Tố tụng điện tử: Hoàn thiện quy định để bảo vệ quyền con người, công dân tối ưu nhất

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã thảo luận và đánh giá cao dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), nhận định văn bản này cụ thể hóa các định hướng lớn về cải cách tư pháp, chuyển đổi số và bảo đảm quyền con người. Đặc biệt, quy định về tố tụng điện tử được xem là chính sách đột phá, nhằm đổi mới phương thức giải quyết vụ án hình sự nhanh gọn, chặt chẽ, minh bạch và tạo thuận lợi cho các bên.
Các đại biểu nhấn mạnh tố tụng điện tử phải có giá trị pháp lý đầy đủ, đồng thời đảm bảo tính hợp pháp, xác thực, bảo mật dữ liệu và không giới hạn quyền lợi của người tham gia. Để triển khai hiệu quả, cần khẩn trương kết nối liên thông dữ liệu giữa các cơ quan, ban hành quy định hướng dẫn chi tiết về bảo mật, chuẩn hóa biểu mẫu và đào tạo cán bộ.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng lưu ý cần quan tâm đến đối tượng yếu thế không có điều kiện kỹ thuật và đề xuất chỉnh lý thời điểm hoàn thành giao nhận văn bản điện tử để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người nhận. Cơ quan soạn thảo cam kết tiếp thu ý kiến, rà soát và hoàn thiện dự thảo theo hướng đồng bộ, chặt chẽ, khả thi, đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Các đại biểu Quốc hội đã ghi nhận và đánh giá cao dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, khẳng định văn bản này đã phản ánh sâu sắc và cụ thể hóa toàn diện các định hướng lớn của Đảng về cải cách tư pháp, thúc đẩy chuyển đổi số, đảm bảo tối ưu quyền con người, quyền công dân và nâng tầm hiệu quả hoạt động tố tụng.

Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh, ông Lê Văn Đông, phát biểu tại phiên thảo luận. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Nối tiếp chương trình nghị sự Kỳ họp thứ 2, vào chiều ngày 27/10, Quốc hội đã tiến hành phiên thảo luận tại hội trường về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Các đại biểu Quốc hội đã đưa ra những đánh giá tích cực, nhận định rằng dự thảo Bộ luật đã tiếp thu và thể chế hóa một cách trọn vẹn các chủ trương cốt lõi của Đảng về cải cách tư pháp, ứng dụng chuyển đổi số, bảo vệ vững chắc quyền con người, quyền công dân, đồng thời nâng cao hiệu suất hoạt động tố tụng.

Trong phần đóng góp ý kiến về khái niệm tố tụng điện tử, đại biểu Lê Văn Đông (Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh rằng tố tụng điện tử đại diện cho một chính sách đột phá, trực tiếp hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Mục tiêu là thiết lập cơ sở pháp lý vững chắc nhằm đổi mới phương thức giải quyết các vụ án hình sự theo hướng nhanh gọn, chặt chẽ và minh bạch hơn.

Điểm nhấn của quy định này không chỉ dừng lại ở việc số hóa hồ sơ giấy, mà còn thiết lập một phương thức toàn diện để tổ chức và thực hiện các hoạt động tố tụng trên nền tảng số. Phương thức này được công nhận có giá trị pháp lý đầy đủ và sẽ được áp dụng trong quá trình xử lý vụ việc, vụ án khi đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Đồng thời, tố tụng điện tử sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan tăng cường phối hợp thực hiện thủ tục tố tụng trên môi trường số, chia sẻ và liên thông dữ liệu, qua đó hỗ trợ giám sát hiệu quả việc sao chụp, chuyển giao, lặp lại thông tin và xây dựng nguồn dữ liệu thống nhất trong toàn bộ các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, và xét xử.

Bên cạnh đó, việc áp dụng tố tụng điện tử còn hỗ trợ người tham gia tố tụng gửi và nhận văn bản qua phương thức điện tử, góp phần giảm thiểu thời gian di chuyển, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thông tin và thực thi các quyền, nghĩa vụ pháp lý.

