Hoạt động khai thác vàng sa khoáng tự phát đang diễn ra phức tạp trên sông Đakrông tại các xã Tà Rụt và Đakrông, chủ yếu do đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều, Pa Kô vì cuộc sống khó khăn, thiếu thu nhập. Tình trạng này gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như biến đổi địa hình lòng sông, sạt lở bờ, ô nhiễm môi trường, nguy cơ đuối nước và vi phạm pháp luật. Chính quyền địa phương đã tăng cường tuyên truyền, tuần tra, xử lý các trường hợp vi phạm để kiềm chế. Về lâu dài, các xã đang tập trung vào các giải pháp bền vững như đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ vốn và xây dựng mô hình kinh tế hiệu quả từ sản vật địa phương. Mục tiêu là ổn định sinh kế, nâng cao đời sống người dân, từ đó hạn chế và chấm dứt hoàn toàn hoạt động khai thác vàng trái phép.
QTO – Trong thời gian gần đây, hoạt động khai thác vàng sa khoáng tự phát trên sông Đakrông đã diễn ra tại nhiều địa phương thuộc các xã Tà Rụt và Đakrông. Thực trạng này không chỉ gây biến đổi địa hình lòng sông, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến dòng chảy tự nhiên và gia tăng sạt lở bờ sông, mà còn trực tiếp đe dọa đất sản xuất của người dân, tác động tiêu cực đến môi trường và chất lượng nguồn nước sông Đakrông.
Mùa khô hiện tại đã khiến nhiều đoạn sông Đakrông trơ trọi đá tảng và cuội, tạo điều kiện cho hàng chục người dân, chủ yếu là đồng bào các dân tộc Bru-Vân Kiều, Pa Kô từ thôn A Đăng (xã Tà Rụt), cùng các thôn Ly Tôn, Pa Hy, Trại Cá (xã Đakrông) dọc tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, đổ xô ra sông. Họ tiến hành đào bới những vỉa cát ẩn dưới các tảng đá, sau đó đưa ra dòng nước để đãi vàng. Hậu quả là các khu vực khai thác bị cày xới tan hoang, bờ sông xuất hiện vô số hố đào sâu hoắm, gây biến dạng nghiêm trọng cảnh quan tự nhiên.
Chị Hồ T. L., một cư dân thôn Pa Hy, chia sẻ rằng phần lớn những người tham gia hoạt động đãi vàng sa khoáng, trong đó có chị, đều đối mặt với hoàn cảnh sống vô cùng khó khăn. Đối với cộng đồng Bru-Vân Kiều và Pa Kô tại đây, ngoài mùa vụ thu hoạch lúa nước, lúa rẫy hay sắn, gần như không có nguồn thu nhập nào khác để duy trì cuộc sống. Dù phải đào đãi từ sáng sớm đến tối mịt, mức thu nhập bình quân mỗi ngày chỉ vỏn vẹn khoảng 100.000 đến 200.000 đồng mỗi người.
 |
| Cảnh người dân xã Đakrông tự phát tiến hành khai thác vàng sa khoáng thủ công trên dòng sông Đakrông. Ảnh: S.H |
Ông Nguyễn Sỹ Huấn, Chủ tịch UBND xã Tà Rụt, xác nhận rằng trong thời gian qua, hoạt động khai thác vàng sa khoáng tự phát đã xuất hiện tại đoạn sông Đakrông chảy qua thôn A Đăng, thuộc địa phận xã Tà Rụt. Nhằm kiềm chế tình trạng này, chính quyền xã Tà Rụt đã đẩy mạnh công tác vận động và tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về những hệ lụy nghiêm trọng của việc đào đãi vàng, bao gồm xói mòn, sạt lở bờ sông và ô nhiễm môi trường…
Song song đó, xã cũng đã chỉ đạo lực lượng Công an, Quân sự phối hợp chặt chẽ với Bộ đội Biên phòng tăng cường tuần tra, kiểm soát và xử lý các trường hợp khai thác vàng sa khoáng trái phép. Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ mang tính ứng phó tạm thời; về lâu dài, cần thiết phải có những giải pháp mang tính căn cơ, bền vững.
