Đình làng là biểu tượng văn hóa và tâm linh quan trọng của người Việt, và tại Quảng Trị, nhiều ngôi đình cổ kính đã được bảo tồn hiệu quả nhờ nỗ lực của chính quyền và cộng đồng. Các dự án trùng tu như đình Lương Yến (được công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh) hay việc gìn giữ các đình ở phường Ba Đồn đã thành công, không chỉ duy trì nét kiến trúc độc đáo mà còn khôi phục các lễ hội truyền thống, củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng. Việc bảo tồn đình làng được lồng ghép hiệu quả vào chiến lược xây dựng nông thôn mới, đồng thời phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và khai thác tiềm năng du lịch. Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch cùng các cấp chính quyền cam kết tăng cường xã hội hóa, ứng dụng công nghệ để bảo tồn và phát huy tối đa giá trị của đình làng, coi đây là "linh hồn" và "cội rễ văn hóa" cần được gìn giữ bền vững giữa bối cảnh đô thị hóa.
QTO – Đình làng, một biểu tượng văn hóa trường tồn, đã ăn sâu vào tiến trình lịch sử và giữ vị thế then chốt trong đời sống tâm linh của người Việt. Tại Quảng Trị, nhờ nỗ lực bảo tồn và gìn giữ hiệu quả, nhiều ngôi đình cổ kính hàng trăm năm tuổi vẫn vẹn nguyên nét kiến trúc độc đáo, không chỉ phản ánh sâu sắc bản sắc văn hóa cộng đồng mà còn là điểm tựa tinh thần bền vững cho cư dân bản địa.
Thấu hiểu tầm vóc của đình làng trong kiến tạo đời sống văn hóa, tinh thần cộng đồng, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các dự án trùng tu, phục hồi, đồng thời tích hợp hiệu quả vào chiến lược xây dựng nông thôn mới. Cộng đồng dân cư tích cực đóng góp nhân lực và tài chính, cùng chung tay bảo tồn di sản, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Câu chuyện phục dựng đình Lương Yến (xã Quảng Ninh) là một minh chứng sống động cho ý thức bảo tồn di sản mạnh mẽ của người dân nơi đây.
 |
| Đình Lương Yến, xã Quảng Ninh, minh chứng cho công cuộc phục dựng và bảo tồn văn hóa cộng đồng – Ảnh: N.V |
Theo lời ông Lê Mậu Hai, Trưởng thôn Lương Yến, trải qua bốn lần di dời địa điểm, đình Lương Yến ngày nay đã được tái thiết, trở thành trung tâm tổ chức các hoạt động lễ hội và gìn giữ nét văn hóa truyền thống đặc trưng của người dân địa phương. Thuở sơ khai, đình có cấu trúc giản dị với mái tranh và vách đất; sau đó được trùng tu với mái ngói, tường xây theo lối kiến trúc nhà rường truyền thống. Tuy nhiên, trong thời kỳ chiến tranh và do tác động của thiên tai, đình từng phải tháo dỡ để phục vụ mục đích khác như trường học, trụ sở, hầm trú ẩn. Hậu độc lập, khát vọng tái thiết đình làng, kiến tạo không gian sinh hoạt văn hóa, tưởng nhớ tổ tiên và bảo tồn bản sắc quê hương luôn cháy bỏng trong lòng bà con.
Đến năm 2018, với sự đồng thuận từ chính quyền và nguồn lực đóng góp từ cộng đồng, doanh nghiệp, công trình đình làng đã được khởi công phục dựng và hoàn thành vào năm 2019. Đặc biệt, năm 2024 đánh dấu sự kiện đình Lương Yến chính thức được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Kể từ đó, các lễ hội truyền thống, đặc biệt là lễ Rằm tháng Giêng, đã được phục hồi nguyên vẹn, góp phần củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng và thúc đẩy mạnh mẽ phong trào xây dựng nông thôn mới nâng cao tại địa phương.
Tầm nhìn về phát huy giá trị đình làng không chỉ dừng lại ở khía cạnh bảo tồn mà còn mở rộng sang mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là khai thác tiềm năng du lịch. Phường Ba Đồn tự hào sở hữu ba ngôi đình cổ kính: Lũ Phong, Tượng Sơn (đều được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia) và Phan Long (di tích lịch sử cấp tỉnh). Những công trình này không chỉ là nơi tôn thờ Thành Hoàng – vị thần có công khai khẩn đất đai, lập làng – mà còn là hạt nhân của các hoạt động văn hóa cộng đồng. Điển hình như đình Phan Long, kể từ khi được phục hồi, đã làm sâu sắc thêm đời sống văn hóa, tâm linh của người dân địa phương.
