Thanh tra tỉnh đã tiến hành kiểm tra các đơn vị quản lý nghề cá trong công tác phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), phát hiện nhiều tồn tại, hạn chế và sai phạm mang tính hệ thống. Các vấn đề chính bao gồm thiếu kế hoạch kiểm tra định kỳ, sai sót trong lập và lưu trữ hồ sơ tàu cá, không tuân thủ quy trình kiểm tra tại cảng, cập nhật dữ liệu VNFishbase chậm trễ và các bất cập trong quản lý tài chính. Nhiều trách nhiệm đã được quy kết cho các cá nhân và phòng ban liên quan, từ việc lập hồ sơ thiếu sót đến chi tiêu không đúng quy định, gây thất thoát ngân sách. Thanh tra tỉnh đã kiến nghị các đơn vị khẩn trương chấn chỉnh, khắc phục vi phạm, tăng cường kiểm tra, giám sát và rà soát công tác tài chính, đồng thời bố trí đầy đủ nguồn lực để tuân thủ pháp luật và đáp ứng yêu cầu của Ủy ban châu Âu.
QTO – Qua hoạt động thanh tra trách nhiệm của các đơn vị trên địa bàn tỉnh trong công tác phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), Thanh tra tỉnh đã công bố nhiều tồn tại, hạn chế mang tính hệ thống, nhằm hỗ trợ các đơn vị kịp thời khắc phục và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành.
Phát hiện sai phạm và xác định trách nhiệm
Các đơn vị được đưa vào diện thanh tra bao gồm: Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư; Văn phòng thanh tra, kiểm tra, kiểm soát nghề cá (Văn phòng kiểm soát nghề cá); Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá; cảng cá bến cá chợ Cửa Việt; cảng cá Việt Trung; chợ Thủy sản-Cầu tàu Quảng Phúc và cảng cá Bến dịch vụ hậu cần nghề cá Mũi Ông.
Kết quả thanh tra giai đoạn từ năm 2024 đến quý I/2026 cho thấy, trong công tác xây dựng kế hoạch kiểm tra, Văn phòng kiểm soát nghề cá đã chưa ban hành kế hoạch kiểm tra tàu cá cập cảng, rời cảng định kỳ hằng năm. Trách nhiệm chính thuộc về Chánh Văn phòng Kiểm soát nghề cá. Đồng thời, Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá cũng chưa xây dựng và ban hành kế hoạch kiểm tra việc chấp hành các quy định về IUU đối với các cảng cá thuộc thẩm quyền quản lý. Trách nhiệm này thuộc về giám đốc đơn vị.
 |
| Công tác kiểm tra tàu cá khi cập cảng tại cảng cá Nhật Lệ chưa đảm bảo quy trình nghiệp vụ và tuân thủ quy định pháp luật. – Ảnh: B.T |
Đối với công tác lưu trữ hồ sơ hành chính trong lĩnh vực quản lý tàu cá, nhiều thiếu sót đã được ghi nhận trong việc lập, hoàn thiện và lưu trữ hồ sơ, đặc biệt là hồ sơ đăng ký và xóa đăng ký tàu cá. Cụ thể, qua kiểm tra ngẫu nhiên 102 hồ sơ, có đến 40 hồ sơ cho thấy sự thiếu sót trong quá trình lập và lưu trữ hồ sơ xóa đăng ký tàu cá. Trách nhiệm này được quy kết cho phòng chuyên môn thuộc Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, đơn vị được giao nhiệm vụ tiếp nhận và thẩm định hồ sơ.
Phần lớn các đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá chưa được kê khai đầy đủ thông tin theo mẫu quy định, thiếu các yếu tố quan trọng như số căn cước công dân và số điện thoại liên hệ của người đề nghị. Trách nhiệm thuộc về trưởng bộ phận chuyên môn thuộc Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá tỉnh, người được giao tiếp nhận và giải quyết hồ sơ đăng kiểm tàu cá.
Về công tác lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính: Một số hồ sơ xử phạt không lưu đầy đủ tài liệu chứng minh việc chấp hành quyết định xử phạt; thể thức văn bản, việc xác định hành vi vi phạm và viện dẫn căn cứ pháp lý trong một số trường hợp chưa chính xác hoặc chưa đầy đủ theo quy định.
Chi tiết hơn, trong số 65 hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính được kiểm tra trong năm 2025, có 11 hồ sơ thực hiện không đúng quy định; 18 hồ sơ tàu cá khép lại quá trình xử phạt cũng chưa tuân thủ đúng quy định. Trách nhiệm thuộc về công chức được giao tham mưu lập hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính, và trưởng phòng chuyên môn thuộc Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, người phụ trách kiểm tra, thẩm định hồ sơ trước khi ban hành quyết định xử phạt.
Công tác kiểm tra tàu cá cập cảng tại cảng cá Nhật Lệ chưa đảm bảo quy trình nghiệp vụ và các quy định của pháp luật, thể hiện qua việc lập biên bản kiểm tra trước thời điểm tàu cá cập cảng hoặc sau thời điểm lập phiếu giám sát sản lượng, làm mất tính logic của trình tự kiểm tra theo quy định.
Cụ thể, 12 biên bản kiểm tra của Văn phòng kiểm soát nghề cá đã được lập trước thời điểm tàu cá cập cảng theo thông tin hồ sơ quản lý; 35 biên bản kiểm tra khác được lập sau thời điểm lập phiếu giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng. Trách nhiệm thuộc về công chức/viên chức của Văn phòng kiểm soát nghề cá được giao trực tiếp thực hiện nhiệm vụ kiểm tra tàu cá cập cảng và rời cảng.
