Bánh ít lá gai ở làng Đại Hào, xã Triệu Bình, là món ăn dân dã mang đậm hồn quê, gắn liền với chợ Thuận cổ kính và là cầu nối văn hóa giữa các thế hệ. Nghề làm bánh có lịch sử lâu đời, đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn từ chọn nguyên liệu đến chế biến, tạo nên hương vị dẻo ngọt đặc trưng. Hiện tại, khoảng 30 hộ gia đình tại làng Đại Hào xem nghề này là nguồn thu nhập chính, giúp ổn định cuộc sống. Sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, không chỉ tiêu thụ rộng rãi trong tỉnh mà còn vươn ra thị trường ngoài tỉnh, góp phần bảo tồn giá trị truyền thống và phát triển kinh tế địa phương. Chính quyền địa phương cũng cam kết hỗ trợ phát triển thương hiệu và đảm bảo chất lượng cho sản phẩm đặc trưng này.
QTO – Trong sâu thẳm ký ức mỗi người, hương vị của những thức bánh dân dã luôn khắc sâu, trở thành một phần không thể tách rời của hồn quê. Mỗi chiếc bánh không chỉ là sự lưu giữ tinh hoa ẩm thực truyền thống mà còn là lời nhắc nhở thiết tha gửi đến những người con xa xứ về nguồn cội thiêng liêng. Tại làng Đại Hào, xã Triệu Bình, bánh ít lá gai, gắn liền với ngôi chợ Thuận cổ kính, không chỉ là món quà tuổi thơ in đậm trong tâm trí bao thế hệ mà còn là cầu nối vững chắc giữa dòng chảy quá khứ, hiện tại và tương lai.
Theo những lời kể từ các bậc cao niên trong làng, nghề làm bánh ít lá gai tại đây đã có từ rất lâu đời. Trải qua bao thăng trầm của thời gian, nghề này vẫn được duy trì và không ngừng phát triển. Bánh ít lá gai là sản phẩm quen thuộc, hiện diện hàng ngày tại chợ Thuận – một ngôi chợ làng nơi hội tụ những đặc sản trứ danh của quê hương. Chợ Thuận xưa tọa lạc tại khu đất giao thoa giữa ba làng: Vệ Nghĩa (Triệu Long), Đại Hào (Triệu Đại) và Phúc Lộc (Triệu Thuận), cách tỉnh lộ 64 khoảng 1km về phía Tây, thuộc huyện Triệu Phong (cũ).
Sách “Ô Châu cận lục” của Dương Văn An ghi chép rằng chợ Thuận nằm “ở ranh giới hai huyện Hải Lăng và Vũ Xương. Từ sông cái ở mặt Tây Nam có sông con đổ về”. “Sông cái” được đề cập ở đây chính là hệ thống sông Thạch Hãn, còn “sông con” là hói Thuận. Hói Thuận, một chi lưu quan trọng trong hệ thống sông Thạch Hãn-Vĩnh Định, bắt nguồn từ Đại Lộc, uốn lượn qua cánh đồng Triệu Phong trước khi chảy qua khu vực chợ.
Dù trải qua nhiều biến cố lịch sử khiến những dấu tích xưa dần phai mờ theo năm tháng, nhưng nơi đây vẫn được ghi nhận là một trung tâm giao thương sầm uất, nhộn nhịp cả trên đường thủy và đường bộ. Đây là một ngôi chợ quê điển hình, nơi quy tụ đa dạng các mặt hàng đặc sản từ những vùng lân cận trong quá khứ.
Ngày nay, chợ Thuận vẫn giữ vai trò quan trọng, bày bán các mặt hàng nông sản tươi ngon, cùng với đó là vô số loại cá, tôm, cua… được khai thác quanh năm từ sông Thạch Hãn và mang lên chợ. Trong số các sản vật phong phú ấy, bánh ít lá gai vẫn luôn là thức quà dân dã, thân thuộc, được người dân địa phương và du khách gần xa nhắc đến như một biểu tượng của ẩm thực vùng quê.
 |
| Một góc chợ Thuận – Ảnh: N.D |
Sở dĩ bánh ít lá gai nơi đây nổi tiếng là bởi sản phẩm có lịch sử lâu đời, đặc biệt nổi bật với hương thơm dịu, vị ngon ngọt, cùng độ dẻo mềm đặc trưng. Với sự cần cù và khéo léo, người dân Đại Hào đã biết tận dụng hạt nếp để sáng tạo nên món bánh dân dã, gắn liền với bản sắc vùng quê và con người nơi đây. Dù việc làm ra mỗi chiếc bánh không quá phức tạp, nhưng lại đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Từ nhân bánh, bột nếp cho đến lá gai, tất cả đều phải được lựa chọn kỹ lưỡng và phối trộn theo tỉ lệ chuẩn xác, tạo nên sự hòa quyện hoàn hảo giữa vị ngọt thanh của đường, vị bùi béo của đậu xanh, chút cay nồng của gừng và độ dẻo mịn của bột nếp.
