Bài báo giới thiệu về vùng đất Nam Hải Lăng (kế thừa Mỹ Chánh xưa) bên dòng Ô Lâu, một vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa. Nơi đây nổi tiếng với các đặc sản độc đáo như mứt gừng, bánh lọc và chè xanh Mỹ Chánh, mỗi sản vật đều mang đậm hương vị đặc trưng từ thổ nhưỡng, sông nước và sự cần cù của con người. Mứt gừng Mỹ Chánh không chỉ là món ăn mà còn có giá trị như một vị thuốc, đồng thời tạo ra công ăn việc làm và đóng góp vào kinh tế địa phương. Những đặc sản này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là hồn cốt văn hóa, là biểu tượng kết nối các thế hệ với cội nguồn và tình yêu quê hương.
QTO – Dòng Ô Lâu, một cái tên phảng phất dấu ấn Chăm Pa xưa, đã được tiến sĩ Dương Văn An khắc ghi trong Ô Châu Cận Lục, trở thành biểu tượng của dòng chảy văn hóa ngấm sâu vào tâm thức con người và hồn cốt xứ sở. Trải qua dòng chảy thời gian, Ô Lâu không ngừng bồi đắp phù sa, kiến tạo nên những làng quê trù phú mà vẫn giữ vẹn nét cổ kính rêu phong, nơi sản vật đất đai kết tinh từ bàn tay cần cù, khéo léo của người dân. Vùng đất ấy, nay mang tên Nam Hải Lăng, tiếp nối tinh hoa làng quê Mỹ Chánh cổ xưa trên trục lộ thiên lý Bắc-Nam.
Qua bao thăng trầm của thời gian, nơi đây không chỉ là mảnh đất phù sa màu mỡ cho những mùa lúa vàng, hay sắc sen tỏa hương ngát vào hạ, mà còn là những rặng tre già vững chãi kiên cường trước bao giông bão. Dưới mỗi nếp nhà cổ kính, những món quà quê thân thuộc vẫn được gìn giữ, dệt nên bản sắc và hồn cốt của quê hương.
Mỗi khi có dịp soi bóng mình xuống dòng Ô Lâu, lòng người không khỏi dâng trào cảm xúc bâng khuâng, hoài niệm về hương vị mứt gừng cay nồng, bánh lọc mềm dẻo, hay vị chát đằm thắm của chè xanh, mùi thơm dịu mát của mít vườn. Những tinh hoa ẩm thực quê nhà ấy không chỉ sống mãi trong ký ức của lớp người khai phá thuở trước, mà còn được trân trọng và kế thừa bởi các thế hệ hôm nay và mai sau.
 |
| Bà Ngô Thị Thu, chủ vườn chè tại thôn Tây Chánh, xã Nam Hải Lăng – Ảnh: P.T.L |
Đến với Nam Hải Lăng, du khách như lạc vào một trang biên niên sử sống động của đất và nước. Nơi đây có những cánh đồng bát ngát trải dài về phía Đông, được dòng Ô Lâu tưới tắm quanh năm, và những dãy đồi núi trùng điệp vươn xa tận chân Trường Sơn về phía Tây. Tựa vào địa thế phù sa bồi đắp cùng dòng sông uốn lượn, cư dân từ các làng Mỹ Chánh, Hội Kỳ, Phước Điền, Câu Nhi, Văn Quỹ, Thi Ông, Phú Kinh… đã tụ cư, kiến tạo nên những làng quê trù phú từ bao đời nay.
Nhắc đến đặc sản của vùng đất Nam Hải Lăng ngày nay, không thể không kể đến hương vị mứt gừng Mỹ Chánh – một nét văn hóa truyền thống được gìn giữ và lan tỏa mỗi độ Tết đến, xuân về. Thuở ban sơ, nguyên liệu chính làm nên thương hiệu mứt gừng lừng danh này là những củ gừng được vun trồng cẩn thận từ vùng gò đồi phía Tây-Nam dòng Ô Lâu, thứ gừng đượm vị mà người dân vẫn thường dùng để hãm cùng chè xanh.
