Xã Trường Sơn (Quảng Trị) là kho tàng văn hóa độc đáo của đồng bào Bru-Vân Kiều, được xem là tài nguyên vô giá và bản sắc cốt lõi cho phát triển du lịch bền vững. Công tác bảo tồn được chú trọng thông qua việc truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ bởi các nghệ nhân và câu lạc bộ văn hóa dân gian, nổi bật là lễ hội Trỉa lúa (Lấp lỗ) được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nhờ đó, du lịch địa phương đã có những bước khởi sắc đáng kể, thu hút đông đảo du khách và tạo doanh thu lớn. Trường Sơn định hướng phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn đến năm 2030, song hành cùng việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc trưng của người Bru-Vân Kiều, khai thác hiệu quả các loại hình du lịch sinh thái và cộng đồng, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên.
QTO – Bên cạnh những kỳ quan thiên nhiên hùng vĩ, xã Trường Sơn còn là kho tàng văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều. Những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ này không chỉ là bản sắc cốt lõi mà còn là tài nguyên vô giá, định hướng cho sự phát triển du lịch bền vững của địa phương.
Chiều buông dần, khi ánh dương cuối ngày ẩn mình sau dãy núi Trường Sơn trùng điệp, dòng suối nhỏ bản Khe Cát bỗng ngân lên tiếng sáo trong trẻo, lảnh lót. Đó là khoảnh khắc già làng Hồ Ai, một nghệ nhân dân gian Bru-Vân Kiều uyên thâm, đang tận tâm truyền thụ cho lớp trẻ những tinh hoa âm nhạc truyền thống, khơi dậy niềm tự hào sâu sắc về cội nguồn văn hóa dân tộc.
Dù đã ngoài 80, mái tóc dài đã điểm bạc theo dòng thời gian, nhưng ánh mắt già Hồ Ai vẫn ánh lên niềm hân hoan khi chứng kiến sự say mê và tinh thần học hỏi của thế hệ trẻ đối với những thanh âm của núi rừng. Đối với cộng đồng Bru-Vân Kiều tại Trường Sơn, già Hồ Ai không chỉ là một nghệ nhân lão làng mà còn là “cột trụ thiêng liêng”, bắc nhịp cầu vững chắc giữa quá khứ và hiện tại. Ông thấu hiểu tường tận từng nghi lễ, từng điệu múa, từng tiếng chiêng vang. Trong mọi sự kiện trọng đại của bản làng và địa phương, già Hồ Ai luôn là người được tín nhiệm trao trọng trách chủ lễ.
 |
| Thác Tam Lu trên dòng Long Đại, kỳ quan thiên nhiên tại xã Trường Sơn – Ảnh: P.P |
Cùng với già làng Hồ Ai, bà Hồ Thị Con, Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) sinh hoạt Văn hóa dân gian dân tộc Bru-Vân Kiều xã Trường Sơn, vẫn âm thầm vun đắp và gìn giữ những điệu múa, làn điệu dân ca mà cha ông đã truyền lại qua bao thế hệ. Những buổi sinh hoạt của CLB không chỉ là nơi gắn kết cộng đồng mà còn là “lớp học” đặc biệt, ươm mầm văn hóa cho thế hệ tương lai.
Nơi đại ngàn Trường Sơn, tiếng hát dân ca mộc mạc hòa quyện cùng tiếng sáo, tiếng đàn tạo nên một không gian văn hóa đậm đà bản sắc Bru-Vân Kiều, thấm đẫm vào tâm hồn mỗi người trẻ, củng cố sự hiểu biết và niềm tự hào về cội nguồn dân tộc.
Bà Hồ Thị Con khẳng định, cốt lõi của việc bảo tồn văn hóa truyền thống Bru-Vân Kiều nằm ở sự kế thừa. Vì lẽ đó, CLB luôn ưu tiên truyền dạy cho lớp trẻ, từ những lời ca, điệu múa đến các nghi lễ truyền thống thiêng liêng. Mỗi thành viên trẻ biết thêm một điệu sáo, một ngón đàn, hoặc thuộc lòng một làn điệu dân ca là một lần văn hóa Bru-Vân Kiều được tiếp thêm sinh lực, khẳng định sự trường tồn.
Xã Trường Sơn hiện là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa phong phú của người Bru-Vân Kiều, bao gồm các lễ hội, nghi lễ, nghề thủ công truyền thống, ẩm thực độc đáo và nếp sống cộng đồng đặc trưng. Nổi bật trong số đó là lễ hội Trỉa lúa (Lấp lỗ), diễn ra vào khoảng ngày 11-14 tháng 7 âm lịch hằng năm. Đây được xem là lễ hội quan trọng bậc nhất trong đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng Bru-Vân Kiều, vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Thời gian qua, công tác bảo tồn và phát huy những bản sắc, nét đẹp văn hóa của dân tộc Bru-Vân Kiều tại xã Trường Sơn đã kiến tạo nên tiềm năng to lớn, trở thành “vốn quý” để địa phương phát triển du lịch một cách bền vững và có chiều sâu.
