Nghị định số 299/2026/NĐ-CP chính thức được ban hành, quy định chi tiết về tổ chức của các đơn vị sự nghiệp công lập, bao gồm thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao, phân loại, xếp hạng và cơ chế tự chủ bộ máy. Văn bản nhấn mạnh các điều kiện chặt chẽ cho việc thành lập và tổ chức lại, yêu cầu đơn vị mới phải tự chủ kinh phí hoạt động thường xuyên trở lên (trừ dịch vụ cơ bản, thiết yếu) và đảm bảo không tăng số lượng biên chế hưởng lương ngân sách khi tổ chức lại các đơn vị phụ thuộc. Nghị định cũng quy định rõ về khung số lượng cấp phó của người đứng đầu, được xác định dựa trên đề án tự chủ đối với đơn vị tự chủ tài chính hoặc theo mức bình quân tối đa cho đơn vị phụ thuộc ngân sách. Các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ được phân loại dựa trên vị trí pháp lý, loại hình dịch vụ, tính chất nhiệm vụ và mức độ tự chủ tài chính, đồng thời được xếp hạng theo quy mô, chất lượng đội ngũ, cơ sở vật chất, mức độ số hóa, hiệu quả hoạt động và quản lý tài chính.
Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 299/2026/NĐ-CP vào ngày 28 tháng 7 năm 2026, quy định chi tiết về tổ chức của các đơn vị sự nghiệp công lập.
Văn bản pháp quy này tập trung điều chỉnh các vấn đề trọng yếu như thành lập, tổ chức lại, giải thể, chuyển giao, phân loại, xếp hạng, cùng với cơ chế tự chủ về tổ chức bộ máy của các đơn vị sự nghiệp công lập.
 |
| Minh họa: TTXVN |
Nghị định nhấn mạnh rằng việc thành lập, tổ chức lại, hay giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền được quy định cụ thể trong văn bản này (trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác). Đặc biệt, một đơn vị sự nghiệp công lập có khả năng cung cấp đa dạng các dịch vụ sự nghiệp công trong cùng một ngành, lĩnh vực, hoặc thậm chí mở rộng sang nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau.
Các đơn vị sự nghiệp công lập được thành lập mới bắt buộc phải tự chủ kinh phí hoạt động thường xuyên trở lên, ngoại trừ những đơn vị được thành lập nhằm cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. Đối với những đơn vị đã tự bảo đảm được cả chi thường xuyên và chi đầu tư, việc thành lập mới các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc (kể cả trong trường hợp cung cấp dịch vụ cơ bản, thiết yếu) cũng yêu cầu khả năng tự bảo đảm hoàn toàn cả chi thường xuyên và chi đầu tư.
Quá trình tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là những đơn vị phụ thuộc ngân sách nhà nước hoặc chỉ tự chủ một phần chi thường xuyên, phải đảm bảo không làm gia tăng số lượng nhân sự hưởng lương từ ngân sách nhà nước so với mức đã được phê duyệt. Trong trường hợp hợp nhất, sáp nhập các đơn vị sự nghiệp công lập có mức độ tự chủ tài chính khác nhau, mức độ tự chủ tài chính của đơn vị hình thành sau quá trình này sẽ được quyết định bởi cơ quan có thẩm quyền thành lập hoặc tổ chức lại đơn vị.
Việc chuyển giao các đơn vị sự nghiệp công lập phải tuân thủ nguyên tắc chuyển giao nguyên trạng, đảm bảo tính liên tục và ổn định trong hoạt động.
Quy định về Điều kiện thành lập và tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập
Một đơn vị sự nghiệp công lập chỉ được phép thành lập khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí sau: Phải phù hợp với quy hoạch ngành (nếu có) hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo từng ngành, lĩnh vực đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đơn vị phải đáp ứng các tiêu chí, điều kiện thành lập theo quy định của pháp luật chuyên ngành (ngoại trừ các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu đa ngành, đa lĩnh vực, đảm bảo phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội tại địa bàn cấp xã). Các mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ và lĩnh vực hoạt động của đơn vị cần được xác định rõ ràng. Đặc biệt, phải đảm bảo số lượng biên chế tối thiểu được giao là 15 người (trừ các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu được thành lập theo quy định pháp luật chuyên ngành).
Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên, hoặc tự bảo đảm cả chi thường xuyên và chi đầu tư, số lượng nhân sự khi thành lập sẽ được căn cứ vào đề án thành lập đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Riêng các đơn vị sự nghiệp công lập đặt tại nước ngoài, số lượng nhân sự sẽ được xác định cụ thể trong đề án thành lập đơn vị đã được phê duyệt.
Bên cạnh việc đáp ứng các điều kiện đã nêu tại điểm a, b, c và d của khoản này, các đơn vị sự nghiệp công lập ở nước ngoài còn phải đảm bảo sự phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và các điều ước quốc tế giữa Chính phủ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với Chính phủ nước sở tại liên quan đến việc thành lập và hoạt động của đơn vị.