Việc lập và quản lý hồ sơ tại các cảng cá còn nhiều thiếu sót. Điển hình, nhiều nhật ký khai thác thủy sản chưa được thuyền trưởng ký xác nhận đầy đủ tại từng trang; một số phiếu giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng thiếu thông tin về thời gian giám sát, hoặc thiếu chữ ký của người giám sát, chủ tàu, thuyền trưởng. Trách nhiệm này thuộc về cảng trưởng/người đứng đầu các tổ chức cảng cá tư nhân và các cá nhân được phân công tiếp nhận nhật ký khai thác, giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng.
Việc cập nhật dữ liệu trên hệ thống VNFishbase tại một số cảng cá tư nhân chưa được thực hiện kịp thời và thiếu tính đồng bộ. Trong một số thời điểm, tỷ lệ cập nhật dữ liệu nhật ký khai thác và thông tin tàu cá xuất, nhập cảng còn chậm trễ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu nghề cá. Tình trạng này diễn ra tại cảng cá bến cá chợ Cửa Việt, cảng cá Việt Trung và cảng cá Bến dịch vụ hậu cần nghề cá Mũi Ông. Trách nhiệm thuộc về người đứng đầu tổ chức cảng cá tư nhân.
Về công tác tài chính, việc lập hồ sơ và chứng từ thanh toán cho thấy nhiều bất cập: Chi tiền nhiên liệu phục vụ hoạt động ca nô hướng dẫn tàu cập cảng cá chỉ định và tuần tra, kiểm soát tại các cảng cá chưa được quy định cụ thể trong quy chế hoạt động của Văn phòng kiểm soát nghề cá tại các cảng cá; một số hóa đơn điện tử chưa thể hiện đầy đủ thông tin theo quy định; một số khoản chi từ nguồn kinh phí Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU chưa chứng minh được mối liên hệ trực tiếp với nhiệm vụ được giao, dẫn đến hồ sơ thanh toán chưa thực sự chặt chẽ.
Thanh tra tỉnh kiến nghị Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh tiếp tục tăng cường chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phối hợp chặt chẽ với Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá, các cảng cá tư nhân, cùng chính quyền địa phương cấp xã trong công tác quản lý, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến. Đặc biệt, cần kiên quyết không cấp phép cho tàu cá không đủ điều kiện theo quy định xuất bến hoạt động khai thác thủy sản.
Ngoài ra, qua kiểm tra tổng kinh phí hoạt động của Văn phòng kiểm soát nghề cá cho thấy: Dự toán đầu năm được thẩm định trong năm 2024, 2025 và quý I/2026 là 5,878 tỷ đồng; tuy nhiên, dự toán sau khi điều chỉnh đã tăng lên 6,450 tỷ đồng, trong khi dự toán thực hiện trong năm/quý chỉ hơn 4,009 tỷ đồng.
Thanh tra cũng phát hiện năm 2024 có số tiền chênh lệch hơn 104 triệu đồng và năm 2025 là 140 triệu đồng cần phải hoàn trả ngân sách nhà nước. Trách nhiệm thuộc về Chánh Văn phòng kiểm soát nghề cá, bộ phận tham mưu về tài chính, kế toán và các cá nhân liên quan trong quá trình lập dự toán, kiểm tra hồ sơ và tham mưu thanh toán.
Yêu cầu chấn chỉnh và khắc phục vi phạm
Trên cơ sở các kết luận đã nêu, Thanh tra tỉnh đã đưa ra các kiến nghị xử lý hành chính cụ thể đối với Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư; Văn phòng kiểm soát nghề cá; Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá. Các cảng cá tư nhân cũng nằm trong diện bị kiến nghị, bao gồm: Cảng cá bến cá chợ Cửa Việt, cảng cá Việt Trung, chợ thủy sản-cầu tàu Quảng Phúc và cảng cá Bến dịch vụ hậu cần nghề cá Mũi Ông.
 |
| Kết quả thanh tra chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế và vi phạm tại Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá, cần được khẩn trương chấn chỉnh và khắc phục. – Ảnh: B.T |
Thanh tra tỉnh cũng đề nghị Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU tỉnh chỉ đạo các cơ quan thành viên tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và đôn đốc việc thực hiện nhiệm vụ được giao. Mục tiêu là kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và khắc phục các tồn tại, hạn chế phát sinh trong quá trình triển khai.
Đồng thời, cần chỉ đạo rà soát, chấn chỉnh công tác quản lý và sử dụng kinh phí để đảm bảo đúng quy định, đúng mục đích; tăng cường kiểm tra việc lập dự toán, quản lý hồ sơ, chứng từ thanh toán, đảm bảo đầy đủ căn cứ pháp lý và nội dung chi theo quy định. Rà soát, cân đối và bố trí đầy đủ nhân lực, trang thiết bị và phương tiện phục vụ công tác quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản và phòng, chống khai thác IUU, nhằm đáp ứng các yêu cầu khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC).
Đặc biệt, Thanh tra tỉnh đã đưa ra các đề nghị cụ thể đối với Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong việc chỉ đạo các đơn vị trực thuộc nghiêm túc thực hiện các nội dung kiến nghị về hành chính đã được chỉ ra trong kết luận của Thanh tra tỉnh; đồng thời chấn chỉnh và chỉ đạo các đơn vị thực hiện đúng các quy định của pháp luật trong thực thi nhiệm vụ được giao.
Bùi Thành
