Nghị định số 61/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 1/4/2026, thiết lập khung pháp lý chi tiết cho việc thu thập và sử dụng dữ liệu từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp nhằm phát hiện vi phạm hành chính. Dữ liệu có thể được cung cấp trực tiếp hoặc qua các kênh điện tử như VNeID, thư điện tử, cho nhiều cơ quan chức năng thuộc các lĩnh vực khác nhau. Cá nhân, tổ chức cung cấp được bảo mật danh tính và yêu cầu thông báo kết quả, nhưng phải chịu trách nhiệm về tính xác thực của dữ liệu.
Dữ liệu được chấp nhận phải đảm bảo khách quan, chính xác, không xâm phạm quyền riêng tư và thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước. Cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp nhận, xác minh dữ liệu trong tối đa 30-60 ngày. Sau đó, họ sẽ lập biên bản, xử phạt hoặc chuyển hồ sơ cho cơ quan tiến hành tố tụng nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm, đồng thời có những trường hợp dữ liệu không cần qua quy trình xác minh.
Kể từ ngày 1/4/2026, Nghị định số 61/2026/NĐ-CP của Chính phủ sẽ chính thức thiết lập khung pháp lý chi tiết, quy định về quy trình thu thập và sử dụng dữ liệu thu được từ các phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp, phục vụ công tác phát hiện vi phạm hành chính.
Theo tinh thần của Nghị định, dữ liệu mà cá nhân, tổ chức thu thập được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật có thể được cung cấp cho các cơ quan, đơn vị hoặc người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo các hình thức sau đây:
Trực tiếp đến trụ sở cơ quan, đơn vị của người có thẩm quyền, hiện trường vụ việc, hoặc địa điểm khác do người có thẩm quyền chỉ định để cung cấp dữ liệu;
Thông qua các kênh điện tử như thư điện tử, cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) cũng như các ứng dụng di động khác, hoặc số điện thoại đường dây nóng đã được công bố chính thức;
Sử dụng dịch vụ bưu chính;
Kết nối và chia sẻ dữ liệu thông qua nền tảng số hoặc hệ thống tích hợp, chia sẻ dữ liệu theo quy định hiện hành của pháp luật.
 |
| Minh họa quy trình thu thập và sử dụng dữ liệu từ thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp nhằm phát hiện vi phạm hành chính. (Ảnh: BÁO NHÂN DÂN) |
Nghị định cũng quy định rõ các quyền lợi của cá nhân, tổ chức khi cung cấp dữ liệu, bao gồm:
Được quyền cung cấp dữ liệu thu thập từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật cho các cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền thuộc các lực lượng chức năng theo quy định của pháp luật;
Được bảo đảm bí mật về danh tính (họ tên, địa chỉ, bút tích) và các thông tin cá nhân khác, tuân thủ theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân;
Có quyền yêu cầu cơ quan, đơn vị hoặc người có thẩm quyền thông báo kết quả xác minh và xử lý dữ liệu đã cung cấp, có thể bằng văn bản hoặc thông qua các ứng dụng trên môi trường điện tử.
Bên cạnh quyền lợi, cá nhân, tổ chức cung cấp dữ liệu cũng có các trách nhiệm sau:
Cung cấp đầy đủ thông tin về họ tên, địa chỉ và phương thức liên lạc, đặc biệt khi cơ quan, đơn vị tiếp nhận hoặc thu thập dữ liệu cần liên hệ để làm rõ thông tin;
Chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực, chính xác và toàn vẹn của dữ liệu mà mình đã cung cấp;
Phối hợp và hỗ trợ các cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền trong suốt quá trình giải quyết vụ việc, khi có yêu cầu cần thiết.