Tất cả nguyên liệu được gói ghém cẩn thận trong lớp lá chuối xanh mướt rồi đem hấp chín. Chính từ những công đoạn chế biến truyền thống và đôi bàn tay tài hoa của người thợ làm bánh, những chiếc bánh ít lá gai ra đời, mang đậm vị ngọt ngào hòa quyện cùng mùi lúa mới thanh khiết của quê hương.
Ông Phạm Viêm, một nghệ nhân làm bánh với hơn 20 năm kinh nghiệm tại làng Đại Hào, chia sẻ: “Công đoạn làm bánh tuy có vẻ đơn giản nhưng đòi hỏi kinh nghiệm lâu năm mới có thể tạo ra những chiếc bánh dẻo thơm đúng điệu. Mỗi ngày, gia đình tôi làm trung bình từ 500-700 chiếc. Nhờ nghề này mà gia đình tôi có thêm thu nhập, đủ để lo cho con cái ăn học thành tài”.
 |
| Người dân làng Đại Hào bán bánh ít lá gai ở chợ Thuận – Ảnh: N.D |
Hiện nay, làng Đại Hào có khoảng 30 hộ gia đình chuyên làm bánh ít lá gai. Bên cạnh công việc nông nghiệp, nghề làm bánh đã trở thành nguồn thu nhập chính, giúp họ phát triển kinh tế gia đình một cách bền vững. Đặc biệt, bánh ít lá gai của làng Đại Hào đã vinh dự được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao, không chỉ tiêu thụ rộng rãi trong xã mà còn vươn ra thị trường trong và ngoài tỉnh. Nhờ đó, số lượng bánh ít lá gai được sản xuất ngày càng tăng lên đáng kể. Bà Lê Thị Trang, một người dân tại làng Đại Hào, bổ sung: “Trước đây, bình quân mỗi ngày chúng tôi làm khoảng hơn 500 cái, nhưng hiện tại, có những ngày số lượng lên tới 1.500-2.000 cái”.
Với hương vị thơm ngon, dẻo ngọt đặc trưng không thể trộn lẫn, bánh ít lá gai của vùng quê này ngày càng được đông đảo người tiêu dùng biết đến và yêu thích, có mặt ở nhiều địa phương. Đây là một tín hiệu hết sức đáng mừng, không chỉ giúp người dân Đại Hào bảo tồn giá trị nghề truyền thống mà còn tạo động lực mạnh mẽ để phát triển nghề ngày càng vững mạnh.
Ông Trần Thiên Phong, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Triệu Bình, cho biết: “Hiện tại, bánh ít lá gai của Đại Hào đã có thương hiệu riêng và được công nhận rộng rãi. Xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh hỗ trợ trong việc kết nối tiêu thụ sản phẩm, đồng thời hướng dẫn người dân thực hiện nghiêm ngặt quy trình sản xuất, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm để sản phẩm khi đưa ra thị trường luôn đạt chất lượng tốt nhất, xứng tầm với danh tiếng đã được gây dựng”.
 |
| Nghề làm bánh ít lá gai – Ảnh: N.D |
Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh sôi động, người tiêu dùng hiện đại không chỉ tìm mua sản phẩm mà còn mong muốn “lắng nghe” câu chuyện về nguồn gốc, giá trị văn hóa và con người của vùng đất đã tạo nên sản phẩm ấy. Khi một sản phẩm được kể bằng ngôn ngữ văn hóa, nó sẽ dễ dàng chạm đến cảm xúc, khơi dậy niềm tự hào và tạo nên giá trị bền vững theo thời gian. Câu chuyện về bánh ít lá gai gắn liền với ngôi chợ Thuận cổ kính, cùng với thương hiệu OCOP đã góp phần không nhỏ giúp người dân làng Đại Hào tháo gỡ khó khăn trong việc tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm của mình.
Khi buổi chiều muộn buông xuống, mặt trời tắt nắng, người dân lại tất bật rời đồng ruộng, vườn rau trở về nhà để chuẩn bị cho mẻ bánh mới, kịp phiên chợ sáng hôm sau. Một công việc bình dị được lặp lại mỗi ngày, nhưng chính nó đã nuôi dưỡng biết bao thế hệ con em của làng, giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống và tạo điều kiện cho con cái được ăn học thành đạt. Vì lẽ đó, với nhiều người dân, bánh ít lá gai không chỉ đơn thuần là một nghề mưu sinh, mà còn là một nét đẹp văn hóa truyền thống vô giá, cần được gìn giữ và lưu truyền mãi mãi cho các thế hệ mai sau.
Ngọc Diệp
