Hiểu luật thôi chưa đủ: Làm sao để người dân tự giác chấp hành pháp luật?

Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) đóng vai trò then chốt trong việc giúp người dân nắm vững quy định, nâng cao ý thức tự giác tuân thủ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, từ đó góp phần xây dựng xã hội văn minh, kỷ cương. Công tác này đã được triển khai mạnh mẽ với các phương thức đa dạng như hội nghị trực tiếp, phát tài liệu, tổ chức cuộc thi, phiên tòa giả định, cùng với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số qua website, mạng xã hội và loa truyền thanh cơ sở. Nhờ những nỗ lực này, nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật của người dân đã chuyển biến tích cực, từ chỗ bị động sang chủ động tìm hiểu và vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Mặc dù vẫn còn những khó khăn về kinh phí và năng lực đội ngũ, ngành Tư pháp đang tập trung đổi mới toàn diện nội dung, phương thức tuyên truyền bằng sản phẩm số, tăng cường đào tạo cán bộ và huy động nguồn lực để pháp luật thực sự thấm sâu vào đời sống cộng đồng.

“`html

QTO – Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) không chỉ là chìa khóa giúp người dân nắm vững quy định pháp luật mà còn là nền tảng hình thành ý thức tự giác tuân thủ, chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Với việc liên tục đổi mới nội dung, đa dạng hóa phương thức tuyên truyền và tăng cường hướng về cơ sở, pháp luật đang từng bước thấm sâu vào đời sống, kiến tạo một xã hội văn minh, kỷ cương và an toàn.

Đa dạng hóa phương thức truyền tải pháp luật

Trong bối cảnh bám sát nhiệm vụ chính trị trọng tâm của địa phương, công tác PBGDPL trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã được triển khai với trọng tâm, trọng điểm rõ ràng, nội dung bám sát thực tiễn. Các cơ quan, đơn vị và địa phương đã ưu tiên truyền thông những lĩnh vực thiết yếu, có tác động trực tiếp đến đời sống, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, bao gồm pháp luật về bầu cử, đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, an toàn giao thông và phòng, chống ma túy. Hoạt động này cũng được lồng ghép chặt chẽ với quá trình tinh gọn bộ máy tổ chức và triển khai các nghị quyết chiến lược của tỉnh trong giai đoạn phát triển mới.

Theo chia sẻ của Giám đốc Sở Tư pháp Trần Chí Tiến, trong 5 năm gần đây, toàn tỉnh đã tổ chức trên 65.000 hội nghị phổ biến và quán triệt pháp luật, thu hút khoảng 7,73 triệu lượt người tham gia. Đồng thời, đã phát hành hơn 2,85 triệu bộ tài liệu và tổ chức 1.264 cuộc thi, hội thi tìm hiểu pháp luật. Đáng chú ý, hơn 20 phiên tòa giả định đã được tổ chức dành cho thanh thiếu niên, cùng với việc duy trì hoạt động của hơn 600 câu lạc bộ pháp luật, góp phần đưa kiến thức pháp luật đến gần gũi hơn với cộng đồng.

Song song với các hình thức tuyên truyền trực tiếp, việc ứng dụng công nghệ số ngày càng được đẩy mạnh. Các kênh như Trang thông tin điện tử PBGDPL của tỉnh, cổng và trang thông tin điện tử của các cơ quan, đơn vị, địa phương, cùng các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, Zalo, TikTok, YouTube đã được khai thác hiệu quả để truyền tải thông tin pháp luật. Ngoài ra, hệ thống loa truyền thanh cơ sở vẫn duy trì phát sóng định kỳ 4 chuyên đề pháp luật mỗi tháng, góp phần mở rộng và đa dạng hóa kênh tiếp cận thông tin cho người dân.

Những nỗ lực đổi mới này đã tạo ra chuyển biến tích cực trong nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật của đội ngũ cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Theo ông Trần Chí Tiến, tư duy từ việc “bị buộc phải tuân thủ” đang dần chuyển hóa thành ý thức “tự giác tuân thủ”. Người dân ngày càng chủ động tìm hiểu và vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình, từ đó đóng góp vào việc giữ vững an ninh, trật tự, xây dựng đời sống văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Ông Lê Thanh, cư dân thôn Nại Cửu, xã Triệu Phong, chia sẻ rằng, thông qua các buổi tuyên truyền và PBGDPL, người dân đã hiểu rõ hơn những quy định pháp luật gắn liền với đời sống hàng ngày. Các vấn đề như đất đai, hôn nhân gia đình, an ninh trật tự đều được giải thích cặn kẽ, giúp bà con dễ dàng tiếp thu, ghi nhớ và thực hiện đúng. Nhờ đó, mỗi cá nhân đều nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, biết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời thể hiện trách nhiệm hơn trong việc xây dựng khu dân cư đoàn kết, bình yên.

Đưa pháp luật đến gần hơn với cộng đồng

Để pháp luật thực sự thấm sâu vào cuộc sống, hoạt động PBGDPL không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt các quy định mà còn được tổ chức linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng địa bàn và từng nhóm đối tượng. Đặc biệt, tại các vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, nơi điều kiện tiếp cận thông tin còn nhiều hạn chế, việc lựa chọn phương thức tuyên truyền gần gũi, dễ hiểu càng trở nên tối quan trọng.

