Bàu Sen tại xã Sen Ngư (Quảng Bình) là một hồ nước tự nhiên bao la, trong mát, có giá trị lịch sử gắn liền với Kênh Sen (Liên Cảng) được đào từ thời Hồ Hán Thương để phục vụ giao thông và quân sự. Dù các nỗ lực khơi thông kênh trong lịch sử chưa thành công, Bàu Sen hiện sở hữu tiềm năng lớn để phát triển du lịch và thương mại nhờ vị thế địa lý đẹp, bờ biển dài và đồi cát. Chính quyền địa phương đang quy hoạch Bàu Sen và khu vực ven biển thành trung tâm du lịch, thương mại đẳng cấp cao. Xã Sen Ngư kêu gọi đầu tư để biến nơi đây thành khu nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp, kết hợp các hoạt động trải nghiệm dưới nước, trên cát và kết nối với chuỗi điểm đến văn hóa, tâm linh, tự nhiên trong vùng. Mục tiêu là đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, khai thác lợi thế sẵn có và khuyến khích phát triển kinh tế địa phương.
QTO – Trên dặm đường thiên lý Bắc-Nam, khi dừng chân tại vùng đất Sen Thủy (nay là Sen Ngư), du khách sẽ ngỡ ngàng trước một hồ nước bao la, trong mát ẩn mình ven đường – đó chính là Bàu Sen. Cổ sử ghi lại rằng: “Sắc nước xanh thẳm như chàm, bốn mùa đầy ắp, dù mưa lũ cũng không tràn bờ, hạn hán kéo dài cũng chẳng hề cạn kiệt.” Với vị thế địa lý mỹ lệ và những lợi thế tự nhiên hiếm có, Bàu Sen đang vươn mình trở thành một điểm nhấn đầy tiềm năng, mở ra cơ hội phát triển mạnh mẽ cho cả thương mại và du lịch.
1. Theo “Địa chí huyện Lệ Thủy” (Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin, tháng 8/2010), Kênh Sen (Liên Cảng) – hay còn được Dương Văn An trong “Ô Châu cận lục” gọi là Cảng Lan và Rào Sen – là một nhánh sông nhỏ có chiều dài khoảng 28km. Tuyến kênh này đóng vai trò huyết mạch, nối sông Kiến Giang qua đoạn hói Quy Hậu với sông đào Rào Sen, từ đó thông thương với sông Minh Lương của tỉnh Quảng Trị.
Sử sách của Ngô Sỹ Liên trong “Đại Việt sử ký toàn thư” chép rằng, vào năm Giáp Tuất (1404), nhằm phục vụ việc vận chuyển binh lính, lương thực hoặc đưa dân từ phương Bắc vào khai khẩn sau khi nhà Hồ vừa sáp nhập đất Chiêm Thành, Hồ Hán Thương đã ra lệnh đào Kênh Sen (còn gọi là Liên Cảng).
Dấu tích còn lại cho thấy Liên Cảng khởi nguồn từ Lộc Bình, uốn lượn qua quan lộ, xuyên qua Quán Cát để thông vào Bàu Sen, tiếp tục chảy qua Quán Bụt, rồi đến Hạ Cờ thì dòng sông chuyển hướng về phía Đông, sau đó vòng sát quan lộ phía Tây. Tuy nhiên, tại một đoạn ở Quán Cụt, do bùn cát trào lên, việc đào kênh gặp trở ngại lớn và phải ngừng lại. Đến thời Lê, khi xuất quân đánh Chiêm Thành, vua Lê Thánh Tông từng hạ lệnh cho quan lại và dân phu địa phương khơi thông lại kênh để tiện đường chuyển vận quân lính và quân lương, nhưng nỗ lực này cũng không thành.
Các chúa Nguyễn và những vị vua đầu triều Nguyễn sau này cũng nhiều lần thử khai thông kênh đào này nhằm mục đích phát triển giao thương, song đều không thành công. Kênh Sen vì thế mà dần cạn đi. Trải hơn 400 năm, dấu chân người Việt gắn liền với Kênh Sen và Bàu Sen trên vùng đất Tân Bình, Thuận Hóa đã kiến tạo nên vô số huyền thoại được lưu truyền trong dân gian, khiến vùng đất này càng thêm phần huyền bí và đậm chất thi vị.
 |
| Bức ảnh ghi lại vẻ đẹp tĩnh lặng của Bàu Sen, một không gian xanh quý giá tọa lạc ngay cạnh tuyến quốc lộ Bắc-Nam. Ảnh: Nguyễn Hải. |
2. Vào những ngày cuối năm, khi sắc nắng thủy tinh phớt nhẹ lên những mái nhà đỏ tươi, báo hiệu một mùa xuân mới đang gõ cửa, chúng tôi có dịp ghé thăm nhà ông Trần Văn Đường, nguyên Chủ tịch UBND xã Sen Thủy (trước đây), để lắng nghe những câu chuyện về ý chí và khát vọng của người xưa trong việc kiến tạo tương lai bằng cách hài hòa sắp đặt lại thiên nhiên.
