Du lịch Việt Nam đang đối mặt với thách thức nghiêm trọng từ rác thải nhựa dùng một lần, khi phần lớn doanh nghiệp vẫn cung cấp dù nhận thức cao về hiểm họa. Vấn nạn này đe dọa uy tín, năng lực cạnh tranh và sự bền vững của ngành, chủ yếu do chi phí sản phẩm thay thế cao, thói quen tiện lợi của khách hàng và thiếu các lựa chọn xanh ổn định. Cả doanh nghiệp và du khách đều gặp rào cản trong việc thay đổi hành vi và đầu tư vào giải pháp môi trường. Trước thực trạng đó, Chính phủ và ngành du lịch Việt Nam đang nỗ lực lồng ghép giảm thiểu rác thải nhựa vào chiến lược phát triển bền vững, khuyến khích các mô hình du lịch xanh và có trách nhiệm, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền du lịch "xanh, sạch, đẹp".
Bất chấp nhận thức sâu rộng về hiểm họa rác thải nhựa (đạt 95-100% ở các doanh nghiệp), các chuyên gia UNDP chỉ ra rằng 95% doanh nghiệp tại Ninh Bình và 81,6% tại Đà Nẵng vẫn duy trì việc cung cấp sản phẩm nhựa dùng một lần. Điều này đặt ra một thách thức nghiêm trọng và cấp bách đối với ngành du lịch.
 |
| Các chuỗi siêu thị tại châu Âu đã tiên phong trong việc sử dụng rộng rãi túi phân hủy sinh học trong nhiều năm qua. (Nguồn: businessgreen) |
Nghiên cứu từ Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã chỉ rõ, bên cạnh sự bùng nổ của ngành du lịch là hệ quả môi trường đáng lo ngại, đặc biệt là vấn nạn chất thải nhựa dùng một lần. Các sản phẩm và bao bì nhựa này đang tác động tiêu cực trực tiếp đến uy tín, năng lực cạnh tranh và sự bền vững của sinh kế du lịch.
Tại Việt Nam, mỗi ngày môi trường phải gánh chịu khoảng 70.000 tấn rác thải sinh hoạt, với mức tiêu thụ nhựa bình quân đầu người lên đến 81 kg/năm. Các chuyên gia UNDP cảnh báo rằng, nếu thiếu vắng các giải pháp quản lý môi trường hữu hiệu, đặc biệt là trong kiểm soát ô nhiễm nhựa, các giá trị cốt lõi làm nên sức hút của du lịch Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng. Trước viễn cảnh đầy thách thức này, ngành du lịch trong nước đã và đang có những nhận thức và hành động như thế nào?
Thách Thức Chung Của Ngành Du Lịch
Ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đánh giá rằng mặc dù ngành du lịch Việt Nam đã ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian gần đây, nhưng vẫn đối mặt với những thách thức đáng kể. Trong số đó, rác thải nhựa dùng một lần đã trở thành một vấn đề cấp bách tại nhiều điểm đến và các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch.
“Vấn nạn ô nhiễm rác thải nhựa không chỉ xâm hại cảnh quan, suy thoái môi trường sinh thái và đa dạng sinh học, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng trải nghiệm của du khách, từ đó đe dọa nghiêm trọng năng lực cạnh tranh dài hạn của du lịch Việt Nam,” ông Hà Văn Siêu nhấn mạnh.
Trong khuôn khổ một hội thảo gần đây nhằm đánh giá hiện trạng ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch Việt Nam, bà Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng phòng Lưu trú du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam), đã công bố số liệu đáng chú ý: khách lưu trú thải trung bình 1,2kg chất thải/ngày đêm, trong khi khách không lưu trú thải 0,5kg/ngày, với một tỷ lệ đáng kể là vỏ chai nhựa.
 |
| Hình ảnh minh họa du khách tích cực tham gia các tour chạy bộ kết hợp nhặt rác, chung tay bảo vệ môi trường. (Ảnh: CTV/Vietnam+) |
Bà Thanh Bình nhận định, việc đẩy mạnh du lịch xanh tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều rào cản. Các khó khăn bao gồm thời gian cần thiết để điều chỉnh quy trình hoạt động và quy định nội bộ của các đơn vị; thách thức về tài chính do nhiều cơ sở quy mô nhỏ thiếu tiềm lực để triển khai các chương trình lớn hoặc đầu tư vào thiết bị xử lý rác hiện đại.
