Sông Vĩnh Định, một công trình thủy lợi lịch sử hơn 25km được kiến tạo dưới triều Nguyễn tại Quảng Trị, từng mang ý nghĩa quan trọng và được khắc tên vào Cửu đỉnh. Ngày nay, dòng sông đang đứng trước nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng do sự bùng nổ của bèo Tây (lục bình), phủ kín nhiều đoạn sông, gây tắc nghẽn dòng chảy và tích tụ rác thải, ảnh hưởng đến môi trường sống. Bên cạnh đó, nhiều đoạn bờ sông Vĩnh Định đang bị xói lở nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp tuyến đường ven sông và sự an toàn của các hộ dân. Cộng đồng địa phương và các chuyên gia kêu gọi chính quyền cần ưu tiên bố trí kinh phí để kiểm soát bèo, hoàn thiện các công trình kè chống xói lở và khôi phục sự trong lành cho dòng sông.
QTO – Sông Vĩnh Định, một công trình thủy lợi mang đậm dấu ấn lịch sử, được kiến tạo dưới triều Nguyễn tại khu vực phía Nam tỉnh Quảng Trị. Với chiều dài hơn 25km, dòng sông này từng uốn lượn qua địa phận của hai huyện Hải Lăng và Triệu Phong trước đây. Việc đào đắp con sông đòi hỏi một lượng lớn nguồn lực và sự đầu tư đáng kể. Sau khi hoàn thành, để ghi nhận tầm vóc và ý nghĩa của Vĩnh Định, triều Nguyễn đã long trọng cho khắc tên dòng sông vào Cửu đỉnh, biểu tượng uy quyền của vương triều đặt tại Đại Nội kinh thành Huế.
Tuy nhiên, dòng Vĩnh Định ngày nay đã trải qua những biến đổi sâu sắc. Sự hiện diện của công trình đại thủy nông Nam Thạch Hãn, nhằm tối ưu hóa tưới tiêu trong bối cảnh phát triển mới, đã khiến nhiều đoạn sông Vĩnh Định bị ngăn cắt. Dòng chảy tự nhiên, vốn đã suy yếu do các yếu tố thủy lợi, quá trình bồi lấp và tác động của biến đổi khí hậu, càng trở nên chậm chạp, tạo điều kiện thuận lợi cho sự tích tụ cỏ rác và chất thải, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống của cộng đồng ven sông.
Đặc biệt, kể từ khi bèo Tây (lục bình) được người dân đưa về phục vụ mục đích chăn nuôi, loài thực vật ngoại lai này đã phát triển bùng nổ một cách chóng mặt. Nhiều đoạn sông bị phủ kín bởi thảm bèo dày đặc, đặc biệt là sau các đợt mưa lớn, khi dòng nước cuốn theo bèo từ thượng nguồn dồn ứ tại những khúc sông tĩnh lặng hoặc các góc khuất. Tình trạng này càng trở nên nghiêm trọng hơn khi rác thải và xác động vật cũng bị mắc kẹt trong các cụm bèo, tạo thành những ổ ô nhiễm, đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh thái và chất lượng môi trường nước.
 |
| Thảm bèo hoa dâu phủ kín dòng Vĩnh Định tại xã Triệu Cơ – Ảnh: P.X.D |
Chia sẻ về dòng sông quê hương, Nhà giáo ưu tú, nhà thơ Võ Văn Hoa, một cư dân gắn bó với làng Thi Ông, xã Vĩnh Định, bộc bạch: “Làng tôi, cùng với nhiều làng mạc khác, từng được ôm ấp bởi dòng Vĩnh Định nên thơ và mát lành. Bản thân tôi cũng đã từng sáng tác những vần thơ về Vĩnh Định, và niềm cảm xúc ấy còn được một nhạc sĩ đồng điệu phổ thành nhạc khúc.”
“Tuy nhiên, theo thời gian, những biến đổi do cả yếu tố khách quan và chủ quan đã khiến dòng Vĩnh Định không còn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ như xưa. Trong đó, tình trạng bèo Tây sinh sôi tràn lan suốt nhiều năm qua là nguyên nhân chính gây tắc nghẽn dòng chảy, tạo ra các khu vực tù đọng, nơi rác thải dễ dàng bám víu. Điều này không chỉ ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường sống của người dân mà còn tác động tiêu cực đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là chăn nuôi gia cầm và thủy sản.”