Trên cơ sở đó, đại biểu nhận định rằng dự thảo đã quy định một cách cụ thể, chi tiết và đồng bộ về trình tự, thủ tục thực hiện các hoạt động tố tụng trong môi trường điện tử. Các quy định này đã xác định rõ tố tụng điện tử là một phương thức tổ chức và thực hiện các hoạt động tố tụng trên nền tảng số; khẳng định giá trị pháp lý của các hoạt động này, đồng thời yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt trình tự, thủ tục, đảm bảo tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu, đặc biệt là không được giới hạn quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng.

Cùng với đó, dự thảo cũng đã dự liệu các phương án xử lý trong trường hợp hệ thống gặp sự cố hoặc một hoạt động tố tụng chưa thể thực hiện bằng phương thức điện tử. Trong tình huống này, cơ quan có thẩm quyền buộc phải chuyển sang phương thức khác để không gây ảnh hưởng đến thời hạn tố tụng và quyền lợi của người tham gia tố tụng.

Để quy định về tố tụng điện tử thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, đại biểu kiến nghị cần hoàn thiện thêm một số nội dung quan trọng. Cụ thể là, khẩn trương kết nối liên thông dữ liệu giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án và các cơ quan hữu quan. Các cơ quan trung ương cần sớm ban hành các quy định hướng dẫn chi tiết, bao gồm quy định về bảo quản dữ liệu, lưu trữ bảo mật nhằm đảm bảo an ninh mạng, an toàn thông tin trong quá trình khai thác và sử dụng; chuẩn hóa các biểu mẫu điện tử, quy trình chuyển giao hồ sơ, quy tắc xác thực và xử lý sự cố; tổ chức đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho cán bộ; và tiếp tục rà soát để đảm bảo các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự đồng bộ, thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, định danh điện tử, an ninh mạng và bảo vệ thông tin cá nhân.

Thừa nhận quy định về tố tụng điện tử là một bước đột phá công nghệ cần thiết và phù hợp với bối cảnh hiện nay, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Phi Hùng (Đà Nẵng) lưu ý rằng quy định này cần quan tâm đặc biệt đến các đối tượng yếu thế. Trong trường hợp người tham gia tố tụng thuộc hộ nghèo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn hoặc người đang bị tạm giam, tạm giữ không có điều kiện kỹ thuật cần thiết, cần ưu tiên lựa chọn phương thức tố tụng truyền thống.

Về thời điểm hoàn thành việc giao, chuyển văn bản tố tụng điện tử, dự thảo Bộ luật quy định thời điểm hoàn thành ngay khi văn bản được nhập vào hệ thống. Theo đại biểu Nguyễn Phi Hùng, tại nhiều địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, người dân chưa được trang bị đầy đủ các phương tiện điện tử, hoặc thường xuyên gặp các sự cố như nghẽn mạng, dẫn đến việc người nhận chưa thể truy cập ngay văn bản tố tụng.

Do đó, đại biểu đề xuất chỉnh lý theo hướng: thời điểm hoàn thành là thời điểm hệ thống ghi nhận người nhận đã thực sự truy cập được văn bản. Trường hợp không truy cập được, thời điểm hoàn thành sẽ được tính là 24 giờ kể từ khi hệ thống thông báo hợp lệ, trừ các trường hợp bất khả kháng, nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người nhận trong quá trình tham gia tố tụng.

Trong phần giải trình tại phiên họp, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Nguyễn Huy Tiến khẳng định cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp, tiếp tục rà soát và hoàn thiện dự thảo Bộ luật theo hướng đảm bảo tính đồng bộ, chặt chẽ và khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc hoàn thiện các chính sách cần đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, nâng cao hiệu quả xử lý với chính sách nhân đạo, khuyến khích người phạm tội tự nguyện khắc phục hậu quả; đồng thời bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng.

Theo Vietnam+