Bên cạnh đó, một thực trạng đáng ngại là một bộ phận chủ cơ sở vẫn ưu tiên lợi ích ngắn hạn, chưa có nhận thức thấu đáo và toàn diện về tầm quan trọng của phát triển bền vững và bảo vệ môi trường. Ngoài ra, các đơn vị còn thiếu hụt nhân lực chuyên trách về môi trường, và các chủ đầu tư vẫn còn lúng túng trong việc định hướng chiến lược.
UNDP chỉ ra một thách thức nghiêm trọng khác mà các doanh nghiệp đang đối mặt: sự chênh lệch giữa nhận thức và hành động cụ thể. Mặc dù 95-100% doanh nghiệp thừa nhận tác hại của rác thải nhựa, nhưng thống kê cho thấy 95% tại Ninh Bình và 81,6% tại Đà Nẵng vẫn tiếp tục cung cấp các sản phẩm nhựa dùng một lần. Lý do được đưa ra là 53% doanh nghiệp cho rằng sản phẩm thay thế có chi phí cao hơn, và 87% cho rằng nhựa tiện lợi và đã trở thành thói quen của khách hàng. Đặc biệt, thị trường còn thiếu các nhà cung cấp sản phẩm xanh ổn định với mức giá cạnh tranh.
Về phía du khách, mặc dù có biểu hiện sẵn sàng, nhưng hành động của họ vẫn mang tính thụ động. Đáng chú ý, 72% khách tại Ninh Bình sử dụng hơn ba chai nhựa mỗi ngày; thậm chí, du khách quốc tế còn tiêu thụ nhiều chai nhựa hơn khách nội địa, chủ yếu do lo ngại về an toàn nguồn nước uống. Một khảo sát khác cho thấy 71% du khách chỉ chấp nhận chi trả thêm dưới 10% tổng chi phí chuyến đi cho các hoạt động bảo vệ môi trường. Điều này cho thấy, họ sẽ khó tự thay đổi thói quen nếu không có cơ sở hạ tầng hỗ trợ đầy đủ và các lựa chọn “xanh mặc định” được cung cấp bởi các doanh nghiệp.
Các chuyên gia nhận định, trên thị trường hiện nay, sản phẩm nhựa vẫn duy trì sức tiêu thụ khổng lồ và mang lại lợi nhuận cao. Điều này khiến các cơ sở kinh doanh tiếp tục ưu tiên lựa chọn nhựa vì giá thành phải chăng, quy cách đóng gói tiện lợi và đáp ứng nhu cầu sử dụng thường xuyên. Đặc biệt, thói quen tiêu dùng của du khách vẫn chưa có sự chuyển dịch sang các lựa chọn thay thế thực sự hiệu quả.
 |
| Hình ảnh ám ảnh về những bãi rác thải nhựa chất đống trên bờ biển, biểu trưng cho gánh nặng môi trường. (Ảnh: Lekima Hùng) |
Những Sáng Kiến Tiên Phong Từ Cộng Đồng Doanh Nghiệp
Đại diện từ nền tảng XomTour, ông Hoàng Hồ Hữu Huy, chia sẻ về cách tiếp cận từ góc độ doanh nghiệp: đơn vị này đã kiến tạo một hệ sinh thái, hợp tác cùng các đối tác có chung cam kết về bảo vệ môi trường, nhằm phát triển các sản phẩm du lịch không rác thải nhựa ngay từ khâu ban đầu. Qua đó, XomTour hỗ trợ các thành viên trong việc bảo vệ môi trường, gìn giữ văn hóa bản địa, đồng thời trao quyền cho cộng đồng, nâng cao năng lực và cải thiện sinh kế.