Tiêu chí bắt buộc đối với dữ liệu dùng làm căn cứ xác minh và phát hiện vi phạm
Nghị định cũng quy định rõ, dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật khi được sử dụng làm căn cứ xác minh, phát hiện hành vi vi phạm hành chính phải đảm bảo tuân thủ đầy đủ các yêu cầu sau đây:
Dữ liệu phải thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước theo quy định tại Khoản 1, Điều 64 của Luật Xử lý vi phạm hành chính;
Quá trình thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu phải đảm bảo không xâm phạm đến quyền tự do, danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình cùng các quyền và lợi ích hợp pháp khác của cá nhân, tổ chức theo quy định pháp luật;
Phải phản ánh một cách khách quan, chính xác và trung thực về hành vi vi phạm, kèm theo thông tin về thời gian và địa điểm xảy ra vi phạm;
Phải đáp ứng các yêu cầu về thời hạn sử dụng được quy định chi tiết trong Nghị định này.
Chỉ khi dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do cá nhân, tổ chức cung cấp đáp ứng đầy đủ các tiêu chí nêu trên, chúng mới được công nhận là căn cứ hợp lệ để xác minh, phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính theo đúng quy định của pháp luật.
Cơ quan, đơn vị có thẩm quyền tiếp nhận và thu thập dữ liệu phản ánh vi phạm hành chính
Nghị định cũng quy định rõ danh mục các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận và thu thập dữ liệu phản ánh vi phạm hành chính trong từng lĩnh vực cụ thể. Đối với vi phạm về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, đường sắt, các cơ quan bao gồm: Cảnh sát giao thông, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Thanh tra Công an nhân dân, Công an cấp xã, và Ủy ban nhân dân các cấp.
Trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường thủy nội địa, các cơ quan tiếp nhận dữ liệu gồm: Cảnh sát giao thông, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Thanh tra Công an nhân dân, Công an cấp xã; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Cảng vụ đường thủy nội địa; Thanh tra hàng hải Việt Nam, Cảng vụ hàng hải; cùng Ủy ban nhân dân các cấp.
Đối với vi phạm về trật tự, an toàn giao thông hàng hải, thẩm quyền tiếp nhận thuộc về: Thanh tra Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Kiểm ngư; Cảnh sát giao thông, Công an cấp xã; và Ủy ban nhân dân các cấp.
Về trật tự, an toàn giao thông hàng không dân dụng, các đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận dữ liệu bao gồm: Cục Hàng không Việt Nam, Thanh tra hàng không Việt Nam; Cảng vụ hàng không; Quản lý xuất nhập cảnh, Thanh tra Công an nhân dân, Công an cấp xã, Đồn Công an; cùng Ủy ban nhân dân các cấp.
Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền tiếp nhận và thu thập dữ liệu là: Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường, Cảnh sát giao thông, Quản lý xuất nhập cảnh, Thanh tra Công an nhân dân, Công an cấp xã; Thanh tra Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Hải quan; Quản lý thị trường; Kiểm lâm; và Ủy ban nhân dân các cấp.
Đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, các đơn vị tiếp nhận dữ liệu gồm: Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Cảnh sát giao thông, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường, Thanh tra Công an nhân dân, Công an cấp xã; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Hải quan; Kiểm lâm; Kiểm ngư; cùng Ủy ban nhân dân các cấp.
Về phòng, chống ma túy, các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận và thu thập dữ liệu bao gồm: Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Cảnh sát giao thông, Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Thanh tra Công an nhân dân, Công an cấp xã; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Hải quan; và Ủy ban nhân dân các cấp.
Trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của rượu, bia, các cơ quan, đơn vị tiếp nhận dữ liệu bao gồm: Cảnh sát giao thông, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Công an cấp xã; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Quản lý thị trường; Hải quan; cùng Ủy ban nhân dân các cấp.
Đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền tiếp nhận và thu thập dữ liệu là: Kiểm ngư; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường; Cảnh sát giao thông; Công an cấp xã; và Ủy ban nhân dân các cấp.
Về vi phạm hành chính liên quan đến tần số vô tuyến điện, các đơn vị tiếp nhận dữ liệu bao gồm: Ủy ban nhân dân các cấp; Công an nhân dân; Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển Việt Nam; Quản lý thị trường; Hải quan; Cục Tần số vô tuyến điện, và các Trung tâm Tần số vô tuyến điện khu vực.
