Kỳ 2: Làm sao để du lịch Việt Nam thoát khỏi cảnh “trạm dừng chân”?

Quảng Trị đang chật vật chuyển hóa tiềm năng du lịch thành động lực lưu trú do hạ tầng hạn chế và nhiều rào cản chính sách. Nhiều dự án lớn ven biển bị đình trệ vì vướng mắc pháp lý, quy hoạch chồng lấn và thiếu cơ chế tài chính, khiến địa phương thiếu các tổ hợp nghỉ dưỡng đẳng cấp để giữ chân du khách.
Bên cạnh đó, các di tích lịch sử đặc biệt lại vận hành theo mô hình hành chính sự nghiệp, đóng cửa sớm và thiếu cơ chế khai thác giá trị kinh tế, làm mất cơ hội giữ khách ban đêm. Ngay cả các dự án đầu tư lớn từ tập đoàn như Sun Group cũng gặp khó khăn về thủ tục, chính sách đặc thù.
Để thoát khỏi vị thế "trạm dừng chân", Quảng Trị cần khẩn trương rà soát, tháo gỡ các bất cập trong cơ chế, chính sách, thu hồi dự án chậm tiến độ và thí điểm cơ chế khai thác tài sản công tại di tích. Đồng thời, cần có chính sách thông thoáng hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo quỹ đất sạch để phát triển sản phẩm du lịch đa dạng, hướng tới Năm Du lịch Quốc gia 2027.

QTO – Dòng chảy du khách ghé thăm Quảng Trị vẫn chưa thể chuyển hóa thành động lực lưu trú, không chỉ vì hạ tầng còn hạn chế mà sâu xa hơn là do những rào cản chính sách đang kìm hãm sự phát huy tiềm năng và lợi thế vốn có. Để thoát khỏi vị thế “trạm dừng chân”, Quảng Trị cần khẩn trương rà soát, tháo gỡ các bất cập trong cơ chế, chính sách, tối ưu hóa việc khai thác mọi nguồn lực du lịch.

>>> Kỳ 1: Tại sao du khách đến rồi lại vội vã rời đi?

Tiềm năng bị trói buộc

Dọc theo dải bờ biển từ Đèo Ngang, Bảo Ninh đến Cửa Tùng, Cửa Việt, bên cạnh vẻ đẹp tự nhiên là hàng loạt dự án du lịch quây tôn, phơi mình dưới nắng gió qua nhiều năm mà chưa đi vào hoạt động. Báo cáo thanh tra tỉnh Quảng Trị công bố giữa năm 2026 đã chỉ rõ những “điểm nghẽn” khiến các dự án với tổng vốn đầu tư hàng nghìn tỉ đồng vẫn chỉ là những khối bê tông bất động.

Đơn cử, tại bán đảo Bảo Ninh (phường Đồng Hới), Khu du lịch sinh thái Sài Gòn-Bảo Ninh với khối khách sạn 19 tầng tiêu chuẩn 5 sao đã cất nóc từ cuối năm 2020 nhưng sau đó lại “đắp chiếu” kéo dài. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ khó khăn thị trường mà còn do vướng mắc trong quy trình góp vốn bằng tài sản trên đất thuê trả tiền hàng năm, cùng những rắc rối về thoái vốn, định giá phần vốn Nhà nước và các khoản nợ tiền thuê đất, tiền chậm nộp.

Trải nghiệm cà phê Khe Sanh thu hút du khách nhờ các hoạt động văn hóa địa phương đặc sắc – Ảnh: D.H

Xuôi về phía Nam, tại vùng biển Vĩnh Hoàng, dự án Khu du lịch nghỉ dưỡng Eden Charm rộng hơn 37ha cũng đối mặt với tình trạng chậm tiến độ gần 3 năm. Bên cạnh năng lực tài chính hạn chế của doanh nghiệp, kết luận thanh tra chỉ ra rằng dự án bị “chôn chân” do sự thiếu đồng bộ giữa các cấp quy hoạch: phạm vi dự án chồng lấn với quy hoạch 3 loại rừng, vướng hành lang bảo vệ của tuyến đê biển vừa nâng cấp, cùng sự lúng túng và khác biệt quan điểm giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp về thủ tục giao đất đối với 17ha rừng theo quy định mới.

Trong khi các dự án lớn “chiếm đất” thì đình trệ, những nhà đầu tư mới có năng lực lại thiếu quỹ đất sạch để triển khai. Đồng thời, chính quyền địa phương cũng đang loay hoay tìm cách giải quyết các xung đột pháp lý kéo dài. Sự vắng bóng các tổ hợp nghỉ dưỡng đẳng cấp 4-5 sao hoàn chỉnh để “mở hầu bao” và cung cấp dịch vụ ban đêm đã buộc các hãng lữ hành phải ngậm ngùi đưa khách rời đi ngay khi hoàng hôn buông xuống.

Bên cạnh đường bờ biển dài gần 200km, Quảng Trị còn sở hữu mật độ di tích quốc gia đặc biệt dày đặc bậc nhất Việt Nam. Tuy nhiên, gần như toàn bộ các địa danh thiêng liêng này vẫn đang vận hành theo mô hình đơn vị hành chính sự nghiệp thuần túy: 17 giờ chiều là đóng cổng, ngừng hoạt động.