Nhờ sự quan tâm sâu sát của cấp ủy, chính quyền và sự đồng lòng của cộng đồng, ngành du lịch xã Trường Sơn đã chứng kiến những bước khởi sắc đáng kể. Trong giai đoạn 2020-2025, địa phương đã thu hút gần 500.000 lượt khách, mang về doanh thu trên 10 tỉ đồng, tạo việc làm ổn định cho gần 200 lao động và góp phần quảng bá hình ảnh về vùng đất, con người Trường Sơn đến rộng khắp du khách.
Khe Nước Lạnh là một trong những điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng nổi bật trên địa bàn xã Trường Sơn. Đến với Khe Nước Lạnh, du khách không chỉ được đắm mình trong vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ của núi rừng, tận hưởng làn nước suối trong lành mát lạnh và tham gia các trò chơi giải trí, mà còn được trải nghiệm sâu sắc bản sắc văn hóa và ẩm thực truyền thống độc đáo của địa phương, để lại ấn tượng khó phai.
Bà Phan Thị Thu, Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Thương mại Đại Hùng, đơn vị quản lý Khu du lịch Khe Nước Lạnh, chia sẻ: “Ngay từ giai đoạn đầu, công ty đã tuyển dụng 29 lao động là người Bru-Vân Kiều vào làm việc tại khu du lịch. Họ đảm nhiệm các vị trí như hướng dẫn viên, đầu bếp, bảo vệ… đóng vai trò quan trọng trong việc mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thực về văn hóa và ẩm thực bản địa.”
Trong tương lai gần, Khu du lịch Khe Nước Lạnh sẽ chủ động liên kết với chính quyền địa phương để tổ chức các lễ hội truyền thống, xây dựng những chương trình trải nghiệm văn hóa đặc sắc, hấp dẫn du khách. Mục tiêu là để mỗi đoàn khách khi đặt chân đến đây không chỉ chiêm ngưỡng cảnh đẹp mà còn được hòa mình vào không gian văn hóa sống động của người Bru-Vân Kiều, thưởng thức dân ca, lắng nghe tiếng đàn, tiếng sáo, khám phá nghề truyền thống, phong tục tập quán và cảm nhận nhịp sống thường ngày của bà con.
Xã Trường Sơn đã hoạch định mục tiêu chiến lược đến năm 2030: hoàn thiện cơ sở vật chất và hạ tầng du lịch, đảm bảo chất lượng đồng bộ, đáp ứng tối đa nhu cầu của du khách. Các điểm đến trên địa bàn kỳ vọng thu hút khoảng 200.000 lượt khách, đạt doanh thu 15 tỉ đồng và tạo việc làm trực tiếp cho hơn 250 lao động địa phương.
Ông Hoàng Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Trường Sơn, thông tin thêm: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Trường Sơn lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, đã xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Trong đó, định hướng xuyên suốt là phát triển du lịch song hành cùng công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc trưng của người Bru-Vân Kiều; khai thác hiệu quả các loại hình du lịch sinh thái, cộng đồng, tâm linh và trải nghiệm. Đồng thời, địa phương cam kết đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người dân, doanh nghiệp và Nhà nước, lấy phát triển bền vững làm mục tiêu chiến lược lâu dài.
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, xã Trường Sơn đang từng bước đẩy mạnh thu hút đầu tư phát triển hạ tầng, kiến tạo mạng lưới kết nối các điểm du lịch sinh thái tiềm năng như: Tam Lu, Chà Rào, Khe Cạc, hang Sơn Nữ, hang Lũ, hồ Rào Đá, bản Khe Cát…; phát triển mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn các làng bản truyền thống; thành lập các CLB văn hóa dân gian Bru-Vân Kiều để phục vụ du khách; đồng thời tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, đẩy mạnh quảng bá hình ảnh và ứng dụng công nghệ hiện đại trong xúc tiến, quảng bá du lịch.
Theo ông Hoàng Mạnh Hà, quan điểm của địa phương là phát triển du lịch không chỉ đơn thuần là khai thác tiềm năng thiên nhiên mà phải dựa trên nền tảng vững chắc của việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Bru-Vân Kiều. Chính quyền xã sẽ tiếp tục huy động mọi nguồn lực để đầu tư hạ tầng, hoàn thiện các sản phẩm du lịch đặc trưng, đồng thời chú trọng bảo tồn các lễ hội, ngành nghề truyền thống và phát huy vai trò chủ chốt của các nghệ nhân, già làng trong công tác truyền dạy cho thế hệ trẻ. Địa phương cũng tích cực khuyến khích doanh nghiệp liên kết với người dân để xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng, qua đó không chỉ tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập mà còn lan tỏa sâu rộng hình ảnh Trường Sơn đến với du khách trong và ngoài nước.
Phan Phương