Một đơn vị sự nghiệp công lập sẽ được tổ chức lại trong các trường hợp sau: Khi có sự điều chỉnh về tên gọi, vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn nhằm phù hợp với quy hoạch ngành (nếu có) hoặc phương án phát triển mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập theo từng ngành, lĩnh vực. Việc tổ chức lại cũng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tuân thủ quy định về số lượng biên chế tối thiểu tại điểm d mục 1 đã đề cập. Ngoài ra, đơn vị sẽ được tổ chức lại nếu không đáp ứng đủ điều kiện thành lập theo quy định tại điểm b hoặc điểm d mục 1, hoặc không đảm bảo mức độ tự chủ tài chính theo phương án đã được phê duyệt. Tuy nhiên, các trường hợp thay đổi chức năng, nhiệm vụ, biến động kinh tế-xã hội, hoặc do nguyên nhân bất khả kháng làm ảnh hưởng đến nguồn thu/nhiệm vụ chi dẫn đến thay đổi mức độ tự chủ tài chính sẽ được xem xét đặc biệt.
Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động ở nước ngoài, ngoài việc tuân thủ một trong các điều kiện được quy định tại điểm a, b và c mục 2, việc tổ chức lại còn phải đảm bảo tính phù hợp với chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và các điều ước quốc tế mà Chính phủ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký kết với Chính phủ nước sở tại, liên quan đến việc tổ chức lại và hoạt động của đơn vị.
Quy định về Khung số lượng cấp phó của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập
Nghị định này quy định rõ: đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ hoàn toàn về chi thường xuyên và chi đầu tư, hoặc chỉ tự chủ chi thường xuyên, số lượng cấp phó sẽ được xác định dựa trên đề án thành lập (đối với đơn vị mới) hoặc đề án tự chủ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Riêng các đơn vị sự nghiệp công lập chỉ tự bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc hoàn toàn do ngân sách nhà nước bảo đảm, số lượng cấp phó trong cơ cấu tổ chức thuộc bộ sẽ được bố trí bình quân tối đa là 3 người/đơn vị.
Đối với các phòng trực thuộc đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ chi thường xuyên và chi đầu tư, hoặc tự chủ chi thường xuyên, số lượng cấp phó sẽ tuân thủ theo đề án thành lập (nếu là phòng mới) hoặc đề án tự chủ đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Riêng các phòng thuộc đơn vị sự nghiệp công lập chỉ tự bảo đảm một phần chi thường xuyên hoặc hoàn toàn do ngân sách nhà nước bảo đảm, quy định về cấp phó như sau: Nếu có từ 7 đến 9 biên chế, phòng sẽ được bố trí 1 Phó Trưởng phòng. Trường hợp có từ 10 biên chế trở lên, phòng có thể bố trí tối đa 02 Phó Trưởng phòng.
Các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ được phân loại dựa trên những tiêu chí sau: Thứ nhất, vị trí pháp lý của đơn vị theo quy định tại khoản 1, 2 và 3, Điều 2 của Nghị định này. Thứ hai, loại hình dịch vụ sự nghiệp công mà đơn vị cung cấp theo ngành, lĩnh vực, bao gồm: giáo dục và đào tạo; y tế; văn hóa, thể thao và du lịch; khoa học và công nghệ; sự nghiệp kinh tế và các lĩnh vực sự nghiệp khác (như nông nghiệp và môi trường; tài chính; xây dựng; công thương; nội vụ; tư pháp, v.v.). Thứ ba, việc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công đa ngành, đa lĩnh vực. Thứ tư, tính chất nhiệm vụ của dịch vụ sự nghiệp công, gồm dịch vụ phục vụ xã hội và dịch vụ hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước. Cuối cùng, mức độ tự chủ tài chính của đơn vị theo quy định pháp luật về cơ chế tự chủ tài chính.
Các tiêu chí để xếp hạng đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: Quy mô tổ chức và khối lượng công việc; cơ cấu, trình độ chuyên môn của đội ngũ lao động và mức độ phức tạp trong quản lý; chất lượng hạ tầng cơ sở vật chất, mức độ hiện đại hóa (bao gồm tài sản, trang thiết bị, phương tiện làm việc) và mức độ số hóa (ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, khả năng cung cấp dịch vụ công trực tuyến, và hạ tầng dữ liệu). Đồng thời, hiệu quả hoạt động cũng là một yếu tố then chốt (thông qua đánh giá chất lượng dịch vụ sự nghiệp công, đánh giá định kỳ mức độ hài lòng của người dân, và việc ứng dụng công nghệ số cho phép người dân trực tiếp đánh giá chất lượng, hiệu quả, mức độ hài lòng đối với các dịch vụ sự nghiệp công). Cuối cùng là hiệu quả quản lý tài chính, mức độ tự chủ tài chính, và các căn cứ đặc thù khác tùy theo từng ngành, lĩnh vực (nếu có).
Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 28 tháng 7 năm 2026.
Thông tin từ TTXVN/Báo Tin tức và Dân tộc