Hiện tại, xã Tà Rụt đang tích cực triển khai tuyên truyền sâu rộng các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến đào tạo nghề, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, xã chủ động phối hợp với các công ty, doanh nghiệp để tư vấn, giới thiệu và cung cấp thông tin về thị trường lao động, khuyến khích người dân tham gia các chương trình làm việc ở nước ngoài.
Song song đó, chính quyền cũng tập trung xây dựng các mô hình kinh tế hiệu quả, thiết lập chuỗi liên kết sản xuất nhằm nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số thông qua việc khai thác tiềm năng từ các sản vật đặc trưng của địa phương như chuối lùn bản địa, lợn Vân Pa, nếp than… Kỳ vọng rằng, khi sinh kế của người dân được cải thiện và ổn định, tình trạng đào đãi vàng, khai thác khoáng sản trái phép sẽ từng bước được đẩy lùi.
Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Hoài Phong, Chủ tịch UBND xã Đakrông, thông tin rằng trong thời gian gần đây, dọc theo dòng sông Đakrông, đặc biệt là đoạn qua thôn Pa Hy và Trại Cá, đã tái diễn tình trạng người dân tự phát khai thác vàng sa khoáng bằng phương pháp thủ công. Hoạt động này không chỉ vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật về khoáng sản và tài nguyên, mà còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến công tác bảo vệ môi trường.
Hoạt động này không chỉ gây biến động dòng chảy, gia tăng nguy cơ sạt lở nghiêm trọng bờ sông, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường, đặc biệt là nguy cơ đuối nước đối với phụ nữ và trẻ em khi di chuyển trong các khu vực có hố, vũng sâu do việc đào đãi tạo ra. Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này được xác định là do thời điểm nông nhàn, người dân thiếu hụt công việc và nguồn thu nhập ổn định, buộc họ phải tự phát đi tìm vàng để mưu sinh.
Để kiên quyết chấn chỉnh thực trạng đáng báo động này, UBND xã Đakrông sẽ tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, đặc biệt chú trọng tăng cường tuyên truyền, phổ biến rộng rãi các quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản cùng các văn bản pháp luật liên quan; đồng thời cảnh báo rõ ràng về những nguy cơ mất an toàn khi thực hiện hoạt động khai thác vàng tự phát. Song song đó, Công an xã được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Ban Chỉ huy Quân sự xã và các lực lượng chức năng liên quan để tăng cường tuần tra, kiểm tra dọc tuyến sông Đakrông; kịp thời phát hiện, giải tán các tụ điểm khai thác vàng trái phép và xử lý nghiêm minh mọi trường hợp cố tình vi phạm hoặc tái phạm theo đúng quy định của pháp luật.
Phòng Văn hóa – Xã hội sẽ tiến hành rà soát kỹ lưỡng số lượng lao động thiếu việc làm trên địa bàn xã; chủ động phối hợp với Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã, các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất trong và ngoài địa phương nhằm giới thiệu việc làm, kết nối tuyển dụng lao động phổ thông; đồng thời tổ chức các khóa đào tạo nghề ngắn hạn, góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân. Trong khi đó, Phòng Kinh tế được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội để khảo sát nhu cầu vay vốn của các hộ gia đình, tạo điều kiện thuận lợi giúp người dân tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Bên cạnh đó, sẽ lồng ghép và triển khai hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm hỗ trợ phát triển cây trồng, vật nuôi, thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất, từ đó nâng cao thu nhập và ổn định đời sống cho người dân.
Ngoài ra, các cấp chính quyền địa phương sẽ tiếp tục huy động tối đa mọi nguồn lực để hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo thêm việc làm và đẩy mạnh công cuộc giảm nghèo bền vững. Những nỗ lực này hướng tới mục tiêu hạn chế, tiến tới chấm dứt hoàn toàn tình trạng người dân tự phát khai thác vàng sa khoáng trên sông Đakrông.
Sỹ Hoàng