Ông Trần Văn Đường chia sẻ, thuở xưa Bàu Sen được gọi là Nhị Hồ. Tên gọi này có thể bắt nguồn từ hình thái đặc trưng của hồ sen được chia làm hai phần rõ rệt, tựa như hai hồ ghép lại làm một: một phần hồ chính nằm xa hơn về phía Đông, tiếp giáp với các động cát; phần hồ phụ còn lại nằm ở phía Tây, liền kề vùng đồi đất sỏi. Một giả thuyết khác cho rằng, Nhị Hồ dùng để chỉ cả hai bàu nằm trong khu vực các động cát thuộc xã Sen Thủy, bao gồm Bàu Sen thuộc Thủy Liên Thượng và Bàu Đờm thuộc Liên Thủy Nam, được thông thủy bởi một con lệch nhỏ.
Nhiều ý kiến cho rằng, tên gọi Bàu Sen xuất phát từ sự trù phú của loài sen từng mọc dày đặc trong hồ. Ngày xưa, mỗi độ hè về, sen nở rộ, tỏa hương thơm ngào ngạt khắp vùng. Bởi lẽ đó, trong chữ Nôm, nơi đây được gọi là sen, và trong chữ Hán, vùng này còn được biết đến với cái tên xã Thủy Liên.
Sen Ngư là một xã sở hữu tiềm năng và lợi thế đa dạng vượt trội, bao gồm cả vùng gò đồi, vùng cát và một đường bờ biển dài 12,5km. Địa bàn này được hưởng lợi từ hệ thống giao thông chiến lược với tuyến Quốc lộ 1, đường tránh BOT và tuyến đường ven biển đi qua. Khu vực Bàu Sen và vùng ven biển đang được quy hoạch để trở thành những trung tâm du lịch, thương mại đẳng cấp cao. Bên cạnh đó, địa phương còn tự hào với nguồn lao động dồi dào, cơ sở vật chất và hạ tầng đang từng bước được đầu tư nâng cấp. Đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản, rèn luyện và trưởng thành qua thực tiễn, đồng thời được tăng cường từ cấp tỉnh, huyện về xã sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp…
“Với những tiềm năng và lợi thế sẵn có, xã Sen Ngư xác định giai đoạn tới là một chặng đường chuyển mình toàn diện, với trọng tâm là mở rộng không gian kinh tế ven biển và khu vực Bàu Sen, đẩy mạnh phát triển dịch vụ-du lịch-thương mại, đồng thời kiên định bảo tồn các giá trị sinh thái đặc thù của địa phương. Chúng tôi sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư cho các trục giao thông kết nối từ Quốc lộ 1 đến đường ven biển, hệ thống cấp thoát nước và xử lý môi trường. Song song đó là phát triển hạ tầng phục vụ kinh tế biển, hậu cần nghề cá và các mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với bản sắc làng biển. Xã cũng đang nghiên cứu ban hành các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất gắn với các sản phẩm thế mạnh địa phương, khuyến khích khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số, kinh tế biển. Chúng tôi mong muốn những người trẻ, các doanh nghiệp trẻ sẽ nhìn thấy Sen Ngư là “đất lành” để ươm mầm những ý tưởng, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới đầy triển vọng”, Bí thư Đảng ủy xã Sen Ngư Đặng Đại Bàng nhấn mạnh.
Theo lời ông Đường, Bàu Sen với nguồn nước tự nhiên dồi dào, tổng diện tích khoảng 100ha và dung tích đạt 5 triệu mét khối, không chỉ là nơi lý tưởng cho phát triển nuôi trồng thủy sản mà còn là điểm đến hấp dẫn cho du khách muốn trải nghiệm và khám phá. Khi đến với Bàu Sen, du khách có thể tự do bơi thuyền thưởng ngoạn cảnh quan thiên nhiên hữu tình, thả mình trên những triền cát trắng mịn phía bên kia bàu, hít thở không khí trong lành và tận hưởng niềm vui câu cá thư giãn.