Giám đốc Sở Tư pháp Trần Chí Tiến khẳng định, ngành Tư pháp đã xác định công tác PBGDPL phải hướng mạnh về cơ sở, lấy người dân làm trung tâm. Ngành đã phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương để đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, kết hợp hiệu quả giữa nền tảng số với hệ thống truyền thanh cơ sở, các hội nghị trực tiếp và hoạt động phổ biến pháp luật tại cộng đồng. Đặc biệt, hằng năm, ngành vẫn duy trì phối hợp với lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh tổ chức các đoàn công tác trực tiếp đến các xã biên giới, vùng sâu, vùng xa để tập huấn và tuyên truyền pháp luật cho bà con đồng bào.

Cùng với đó, vai trò của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên và những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số được chú trọng phát huy. Đây là những lực lượng gần gũi với người dân, có khả năng truyền tải các quy định pháp luật bằng cách diễn đạt dễ hiểu, phù hợp với thực tiễn địa phương. Hoạt động trợ giúp pháp lý cũng được quan tâm triển khai, tạo điều kiện thuận lợi để người nghèo, người có công, đồng bào dân tộc thiểu số và các đối tượng yếu thế được tiếp cận dịch vụ pháp lý, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Ông Bùi Văn Linh, Trưởng thôn Câu Hà, xã Nam Hải Lăng, cho biết, thôn thường xuyên tiếp nhận thông tin và tài liệu tuyên truyền pháp luật từ cấp trên, bám sát sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương để phổ biến đến người dân bằng những nội dung thiết thực, gần gũi với đời sống. Trong đó, thôn đặc biệt chú trọng các quy định về đất đai, khoáng sản và những chính sách liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ của người dân. Thông qua tuyên truyền, bà con đã hiểu rõ hơn các quy định, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, hạn chế đáng kể các vi phạm trong sản xuất và sinh hoạt.

Thực tiễn tại cơ sở đã chứng minh rằng, khi nội dung tuyên truyền gắn liền với những vấn đề được người dân quan tâm, được giải thích cụ thể và có sự tham gia của những người gần gũi trong cộng đồng, việc tiếp nhận kiến thức pháp luật sẽ đạt hiệu quả thiết thực hơn. Đây cũng là yêu cầu cốt lõi đặt ra đối với công tác PBGDPL, nhằm giúp người dân không chỉ hiểu các quy định mà còn biết cách vận dụng chúng một cách chủ động trong đời sống hàng ngày.

Nâng cao ý thức tự giác thượng tôn pháp luật

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, công tác PBGDPL vẫn còn đối mặt với một số khó khăn và hạn chế. Theo Giám đốc Sở Tư pháp Trần Chí Tiến, kinh phí dành cho hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật ở các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở, còn hạn chế, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn. Đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL dù nhiệt tình nhưng phần lớn là kiêm nhiệm, số lượng còn mỏng; năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ năng tuyên truyền và nghiệp vụ sư phạm của một bộ phận cán bộ vẫn chưa đồng đều.

Bên cạnh đó, sự chênh lệch về hạ tầng công nghệ giữa các vùng miền và tác động phức tạp của thông tin trái chiều trên không gian mạng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao chất lượng tuyên truyền, định hướng thông tin pháp luật một cách kịp thời và phù hợp.

Để khắc phục những hạn chế này trong thời gian tới, Giám đốc Sở Tư pháp Trần Chí Tiến cho biết, ngành Tư pháp sẽ tập trung triển khai 3 nhóm giải pháp trọng tâm. Đầu tiên là đổi mới toàn diện nội dung và phương thức tuyên truyền, tăng cường sản xuất các sản phẩm số như video ngắn, infographic, podcast, chuyên mục hỏi-đáp pháp luật, đồng thời kết hợp chặt chẽ chuyển đổi số với tuyên truyền trực tiếp để mọi người dân trên mọi địa bàn đều có cơ hội tiếp cận pháp luật.

Song song với việc đổi mới phương thức, ngành sẽ đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ và kỹ năng truyền thông cho đội ngũ cán bộ làm công tác PBGDPL từ cấp tỉnh đến cơ sở. Đồng thời, tăng cường phối hợp, huy động nguồn lực, tham mưu bố trí kinh phí phù hợp, phát huy trách nhiệm của các sở, ngành, chính quyền cấp xã và các tổ chức liên quan, đảm bảo công tác tuyên truyền được triển khai thường xuyên, thực chất và đạt hiệu quả cao.

Nhân dịp Ngày Pháp luật Việt Nam (9/11), Giám đốc Sở Tư pháp Trần Chí Tiến mong muốn mỗi cán bộ, công chức, viên chức, đảng viên nêu cao tinh thần tiên phong, gương mẫu chấp hành pháp luật; cộng đồng doanh nghiệp xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, thượng tôn pháp luật; và mỗi người dân chủ động tìm hiểu, thực hiện pháp luật để bảo vệ bản thân và góp phần kiến tạo môi trường sống an toàn, kỷ cương.

Khi pháp luật được thấu hiểu sâu sắc và trở thành ý thức ứng xử tự giác của mỗi người, công tác PBGDPL sẽ phát huy tối đa vai trò phòng ngừa vi phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, qua đó đóng góp vào việc xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn và thúc đẩy sự phát triển bền vững của Quảng Trị trong giai đoạn mới.

Nguyễn Vinh

“`