Quy trình tiếp nhận và thu thập dữ liệu
Trình tự tiếp nhận và thu thập dữ liệu sẽ được thực hiện theo các bước sau:
Hướng dẫn chi tiết cá nhân, tổ chức về cách thức cung cấp dữ liệu theo đúng quy định của Nghị định này.
Tiến hành tiếp nhận và thu thập dữ liệu từ các nguồn đã được quy định cụ thể.
Trong trường hợp dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật được cung cấp mà không kèm theo tên hoặc địa chỉ rõ ràng của cá nhân, tổ chức cung cấp, nhưng vẫn chứa đựng tài liệu, chứng cứ cụ thể về hành vi vi phạm và có đủ cơ sở để kiểm tra, xác minh, thì cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền vẫn tiếp nhận, thu thập dữ liệu và tiến hành kiểm tra, xác minh, xử lý theo quy định.
Thực hiện phân loại, đánh giá sơ bộ giá trị của dữ liệu, ghi nhận vào sổ hoặc phần mềm theo dõi dữ liệu đã tiếp nhận và thu thập, đồng thời báo cáo ngay cho người có thẩm quyền để kịp thời giải quyết và xử lý theo quy định.
Quy trình xử lý dữ liệu đã tiếp nhận và thu thập
Cơ quan, đơn vị của người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính sẽ tiến hành xử lý dữ liệu đã tiếp nhận và thu thập theo các bước sau:
Nếu dữ liệu thuộc phạm vi thẩm quyền xử lý, cơ quan sẽ tiến hành các thủ tục xác minh theo đúng quy định;
Trường hợp dữ liệu không thuộc thẩm quyền, sẽ được chuyển giao cho cơ quan, đơn vị có thẩm quyền liên quan để tiếp tục thực hiện việc xác minh và xử lý theo luật định.
Đáng chú ý, kết quả dữ liệu thu được từ phương tiện, thiết bị kỹ thuật do các tổ chức được giao quản lý, khai thác, bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông, cảng hàng không, sân bay, điều hành bay, hoặc kinh doanh vận tải cung cấp, nếu được dùng làm căn cứ xác định và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông, thì sẽ không phải qua quy trình xác minh. Việc xử lý các trường hợp này sẽ thực hiện theo quy định tại Điều 15 của Nghị định.
Xác minh dữ liệu và quy trình kết luận vụ việc
Nghị định này ấn định thời hạn xác minh không vượt quá 30 ngày tính từ ngày thụ lý. Đối với các vụ việc phức tạp, thời hạn xác minh có thể được gia hạn nhưng tối đa không quá 60 ngày, cũng tính từ ngày thụ lý.
Thời hạn sử dụng dữ liệu để phục vụ công tác xác minh sẽ được áp dụng theo quy định tại Khoản 3, Điều 14 của Nghị định này.
Dựa trên dữ liệu đã tiếp nhận, thu thập và kết quả xác minh, người có thẩm quyền sẽ đưa ra kết luận về nội dung vụ việc theo các trường hợp sau:
Trường hợp phát hiện rõ ràng có vi phạm hành chính, người có thẩm quyền sẽ lập biên bản vi phạm hành chính, tiến hành tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm (nếu cần thiết), và ban hành quyết định xử phạt đối với hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền. Hoặc, nếu vượt quá thẩm quyền, hồ sơ sẽ được chuyển giao cho người có thẩm quyền xử phạt theo đúng quy định pháp luật.
Nếu xác định không có vi phạm hành chính, hoặc không đủ căn cứ chứng minh vi phạm hành chính, hoặc hành vi vi phạm thuộc trường hợp quy định tại Điều 65 của Luật Xử lý vi phạm hành chính, thì sẽ không tiến hành xử phạt vi phạm hành chính.
Trong quá trình xác minh hoặc sau khi kết thúc, nếu nhận thấy hành vi vi phạm có dấu hiệu cấu thành tội phạm, hoặc dữ liệu do cá nhân, tổ chức cung cấp có dấu hiệu làm giả, làm sai lệch, người có thẩm quyền có trách nhiệm chuyển hồ sơ vụ việc cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có thẩm quyền để xử lý theo quy định của pháp luật.
Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/4/2026.
Nguồn: NDĐT