Hệ sinh thái thủy vực Bàu Sen là mái nhà của vô số loài thủy sản nước ngọt, trong đó nổi bật và phong phú nhất là các loài thuộc họ cá chép và tôm. Cá chép vùng này nổi tiếng bởi hương vị thơm ngon đặc trưng, có thể chế biến thành nhiều món ăn đậm đà, khó quên như: hấp hành, nấu cháo, canh chua, kho xổi… mà chỉ một lần thưởng thức là đủ để lưu luyến mãi phong vị ấy. Ngày nay, Bàu Sen đã trở thành điểm đến lý tưởng thu hút du khách từ khắp mọi miền.
Nơi đây, bên cạnh những món đặc sản trứ danh từ cá nước ngọt và tôm tươi đánh bắt trong lòng bàu, du khách còn được thưởng thức những món ẩm thực độc đáo từ nguồn thực phẩm đặc trưng của vùng đất “Nhất Đồng Nai, nhì hai huyện”, như: cơm gà, cơm cá, canh cá lóc… Tất cả hòa quyện cùng mùi tiêu đạt chuẩn OCOP cay nồng từ những người nông dân chân chất, tạo nên một trải nghiệm vị giác khó quên cho bất kỳ ai đặt chân đến.
Chính nhờ những đặc trưng độc đáo và riêng có đó, Bàu Sen đã được xác định là một điểm đến trọng tâm trong Chương trình hành động của Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Lệ Thủy (cũ) về việc phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn. Theo định hướng này, huyện sẽ kêu gọi đầu tư để biến Bàu Sen thành một khu du lịch nghỉ dưỡng sinh thái đẳng cấp, với hệ thống resort và khách sạn đạt chuẩn từ 3 sao trở lên, kết hợp hài hòa với các mô hình lưu trú du lịch cộng đồng như homestay, farmstay…
Du khách khi đến với Bàu Sen sẽ được kết nối vào một chuỗi trải nghiệm du lịch đa dạng, từ khu nghỉ dưỡng và phục hồi chức năng suối nước nóng Bang; du lịch văn hóa, tâm linh tại chùa Hoằng Phúc, Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khu lăng mộ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh; đến những chuyến khám phá thiên nhiên kỳ vĩ tại Động Châu-khe Nước Trong, hòa mình vào không khí hào sảng của lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang, và say đắm trong làn điệu hò khoan Lệ Thủy trữ tình…
Theo nhận định của các chuyên gia du lịch, để phát triển du lịch tại Bàu Sen một cách hiệu quả, cần khai thác tối đa sự kết hợp độc đáo giữa “hồ nước không đáy” ẩn mình giữa lòng cát trắng và các giá trị văn hóa, lịch sử sâu sắc của khu vực. Thay vì chỉ là một điểm dừng chân nghỉ mát đơn thuần, Bàu Sen cần được đầu tư vào các hoạt động trải nghiệm sâu sắc hơn, như: Dịch vụ chèo thuyền kayak, thuyền sup, câu cá giải trí và các trò chơi dưới nước; tận dụng triệt để các đồi cát trắng bao quanh để tổ chức đua xe địa hình (ATV) và các hoạt động mạo hiểm khác. Ngoài việc gắn kết chặt chẽ với chuỗi du lịch đã nêu, chính quyền xã Sen Ngư cần nỗ lực tạo ra những điểm nhấn độc đáo và khuyến khích “mỗi người dân là một hướng dẫn viên du lịch” để mang đến những trải nghiệm chân thực, sống động và hấp dẫn nhất cho du khách trong và ngoài nước.
3. Trong cuộc trò chuyện với chúng tôi, Chủ tịch UBND xã Sen Ngư Nguyễn Văn Nghĩa cho biết, thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, xã Sen Ngư được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích đất tự nhiên và quy mô dân số của ba xã Hưng Thủy, Sen Thủy và Ngư Thủy. Tiếp nối chương trình hành động của huyện Lệ Thủy (cũ) về phát triển du lịch, cũng như bốn trụ cột chính hiện nay của Quảng Trị là: Năng lượng – Logistics – Du lịch – Nông nghiệp xanh làm động lực phát triển, chính quyền xã Sen Ngư luôn tích cực động viên, khuyến khích người dân khai thác tối đa thế mạnh của vùng để phát triển thương mại, dịch vụ, và đa dạng hóa các loại hình kinh doanh.
Bước sang năm mới 2026, xã sẽ tiếp tục “trải thảm đỏ” kêu gọi đầu tư nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng và lợi thế phát triển du lịch, dịch vụ, đặc biệt tập trung vào các dự án du lịch, nghỉ dưỡng, thể thao tại khu vực Bàu Sen và bãi biển trên địa bàn.
Trần Minh Văn