Về sau, khi các cơ sở chế biến mứt ngày càng phát triển và nhu cầu thị trường tăng cao, người dân Mỹ Chánh đã chủ động tìm kiếm thêm nguồn nguyên liệu từ nhiều vùng đất khác, trong đó chủ yếu là từ đại ngàn Tây Nguyên.
 |
| Chế biến gừng làm mứt tại cơ sở Tuấn Tâm, thôn Mỹ Chánh, xã Nam Hải Lăng – Ảnh: P.T.L |
Mứt gừng Mỹ Chánh nổi bật với đặc tính khô ráo nhưng vẫn giữ được độ dẻo dai, vị cay vừa phải hòa quyện cùng vị ngọt thanh và hương nồng ấm tự nhiên của gừng. Sản phẩm này không chỉ là món tráng miệng hấp dẫn mà còn được xem như một vị thuốc dân gian, giúp giữ ấm cơ thể trong những ngày đông se lạnh.
Hàng năm, các cơ sở sản xuất tại thôn Mỹ Chánh cung ứng ra thị trường gần 400 tấn mứt gừng, tạo công ăn việc làm ổn định cho khoảng 150 lao động địa phương. Tuy nhiên, để giữ vững danh tiếng này, nghề chế biến mứt gừng ở Mỹ Chánh đã phải trải qua không ít gian truân và thử thách.
Bà Nguyễn Thị Điệp, chủ cơ sở Tuấn Tâm, chia sẻ: “Trước đây, Mỹ Chánh từng có đến cả trăm hộ gia đình tham gia sản xuất mứt, nhưng hiện tại chỉ còn lại 6 cơ sở như gia đình chúng tôi.” Dẫu vậy, vào mỗi dịp Tết, cơ sở Tuấn Tâm của bà Điệp vẫn đều đặn cung cấp cho thị trường khoảng 100 tấn sản phẩm, tạo việc làm cho 70 lao động với mức thu nhập từ 250-300 nghìn đồng/ngày.
Đến với Mỹ Chánh, du khách còn có thể thưởng thức đặc sản bánh lọc, với bí quyết làm nên hương vị độc đáo nằm ở khâu chọn lọc và nhồi bột sắn kỹ lưỡng, được chắt chiu từ những dải đất gò đồi. Phần nhân bánh là tôm tươi đánh bắt từ sông Ô Lâu, được tẩm ướp đậm đà theo công thức gia truyền. Mỗi chiếc bánh là một tác phẩm kết tinh từ sự tỉ mỉ của đôi tay người thợ. Bánh được gói trong những lớp lá chuối xanh tươi từ vườn nhà, hấp chín bằng hơi nước để giữ trọn hương thơm và màu sắc tự nhiên. Bánh lọc Mỹ Chánh, một món quà quê giản dị, chứa đựng phong vị đặc trưng của đất đai, sông nước và cả nét tính cách chân chất của con người nơi miền quê đáng nhớ này.
 |
| Mùa mít tại thôn Tây Chánh, xã Nam Hải Lăng – Ảnh: P.T.L |
Trong số các đặc sản của Nam Hải Lăng, chè xanh Mỹ Chánh là sản vật gắn bó sâu sắc và lâu đời nhất với lịch sử khai phá vùng đất này. Chè không chỉ đơn thuần là một loại cây trồng, mà còn là nhân chứng sống, ghi dấu công lao mở cõi của các bậc tiền nhân. Một điều thú vị là cây chè vốn không được trồng trực tiếp ở đất làng Mỹ Chánh. Thay vào đó, những vườn chè cổ thụ lại nằm sâu hơn về phía Tây của vùng Nam Hải Lăng, nép mình trên các triền đất cao và gò đồi sỏi đá như ở Trầm Sơn, Tân Lương, Vực Kè… Chính nắng gió và thổ nhưỡng đặc trưng của vùng gò đồi này đã tôi luyện nên vị chát ngọt đằm thắm, rất riêng của lá chè.