Trong khi tại Hà Nội, các di tích như Nhà tù Hỏa Lò hay Hoàng thành Thăng Long đã bứt phá ngoạn mục với các tour đêm nhờ cơ chế tự chủ tài chính linh hoạt và sự chủ động liên kết với doanh nghiệp dịch vụ, thì ở Quảng Trị, việc thiếu vắng cơ chế khai thác giá trị kinh tế từ di sản, cùng những rào cản trong quản lý và sử dụng tài sản công, đã vô tình tạo nên bức tường ngăn cách giữa ban quản lý di tích và khu vực tư nhân. Thiếu công nghệ chiếu sáng 3D mapping, vắng bóng nghệ thuật thực cảnh, các di tích đành chấp nhận để du khách ghé thăm, thắp nén hương, nghe thuyết minh vỏn vẹn 15 phút rồi lên xe rời đi. Chính sự bất cập trong cơ chế quản lý tài chính công đã tước đi cơ hội giữ chân khách từ những báu vật lịch sử này.

Ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ

Điểm nghẽn không chỉ tồn tại ở các dự án quy mô lớn mà còn liên quan đến những chủ thể hoạt động du lịch ở cấp cơ sở. Ông Nguyễn Châu Á, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Oxalis, chia sẻ quan điểm: “Chúng ta cần song song vừa mời gọi các tập đoàn lớn đầu tư, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ, những đơn vị chuyên làm sản phẩm du lịch, và các hợp tác xã nông nghiệp bản địa nhằm đa dạng hóa hệ sinh thái du lịch.”

Đây chính là những chủ thể có khả năng góp phần hình thành các sản phẩm trải nghiệm độc đáo, gắn liền với nông nghiệp, văn hóa và đời sống cộng đồng. Nếu không có chính sách thông thoáng về đất đai kết hợp nông nghiệp-du lịch, không tháo gỡ rào cản thủ tục để họ an tâm đầu tư, thì làm sao có thể kiến tạo một hệ sinh thái dịch vụ phong phú đủ sức níu chân du khách?

Thực tế đã chứng minh, việc tháo gỡ các vướng mắc thủ tục có thể mở rộng không gian phát triển du lịch. Điển hình là vào tháng 7/2026, Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng chính thức được công nhận là Khu du lịch cấp tỉnh. Sự kiện này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác quản lý, kết nối và phát triển sản phẩm du lịch tại khu vực.

Không còn vướng bận các thủ tục không cần thiết, du khách quốc tế giờ đây có thể tự do hòa mình vào lễ hội Đập trống Ma Coong hay trải nghiệm đời sống của người Rục tại thung lũng Mò O Ồ Ồ, miễn là đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Rõ ràng, chỉ cần một rào cản hành chính được dỡ bỏ, cả một không gian sinh kế mới lập tức bừng nở.

Thử thách từ dòng vốn 200.000 tỉ đồng

Sự cần thiết của việc tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách càng trở nên cấp bách hơn khi các nhà đầu tư lớn bắt đầu quan tâm đến thị trường Quảng Trị. Điển hình là việc Tập đoàn Sun Group đang xúc tiến danh mục 12 dự án với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới gần 200.000 tỉ đồng tại địa phương này. Nổi bật trong số đó là Quần thể du lịch sinh thái núi U Bò-hồ Thác Chuối với hơn 16.200 tỉ đồng, các tổ hợp nghỉ dưỡng tại Phong Nha và chuỗi dự án đô thị tại Đồng Hới.

Tuy nhiên, báo cáo ngày 12/10/2026 của Sở Tài chính phục vụ buổi làm việc giữa lãnh đạo UBND tỉnh và doanh nghiệp cho thấy con đường triển khai không hề bằng phẳng. Dự án Quần thể du lịch sinh thái núi U Bò-hồ Thác Chuối, dù đã nộp hơn 231 tỉ đồng tiền đất và trồng rừng thay thế, vẫn bị tắc nghẽn ở khâu ban hành danh mục ưu tiên áp dụng cơ chế đặc thù về vật liệu xây dựng. Với sự chỉ đạo quyết liệt của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Vương Quốc Tuấn, các sở, ngành và địa phương đang chạy đua từng ngày để tháo gỡ khó khăn, nhằm bảo đảm điều kiện khởi công dự án vào ngày 30/10/2026. Mốc tiến độ này chính là phép thử thực tế nhất cho năng lực điều hành và quyết tâm phát triển của tỉnh Quảng Trị.

Để dòng vốn hàng trăm nghìn tỉ đồng không chỉ dừng lại trên giấy và để ngành du lịch đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, tỉnh Quảng Trị cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách rõ ràng. Hội đồng nhân dân tỉnh cần đưa ra nghị quyết khung về cơ chế, chính sách đặc thù: Kiên quyết thu hồi các dự án ven biển chậm tiến độ để đấu thầu công khai cho nhà đầu tư có năng lực; đồng thời thí điểm cơ chế khai thác tài sản công tại di tích lịch sử và khoanh vùng ưu đãi mặt bằng cho kinh tế đêm tại đôi bờ sông Nhật Lệ, sông Thạch Hãn. Chỉ khi những “nút thắt” chính sách được chủ động tháo dỡ, Quảng Trị mới có đủ điều kiện phát triển hạ tầng và sản phẩm du lịch đa dạng, tự tin xóa bỏ “trạm dừng chân”, sẵn sàng cho cú hích lịch sử: Năm Du lịch Quốc gia 2027.

Diệu Hương

>>> Kỳ 3: Lời giải cho bài toán khó