Ông Phan Thanh Bảo, Trưởng khu phố 1, phường Ba Đồn, chia sẻ: Đình Phan Long là tâm điểm của các lễ hội truyền thống và hoạt động văn hóa tại địa phương, với điểm nhấn là lễ hội đầu năm vào dịp Rằm tháng Giêng. Các sự kiện tại lễ hội được tổ chức với không khí trang nghiêm, nhưng vẫn không kém phần sôi nổi và vui tươi. Bên cạnh nghi thức báo công trước Thành Hoàng, người dân còn có cơ hội tham gia các môn thể thao dân tộc như kéo co, cờ người và thưởng thức các chương trình văn nghệ đặc sắc, đậm đà bản sắc.
 |
| Đình làng, nơi hội tụ các lễ hội truyền thống, hoạt động văn hóa và thể thao, gắn kết cộng đồng địa phương – Ảnh: N.V |
Chị Nguyễn Thị Bích Vân, chuyên viên Phòng Văn hóa-Xã hội phường Ba Đồn, cho biết: Sau khi chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động ổn định, đơn vị đã tích cực tham mưu cho phường kiện toàn ban quản lý di tích. Mục tiêu là xây dựng phương án bảo tồn và phát huy tối đa giá trị văn hóa, đồng thời phối hợp với các cơ quan, ban, ngành để ứng dụng công nghệ, như tạo mã QR giới thiệu văn hóa địa phương. Điều này nhằm nâng cao ý thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc chung tay bảo tồn, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống quý báu của quê hương.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Mai Xuân Thành khẳng định: Trong giai đoạn tới, Sở sẽ tăng cường phối hợp chặt chẽ với các cấp chính quyền địa phương nhằm tiếp tục triển khai sâu rộng các quy định của Luật Di sản Văn hóa. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi để các đình làng phát huy hiệu quả vai trò trong đời sống tín ngưỡng tâm linh của người dân, đồng thời trở thành trung tâm bảo tồn và lan tỏa các giá trị truyền thống đặc sắc của địa phương.
Ngoài việc chú trọng trùng tu và tôn tạo, cần thiết phải đẩy mạnh công tác xã hội hóa, kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch. Điều này sẽ kiến tạo một không gian văn hóa vừa giữ vững được bản sắc truyền thống, vừa hiện đại và phù hợp với xu thế thời đại, đáp ứng đa dạng nhu cầu tín ngưỡng, tìm hiểu văn hóa, lịch sử của cộng đồng, đồng thời hấp dẫn du khách gần xa.
Ông Nguyễn Đình Du, Phó Chủ tịch UBND phường Ba Đồn, cho biết: Phường Ba Đồn luôn chủ trương khuyến khích xã hội hóa, tích cực huy động sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn, từ nâng cấp khuôn viên đến duy tu các hạng mục kiến trúc của đình làng. Đồng thời, địa phương cũng xây dựng kế hoạch tổ chức các lễ hội với quy mô trang trọng, xứng tầm, đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm phát triển mạnh mẽ du lịch tâm linh, gắn kết với các di tích lịch sử, văn hóa trên toàn địa bàn.
Trong bối cảnh hiện tại, nhà nghiên cứu văn hóa Tạ Đình Hà, thuộc Hội Di sản Văn hóa Việt Nam tỉnh, nhận định: Kiến trúc đình làng Việt Nam mang trong mình những đặc điểm chung thống nhất nhưng đồng thời cũng thể hiện nét đặc trưng riêng biệt của từng vùng đất. Vị trí xây dựng đình thường được chọn lựa kỹ lưỡng, đặt tại trung tâm làng, trên thế đất cao, hướng mặt ra sông hoặc núi, tượng trưng cho sự gắn kết hài hòa giữa con người, thiên nhiên và cộng đồng. Trong guồng quay của quá trình đô thị hóa ngày nay, việc bảo tồn đình làng – một điểm nhấn không thể thiếu trong bức tranh văn hóa làng xã với hình ảnh “cây đa, giếng nước, sân đình” – càng trở nên cấp thiết. Bởi lẽ, nơi đây chính là linh hồn, là cội rễ văn hóa của mỗi làng quê, là nhịp cầu vững chắc nối liền quá khứ và hiện tại. Thông qua đó, mỗi thế hệ con cháu luôn được nhắc nhở về nguồn cội, để từ đó có những hành động và việc làm thiết thực, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc.
Nhật Văn – Phúc Nguyên
