt, bao gồm 17 hoạt động chính. Các hoạt động này bao gồm: Khảo sát tiền dự án về nhu cầu tiêu thụ sản phẩm ĐVHD và mức độ nhận thức pháp luật liên quan; tổ chức hội thảo giới thiệu dự án và thúc đẩy phối hợp đa phương trong bảo vệ ĐVHD; tập huấn chuyên sâu kỹ năng nhận dạng, cứu hộ ĐVHD và thực thi pháp luật cho cán bộ kiểm lâm; sản xuất và phát sóng các chương trình truyền thông về bảo vệ ĐVHD tại vùng dự án; cùng với chiến dịch truyền thông sáng tạo “Thịt thú rừng? Đừng ăn!” tại các phường Đồng Hới, Nam Đông Hà và xã Cam Lộ, v.v.
Dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” sẽ được triển khai tại 10 xã, phường thuộc tỉnh Quảng Trị, bao gồm: Tà Rụt, Khe Sanh, Hướng Phùng, Cam Lộ, Nam Đông Hà, Kim Ngân, Trường Sơn, Kim Điền, Đồng Hới và Minh Hóa. Với tổng nguồn vốn thực hiện gần 4,2 tỉ đồng, dự án không sử dụng vốn đối ứng từ ngân sách địa phương. Thành công của dự án này sẽ tạo tiền đề quan trọng để tổ chức Choice và tỉnh Quảng Trị có thể mở rộng mô hình sang các địa phương khác hoặc kêu gọi thêm tài trợ, nhằm tiếp nối và đạt được mục tiêu dài hạn là giảm thiểu toàn diện tình trạng tiêu thụ ĐVHD.
Trong khuôn khổ dự án, các vấn đề cốt lõi sẽ được giải quyết một cách toàn diện, bao gồm: Giảm áp lực từ các hoạt động săn bắt và buôn bán trái phép qua biên giới, đặc biệt tại khu vực giáp Lào và vùng đệm các khu bảo tồn (Đakrông, Bắc Hướng Hóa); hỗ trợ thực thi pháp luật và tăng cường kiểm soát tại các điểm nóng vi phạm liên quan đến ĐVHD; thay đổi hành vi tiêu dùng thông qua các chiến dịch truyền thông, giáo dục cộng đồng và vận động các nhà hàng cam kết loại bỏ thịt thú rừng khỏi thực đơn; xây dựng chuẩn mực xã hội “không tiêu thụ ĐVHD không có nguồn gốc hợp pháp”; và giảm thiểu nhu cầu tiêu thụ ở cả khu vực đô thị và nông thôn.
Đặc biệt, dự án còn đóng góp vào việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và chính quyền địa phương về các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ ĐVHD; tăng cường năng lực cho lực lượng kiểm lâm, cán bộ xã, phường và các cơ quan chức năng trong việc nhận diện, xử lý và điều tra vi phạm; từ đó giảm thiểu áp lực lên các loài ĐVHD nguy cấp, quý, hiếm; và bảo vệ các khu rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên cùng các hành lang đa dạng sinh học. Mục tiêu tổng thể của dự án là hướng tới xây dựng tỉnh Quảng Trị trở thành mô hình “Tỉnh an toàn với ĐVHD”, tạo tiền lệ tích cực cho công tác bảo tồn trên toàn quốc.
Văn Minh
