Bộ Y tế đã ban hành Nghị định 371/2025/NĐ-CP và các văn bản pháp quy mới, thiết lập các chế tài rõ ràng đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý và ngăn chặn lách luật. Sau khi lệnh cấm có hiệu lực, số vụ vi phạm liên quan đến các sản phẩm này, đặc biệt là các trường hợp có ma túy, và số ca ngộ độc đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, hoạt động buôn bán trái phép vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên không gian mạng với các thủ đoạn tinh vi.
Các nghị định mới mở rộng thẩm quyền xử phạt cho nhiều lực lượng, áp dụng mức phạt tiền từ 3-5 triệu đồng cho người trực tiếp sử dụng, 5-10 triệu đồng cho người chứa chấp, và có thể truy cứu trách nhiệm hình sự với hành vi sản xuất, buôn bán số lượng lớn. Bộ Y tế cam kết tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, xem xét hạ thấp ngưỡng xử lý hình sự, tăng cường phạt hành chính và bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới khác vào luật sửa đổi.
Bộ Y tế xác nhận, các văn bản pháp quy mới về xử lý vi phạm hành chính trong ngành y tế đã chính thức thiết lập các biện pháp chế tài rõ ràng đối với các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
 |
| Bà Đinh Thị Thu Thủy – Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế. (Nguồn ảnh: PV/Vietnam+) |
Nghị định 371/2025/NĐ-CP, bản sửa đổi của Nghị định 77 về phòng, chống tác hại của thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, đánh dấu một cột mốc quan trọng. Văn bản này thể hiện sự đồng thuận cao giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Y tế và Bộ Tư pháp trong việc định nghĩa rõ ràng về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các thiết bị liên quan.
Bộ Y tế nhận định, việc định danh minh bạch này có ý nghĩa chiến lược, giúp khỏa lấp những khoảng trống pháp lý còn tồn đọng, đồng thời chặn đứng các hành vi lách luật thông qua việc thay đổi tên gọi hoặc cấu tạo sản phẩm từ phía doanh nghiệp.
Tinh vi muôn mặt: Các chiêu thức trong kinh doanh thuốc lá thế hệ mới
Trong khuôn khổ hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ về phòng, chống tác hại thuốc lá và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, diễn ra vào ngày 27/1, bà Đinh Thị Thu Thủy – Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) đã thông tin: Sau khi Quốc hội ban hành lệnh cấm sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tình hình tiêu thụ và giao dịch các sản phẩm này đã ghi nhận sự suy giảm đáng kể.
Báo cáo từ Bộ Công an chỉ rõ, trước đây mỗi năm, toàn quốc ghi nhận hơn 100 vụ việc vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, với nhiều trường hợp chứa chất ma túy, hàng lậu hoặc hàng giả không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, năm 2025, sau khi lệnh cấm chính thức có hiệu lực, số vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý chỉ còn vỏn vẹn 5 vụ.
Tại Bệnh viện Bạch Mai, một trong những cơ sở y tế hàng đầu, số lượng ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử cũng cho thấy sự sụt giảm rõ rệt, từ mức 5-6 ca mỗi tháng trước đây xuống chỉ còn khoảng 1-2 ca/tháng kể từ thời điểm lệnh cấm được áp dụng.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thông tin, trong giai đoạn vừa qua, dưới sự chỉ đạo sát sao của Quốc hội, Chính phủ, Ban chỉ đạo 389 quốc gia và Bộ Công Thương, lực lượng quản lý thị trường trên toàn quốc đã tích cực triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm tra, kiểm soát. Nhờ đó, nhiều hoạt động buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ và kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã bị phát hiện và ngăn chặn hiệu quả, đạt được những thành tựu đáng kể.
