Bí quyết giúp bạn có kế hoạch phòng chống hiệu quả, chuẩn xác nhất

Quảng Trị đang tăng cường năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu và thiên tai, tập trung vào vai trò then chốt của cán bộ cấp xã. Tình trạng lập kế hoạch phòng, chống thiên tai (PCTT) ở địa phương còn hạn chế do cán bộ kiêm nhiệm và số liệu thiếu cập nhật, tính hình thức cao. Để khắc phục, tỉnh đã tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cán bộ, đặc biệt là chuyển giao và hướng dẫn sử dụng công cụ lập kế hoạch PCTT trên nền tảng Excel do Tổ chức Plan International hỗ trợ.
Công cụ này giúp chuẩn hóa dữ liệu, đánh giá rủi ro chính xác và xây dựng kế hoạch sát thực tế, từ đó nâng cao hiệu quả công tác "4 tại chỗ". Song song đó, người dân tại các khu vực xung yếu cũng được hướng dẫn trực tiếp để chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa tại gia đình. Mục tiêu tổng thể là nâng cao tính chủ động, thống nhất và chuyên nghiệp trong PCTT, đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản cho cộng đồng.

QTO – Quảng Trị, một tỉnh miền Trung, luôn phải đối mặt với những tác động khốc liệt của biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trong nỗ lực ứng phó và giảm thiểu rủi ro thiên tai, chính quyền cấp xã đóng vai trò then chốt như tuyến đầu, trực tiếp lãnh đạo, điều hành và hỗ trợ người dân. Do đó, việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở trong việc xây dựng và triển khai các kế hoạch phòng, chống thiên tai (PCTT) một cách chuẩn xác, thực tế không chỉ là yêu cầu cấp bách tức thời mà còn là định hướng chiến lược mang tầm nhìn dài hạn.

Tối ưu hóa và Chuẩn hóa Dữ liệu

Trong giai đoạn vừa qua, quá trình lập kế hoạch phòng, chống thiên tai tại một số địa phương vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc đội ngũ cán bộ cấp xã phụ trách thường là kiêm nhiệm, có sự luân chuyển vị trí công tác liên tục, dẫn đến kỹ năng đánh giá rủi ro chưa đồng đều. Kế hoạch ở một số nơi còn mang nặng tính hình thức, chủ yếu dựa trên số liệu cũ mà thiếu sự cập nhật về biến động địa hình hay các hình thái thời tiết bất thường.

Bên cạnh đó, việc xác định các khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ quét hay lập danh sách hộ dân cần di dời ở nhiều nơi vẫn chưa thực sự sát với thực tế. Việc lồng ghép nội dung PCTT vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội địa phương, cũng như khâu thu thập, tổng hợp số liệu trên diện rộng, còn gặp nhiều lúng túng do thiếu phương pháp và công cụ hỗ trợ chuẩn hóa.

Trong buổi tập huấn, các học viên tích cực thảo luận về việc ứng dụng công cụ lập kế hoạch phòng, chống thiên tai – Ảnh: P.K

Để khắc phục tình trạng này, Chi cục Thủy lợi và PCTT tỉnh đã chủ động phối hợp cùng Hội Chữ thập đỏ tỉnh và Tổ chức Plan International Việt Nam tổ chức lớp tập huấn chuyên sâu cho 40 cán bộ phụ trách công tác PCTT từ 10 xã trên địa bàn.

Tham gia chương trình tập huấn, các học viên được trang bị kiến thức về văn bản pháp luật mới nhất, đồng thời được hướng dẫn chi tiết quy trình xây dựng phương án sơ tán dân và kịch bản ứng phó linh hoạt theo từng cấp độ rủi ro. Đặc biệt, thời lượng lớn được dành cho các buổi thực hành chuyên sâu về các công cụ như đánh giá rủi ro có sự tham gia của cộng đồng, và xây dựng bản đồ nguy cơ sạt lở, ngập lụt tại từng thôn, bản.

Điểm nhấn nổi bật của đợt đào tạo chính là việc chuyển giao và hướng dẫn cán bộ cơ sở làm chủ công cụ lập kế hoạch PCTT trên nền tảng phần mềm Excel. Đây là giải pháp sáng tạo do dự án “Tăng cường khả năng chống chịu biến đổi khí hậu cho cộng đồng” (thuộc Tổ chức Plan International) hỗ trợ phát triển. Công cụ này được thiết kế khoa học, trực quan, giúp đơn giản hóa quy trình nhập liệu và tự động hóa hiệu quả các khâu tính toán, phân tích dữ liệu.