“Để khắc phục tình trạng này, tôi đề xuất chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan cần ưu tiên bố trí kinh phí cho công tác bảo vệ môi trường, đặc biệt là các giải pháp kiểm soát và loại bỏ bèo hoa dâu. Đồng thời, cần tăng cường vận động người dân cùng chung tay, góp sức vào việc giữ gìn và khôi phục sự trong lành, thông thoáng cho dòng sông quê hương Vĩnh Định,” ông Hoa kiến nghị.
Theo chân đoàn công tác, chúng tôi tiếp tục hành trình dọc dòng sông đến xã Triệu Cơ để khảo sát tình hình Vĩnh Định trong mùa hè. Dù thời tiết nắng gay gắt, lượng mưa khan hiếm, nhưng nhiều đoạn sông vẫn chứng kiến cảnh bèo phủ lấn át dòng chảy, ngay cả ở những khu vực có bề rộng đáng kể như Ngô Xá Đông, thuộc địa phận xã Triệu Trung trước đây.
Ông Nguyễn Chơn Chí, một người dân địa phương, chia sẻ nỗi lo: “Mặc dù mùa này tình trạng bèo có phần thuyên giảm, nhưng sau mỗi cơn mưa, bà con chúng tôi lại canh cánh nỗi sợ bèo phủ kín mặt sông. Đây là thực trạng phổ biến trong những năm gần đây. Tuy nhiên, một mối lo khác cũng không kém phần cấp bách, đó là tuyến đường huyết mạch chạy qua làng đang đối mặt với tình trạng xói lở nghiêm trọng. Hiện tại, một đoạn kè đã được xây dựng nhưng vẫn còn dang dở, khiến chúng tôi e ngại về khả năng chống chịu trước mùa mưa lũ kéo dài. Chúng tôi mong muốn các công trình xây kè hay làm đường cần được thực hiện một cách thực chất, đảm bảo chất lượng và phát huy tác dụng lâu bền, đúng như nguyện vọng của người dân.”
 |
| Biển cảnh báo nguy hiểm tại khu vực sạt lở ven sông Vĩnh Định – Ảnh: P.X.D |
Qua khảo sát thực địa cùng người dân, chúng tôi tận mắt chứng kiến nhiều đoạn kè bị nứt toác, có chỗ rộng gần cả gang tay và kéo dài khoảng 5m. Trên một đoạn đường ước tính hàng trăm mét, nhiều vết nứt sâu chạy dọc sát mép sông đang trực tiếp đe dọa sự an toàn của tuyến đường độc đạo này. Trước tình hình đáng lo ngại đó, chính quyền xã Triệu Cơ đã kịp thời lắp đặt biển cảnh báo nguy hiểm, nhắc nhở người dân và phương tiện qua lại cần hết sức cẩn trọng để đảm bảo an toàn.
Chị Nguyễn Thị Quyến, cư dân có nhà nằm sát con đường và đối diện dòng sông, bày tỏ sự lo lắng sâu sắc: “Tình trạng xói lở diễn ra dọc theo cả một đoạn dài, đến nỗi những bụi tre kiên cố cũng bị nước cuốn phăng ra giữa sông. Điều này khiến chúng tôi vô cùng bất an. Trong khi đoạn dưới còn có kè, thì ngay trước mặt nhà tôi lại hoàn toàn không có. Chúng tôi thực sự lo sợ rằng chỉ vài mùa mưa nữa, con đường sẽ khó trụ vững, và cuộc sống của các hộ dân ven sông cũng sẽ khó được yên ổn. Mùa nắng còn tạm ổn, nhưng mùa mưa bão đến là tình trạng sạt lở, hư hỏng đường diễn ra rất thường xuyên, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Bà con chúng tôi ai nấy đều rất bồn chồn.”
Ông Lê Quang Cường, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Ngô Xá Đông, bổ sung thông tin: “Thực tế có hai vấn đề đáng quan ngại cấp bách, đó là sự xâm lấn của bèo hoa dâu và tình trạng xói lở nghiêm trọng của tuyến đường ven sông Vĩnh Định. Đối với vấn đề bèo, hiện vẫn chưa có biện pháp hiệu quả nào để ngăn chặn triệt để. Về tình trạng xói lở, mặc dù Nhà nước đã thể hiện sự quan tâm qua việc triển khai xây dựng kè, song do nguồn vốn còn hạn chế nên công trình vẫn chưa thể hoàn thành toàn diện. Chúng tôi hy vọng rằng vào cuối năm nay, việc xây dựng kè sẽ được tiếp tục đẩy mạnh để sớm hoàn thiện.”
An Xuân