Ông Hữu Huy cho biết, phương thức hoạt động của XomTour là thiết lập cầu nối giữa du khách với các cộng đồng địa phương dựa trên nhu cầu cụ thể, từ đó mang lại lợi ích kinh tế và góp phần nâng cao kỹ năng cho người dân bản địa.
Song hành cùng nỗ lực đó, Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Hòa Bắc (Đà Nẵng) đã được thành lập với tầm nhìn phục hồi hệ sinh thái rừng, bảo vệ nguồn tài nguyên nước, từ đó định hướng phát triển nông nghiệp và du lịch bền vững. Các hoạt động du lịch của Hợp tác xã được lồng ghép với chương trình học tập cộng đồng, không chỉ phát triển sinh kế mà còn góp phần nâng cao nhận thức của người dân bản địa về bảo vệ môi trường.
Bà Đỗ Thị Huyền Trâm, Giám đốc Hợp tác xã, khẳng định: “Các đơn vị có trách nhiệm cần tập trung phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng, ưu tiên nông nghiệp thân thiện với môi trường. Trên nền tảng này, chúng ta sẽ kiến tạo lợi ích hài hòa cho cả người dân và du khách, từ đó nâng tầm chất lượng du lịch.”
Đáng chú ý, trong quá trình xây dựng các sản phẩm trải nghiệm, nhiều doanh nghiệp khi hợp tác với các hộ dân địa phương đã đưa ra yêu cầu cam kết không sử dụng sản phẩm nhựa trong suốt hành trình tour. Đồng thời, nhân viên phục vụ du khách cũng được quán triệt phải thu gom toàn bộ rác thải mang về.
Đối diện với những yêu cầu cấp bách từ thực tiễn, ông Hà Văn Siêu một lần nữa khẳng định: “Việc giảm thiểu rác thải nhựa giờ đây không chỉ là một sự lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu, là kim chỉ nam trong tiến trình phát triển du lịch bền vững, hướng tới một nền du lịch xanh và có trách nhiệm.”
 |
| Hình ảnh trưng bày rác thải nhựa trong một triển lãm tại Hà Nội, phản ánh thực trạng đáng báo động. (Ảnh: CTV/Vietnam+) |
Theo chia sẻ của Phó Cục trưởng, Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua đã chủ động lồng ghép vấn đề giảm thiểu rác thải nhựa vào các định hướng chiến lược và kế hoạch hành động cấp quốc gia. Cách tiếp cận này là sự kết hợp hài hòa giữa quản lý bền vững, chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu và chính sách hỗ trợ đồng bộ.
Đồng thời, Chính phủ cũng đã công bố Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, với các trọng tâm chiến lược bao gồm xanh hóa nền kinh tế, đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và huy động nguồn tài chính xanh nhằm hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cùng với Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, đã chủ động triển khai một cách tiếp cận đa chiều, tích hợp các tiêu chí bền vững vào quy trình quản lý và vận hành du lịch. Các đơn vị này đã tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và đối tác quốc tế để thúc đẩy mạnh mẽ các chính sách về du lịch xanh, du lịch bền vững. Đồng thời, cũng khuyến khích phát triển các mô hình kinh doanh du lịch thân thiện với môi trường, từng bước hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa sản phẩm nhựa dùng một lần trong các cơ sở lưu trú, các khu, điểm du lịch và toàn bộ chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.
Ông Hà Văn Siêu khẳng định: “Với sự đồng hành chặt chẽ từ UNDP, các tổ chức quốc tế, các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, ngành du lịch Việt Nam sẽ tăng cường nỗ lực trong việc giảm thiểu rác thải nhựa, không ngừng nâng cao chất lượng điểm đến. Qua đó, chúng ta sẽ đóng góp tích cực vào việc hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững và hiện thực hóa các cam kết môi trường của quốc gia. Việt Nam sẽ vươn mình trở thành một điểm đến thực sự xanh – sạch – đẹp trên bản đồ du lịch thế giới, mang lại những trải nghiệm độc đáo và đáng nhớ cho du khách từ khắp năm châu.”
Theo Vietnam+