Tổng kết giai đoạn từ năm 2014 đến tháng 9/2025, các lực lượng chức năng trên toàn quốc đã phát hiện và xử lý hơn 79.000 vụ việc liên quan đến thuốc lá, với gần 60.000 đối tượng vi phạm. Số tang vật bị thu giữ lên đến hơn 110 triệu bao thuốc lá điếu và gần 2,4 triệu đơn vị thuốc lá thế hệ mới. Tổng số tiền xử phạt hành chính vượt mốc 480 tỉ đồng. Riêng lực lượng quản lý thị trường đã giải quyết hơn 38.000 vụ, đóng góp trên 164 tỉ đồng vào ngân sách nhà nước.
Theo nhận định của ông Lê Đình Bình – Kiểm soát viên chính thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước), các hành vi buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, sản xuất và kinh doanh thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn diễn biến phức tạp. Các hoạt động này len lỏi qua nhiều tuyến đường trọng yếu, từ khu vực biên giới, đường biển, đường bộ cho đến đường sắt và hàng không.
Các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và cá nhân bán hàng rong thường không công khai sản phẩm mà thực hiện giao dịch lén lút khi có khách yêu cầu. Đáng chú ý, trên không gian mạng, hoạt động mua bán được tổ chức tinh vi hơn, thông qua các nhóm kín với quy trình sàng lọc thành viên cẩn trọng. Khi đi sâu vào thỏa thuận chi tiết, các đối tượng chuyển sang liên lạc riêng, sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại và tài khoản ngân hàng không chính chủ, thậm chí giao dịch bằng tiền ảo. Ngay khi có dấu hiệu bị phát hiện, các nhóm và tài khoản này sẽ nhanh chóng bị xóa bỏ. Những thủ đoạn này đã tạo ra thách thức lớn, làm phức tạp đáng kể công tác phát hiện và xử lý vi phạm.
Mở rộng thẩm quyền xử lý vi phạm
Bộ Y tế cho biết, các nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế đã bổ sung các chế tài rõ ràng và mạnh mẽ đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Theo đó, người trực tiếp sử dụng các sản phẩm này sẽ đối mặt với mức phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Đặc biệt, các cá nhân, tổ chức có hành vi chứa chấp, cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng sẽ bị xử phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.
Đối với các trường hợp học sinh sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường học, nếu cơ sở giáo dục không thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý và phòng ngừa, người đứng đầu đơn vị có thể bị xử phạt nghiêm theo các quy định hiện hành.
Đặc biệt quan trọng, quy định mới cũng nêu rõ: Các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng với số lượng lớn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các điều khoản về buôn bán hàng cấm. Tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm, người phạm tội có thể đối mặt với mức phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 1 tỉ đồng, hoặc án tù từ 6 tháng đến 5 năm.
Đại diện Bộ Y tế cũng thông tin, Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi đã cho phép các địa điểm công cộng triển khai lắp đặt camera và sử dụng các phương tiện kỹ thuật khác để giám sát, nhắc nhở và thực hiện xử phạt “nguội” đối với hành vi hút thuốc. Hơn nữa, thẩm quyền xử phạt đã được mở rộng đáng kể, trao cho nhiều lực lượng như ủy ban nhân dân các cấp, công an, quản lý thị trường, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển, qua đó nâng cao năng lực phát hiện và xử lý vi phạm ngay tại cơ sở.
Các đại biểu tham dự hội nghị đã đề xuất tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đảm bảo sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư và Luật Quảng cáo. Đồng thời, kiến nghị xem xét hạ thấp ngưỡng xử lý hình sự và tăng cường mức phạt hành chính nhằm nâng cao hiệu quả răn đe. Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc hỗ trợ nguồn lực cho các lực lượng chức năng và khuyến khích cộng đồng tham gia phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm.
Trong lộ trình sắp tới, Bộ Y tế cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để ban hành hướng dẫn cụ thể về nhận diện sản phẩm, cung cấp hỗ trợ cần thiết cho lực lượng thực thi pháp luật và hoàn thiện chính sách. Đặc biệt, sẽ xem xét bổ sung các sản phẩm thuốc lá mới, bao gồm shisha, sản phẩm ngậm và sản phẩm hít, vào dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi.
Theo Vietnam+