Tên gọi “Chè Mỹ Chánh” có lẽ bắt nguồn từ xa xưa, khi chè sau thu hoạch chủ yếu được tập kết và mua bán tại chợ Mỹ Chánh, một ngôi chợ sầm uất nằm ngay cạnh dòng Ô Lâu và trên tuyến đường thiên lý Bắc-Nam. Chính quá trình giao thương nhộn nhịp này đã định hình nên danh xưng, và cái tên “Chè Mỹ Chánh” cứ thế “hữu xạ tự nhiên hương”, đi sâu vào tâm thức người tiêu dùng qua thời gian.
Từ thuở những lớp người đầu tiên đặt chân đến vùng đất đôi bờ Ô Lâu, trong buổi đầu gian nan khai hoang mở cõi, họ đã mang theo và nhân giống cây chè như một phương thuốc quý, giúp duy trì sức khỏe, giữ sự tỉnh táo để vững vàng đối mặt với lam sơn chướng khí. Qua hàng thế kỷ dãi dầu mưa nắng, giống chè được người dân ưa chuộng và bám rễ sâu bền nhất ở vùng đất này chính là giống chè lá sẻ.
Trên vùng đất phía Nam dòng Ô Lâu, giá trị lớn nhất của chè xanh có lẽ không chỉ dừng lại ở nguồn thu nhập hay sinh kế, mà còn là ký ức về tổ tiên, là nỗi nhớ quê nhà sâu nặng mà người dân Nam Hải Lăng luôn mang theo dù đi đâu về đâu. Đó cũng là tâm sự của những người như ông Ngô Văn Thi ở thôn Tây Chánh, người từng xa xứ mưu sinh nhưng cuối cùng vẫn quay trở về với đất chè.
Chè xanh Mỹ Chánh nổi tiếng với hương vị đặc biệt đậm đà, nước xanh sánh, cùng hậu vị ngọt sâu lắng. Để giữ được chất lượng và hương vị đặc trưng qua thời gian, người trồng chè luôn tuân thủ một quy trình canh tác thuận theo tự nhiên. Thực tế, thu nhập từ cây chè không cao, mỗi sào chè cho thu hái hai lứa mỗi năm; trước đây mang lại khoảng 4 triệu đồng/năm, còn hiện nay do sức mua giảm nên chỉ còn khoảng 2 triệu đồng/sào/năm.
 |
| Bánh lọc Huệ tại thôn Mỹ Chánh, xã Nam Hải Lăng – Ảnh: P.T.L |
Bà Ngô Thị Thu, một chủ vườn chè ở thôn Tây Chánh, chia sẻ: “Thực tế, công việc chăm sóc vườn chè không quá vất vả, người trồng chè chủ yếu lấy công làm lãi và có thể kết hợp thêm nuôi gà đẻ trứng dưới tán cây chè, trồng một số cây ăn quả khác… để tăng thêm thu nhập.”
Chè xanh, mứt gừng, bánh lọc – những “Hương đất” mộc mạc, là món quà quê thơm thảo bên dòng Ô Lâu hiền hòa, không ngừng nhắc nhở con người về cội nguồn và tình yêu quê hương xứ sở. Những đặc sản này không chỉ là sản phẩm vật chất, mà còn là những đại sứ văn hóa, mang trong mình linh hồn của đất đai, hơi thở của cuộc sống và cả chiều sâu lịch sử, văn hóa của các bậc tiền nhân. Chúng là biểu tượng cho khát vọng vươn lên, làm giàu chính đáng từ những giá trị thiên nhiên ban tặng.
Vùng quê Nam Hải Lăng soi bóng bên dòng Ô Lâu xanh thẳm ấy đang chuyển mình đổi thay từng ngày. Những món quà quê chân chất, bình dị ấy như lời nhắn gửi thầm lặng đến các bậc tiền nhân: Các thế hệ con cháu hôm nay vẫn giữ trọn ý nguyện của người xưa, cùng nhau chung tay xây đắp quê hương ngày càng giàu đẹp, no ấm.
Phan Tân Lâm