Mục tiêu của công cụ là không chỉ giúp địa phương xây dựng bản kế hoạch PCTT chuẩn xác, bám sát thực tế, mà còn tạo sự thuận tiện tối đa trong việc thu thập, tổng hợp dữ liệu và thông tin từ cấp thôn, bản lên cấp xã và huyện. Nhờ việc chuẩn hóa dữ liệu đầu vào trên file Excel, thông tin về rủi ro thiên tai được cập nhật liên tục, chính xác, khắc phục triệt để tình trạng số liệu “ảo” hay các báo cáo mang tính hình thức.

Ông Lê Chí Công, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và PCTT, nhấn mạnh: “Cấp xã là lực lượng đầu tiên tiếp cận địa bàn và xử lý tình huống khi thiên tai xảy ra. Nếu kế hoạch chỉ tồn tại trên giấy tờ, khi đối mặt với bão lũ lớn sẽ gây ra sự bị động và lúng túng nghiêm trọng. Việc ứng dụng công cụ lập kế hoạch trên Excel giúp cán bộ cơ sở quản lý, tổng hợp dữ liệu rủi ro một cách hệ thống, xác định chính xác các khu vực nguy hiểm và lập danh sách di dời chi tiết đến từng hộ dân, từ đó phát huy tối đa hiệu quả phương châm “4 tại chỗ”.”

Chủ động Ứng phó

Song song với việc đào tạo cán bộ, Hội Chữ thập đỏ tỉnh và Tổ chức Plan International cũng đã tổ chức nhiều đợt hướng dẫn trực tiếp cho người dân tại các khu vực xung yếu. Gần đây nhất là việc triển khai cho các hộ dân ở bản Trung Sơn (xã Trường Sơn) và bản Còi Đá (xã Kim Ngân) tự xây dựng kế hoạch phòng ngừa tại gia đình.

Theo đó, lực lượng chuyên trách và cán bộ dự án đã truyền đạt các kiến thức nhận biết dấu hiệu cảnh báo thiên tai nguy hiểm như lũ quét, sạt lở đất, dông lốc. Người dân được hướng dẫn cụ thể phương pháp xác định rủi ro ngay tại gia đình mình, đồng thời ưu tiên các biện pháp bảo vệ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương gồm trẻ em, người già và người khuyết tật. Qua các buổi thực hành tình huống giả định sơ tán, các hộ dân đã chủ động xây dựng phương án ứng phó phù hợp với điều kiện và khả năng của gia đình mình.

Bà Hồ Thị Hoa, cư dân bản Trung Sơn, xã Trường Sơn, chia sẻ: “Trước đây khi nghe tin bão lũ, dân bản chúng tôi rất lo lắng nhưng không biết phải chuẩn bị gì, thường chỉ chờ cán bộ đến nhắc mới di chuyển. Bây giờ được hướng dẫn cụ thể, gia đình tôi đã chuẩn bị sẵn túi đồ gồm giấy tờ tùy thân, thuốc men, lương khô và biết rõ tuyến đường di dời an toàn khi nước sông dâng cao.”

Khi đội ngũ cán bộ cấp xã thành thạo công cụ lập kế hoạch PCTT trên Excel, công tác thu thập số liệu và lập kế hoạch tại địa phương chắc chắn sẽ đạt được tính chủ động, thống nhất, đồng bộ và chuyên nghiệp cao hơn.

Tuy nhiên, để công tác này duy trì hiệu quả bền vững, các cấp, các ngành cần tiếp tục chuẩn hóa và duy trì công tác đào tạo, tập huấn định kỳ nhằm bảo đảm sự nối tiếp kiến thức, kỹ năng khi có sự thay đổi nhân sự cán bộ kiêm nhiệm. Đồng thời, việc tiếp tục đầu tư trang thiết bị, công cụ hỗ trợ hiện đại, bản đồ cảnh báo rủi ro chi tiết và duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chuyên môn với chính quyền cơ sở là điều kiện tiên quyết để giữ vững và phát huy thành quả, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho người dân trước thảm họa thiên tai.

P.K