Đối với tác giả, nghề báo không chỉ là mưu sinh mà còn là cơ hội để chứng kiến và khắc ghi vô vàn hành động tử tế, nhân ái giữa đời thường. Điều này được thể hiện qua những chuyến tác nghiệp đầy kỷ niệm: từ việc ghi lại tấm gương anh Tâm “vớt” cứu người trong trận lũ lịch sử năm 2016, đến việc tham gia tiếp sức đồng bào vùng lũ năm 2020. Tác giả cũng kể về vợ chồng anh Hà, chị Thơm, những người đã kiên trì nấu hàng ngàn suất cơm thiện nguyện mùa COVID-19 và dùng cano cá nhân hỗ trợ bà con vùng lũ vượt qua hoạn nạn. Qua những câu chuyện và sự đồng hành của đồng nghiệp, tác giả nhận ra lòng nhân ái luôn hiện hữu, là mạch nguồn năng lượng tích cực, và là bài học vô giá mà nghề báo đã trao tặng, bất chấp những thách thức hiện tại của ngành.
QTO – Đối với số đông, báo chí có thể chỉ là một nghề mưu sinh như bao lĩnh vực khác. Nhưng với cá nhân tôi, nó chứa đựng ý nghĩa sâu xa hơn rất nhiều. Những hành trình tác nghiệp, những cuộc gặp gỡ định mệnh đã mở ra cơ hội chứng kiến vô vàn hành động tử tế, dung dị len lỏi giữa dòng đời thường. Điều đó càng khắc sâu trong tâm trí người cầm bút như tôi rằng lòng nhân ái luôn hiện hữu, là mạch nguồn năng lượng tích cực lan tỏa trong bức tranh cuộc sống đa sắc.
1. Tháng 10 năm 2016, một trận lũ lịch sử đã nhấn chìm vùng rốn lũ xã Phù Hóa, huyện Quảng Trạch (nay là xã Tân Gianh) vào biển nước mênh mông. Dòng sông Gianh cuộn xiết, mang theo lũ quét từ thượng nguồn đổ về ào ạt, khiến người dân không kịp trở tay. Thảm họa cướp đi nhiều sinh mạng, để lại không ít người mất tích và hàng loạt gia đình trắng tay.
Khi ấy, được phân công phụ trách địa bàn, tôi không thể nào đứng ngoài cuộc. Chiếc máy ảnh và máy tính cũng dần cạn kiệt năng lượng sau những ngày vật lộn với lũ dữ, khắc ghi bài học xương máu cho một phóng viên trẻ vừa chập chững vào nghề. Ngay khi nước lũ bắt đầu rút, tôi cùng đồng nghiệp Quốc Việt (khi đó là phóng viên Đài PT-TH Quảng Bình) đã nỗ lực tiếp cận các thôn xóm ven sông Gianh. Khung cảnh hiện ra là lớp bùn đặc quánh ngang đầu gối, còn trên ngọn tre, cột điện là những mảnh bao nilon, quần áo vương vãi, minh chứng cho sức tàn phá của dòng nước.
Chúng tôi tìm đến nhà anh Hoàng Văn Tâm tại thôn Long Châu, người mà bà con trìu mến gọi là Tâm “vớt”. Trong đỉnh điểm trận lũ, hai cha con anh đã gan dạ chèo thuyền len lỏi qua từng mái nhà, từng ngọn tre để cứu thoát 15 sinh mạng đang tuyệt vọng giữa đêm khuya. Ngôi nhà cấp bốn của anh Tâm giờ đây toang hoác, tường còn lấm lem bùn đất, cửa ngõ đã bị lũ cuốn trôi. Anh vừa kết thúc mẻ lưới buổi sáng, lóp ngóp bước lên từ bờ sông, nụ cười hồn hậu vẫn nở trên môi. Tôi vẫn vẹn nguyên ký ức về câu nói giản dị của anh Tâm: “Có chi mô chú, lũ ngập cả làng, mình giúp được chi thì giúp”.
 |
| Mỗi cuộc gặp gỡ là một lần học hỏi thêm nhiều điều – Ảnh: X.P |
Bài viết về người hùng Tâm “Vớt” nhanh chóng được đăng tải trên báo điện tử. Không lâu sau đó, câu chuyện về tấm gương sáng của anh Tâm liên tục lan tỏa trên nhiều phương tiện truyền thông. Chỉ vài ngày sau, một cuộc điện thoại bất ngờ từ chị Ngọc Anh, cháu ngoại của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đã liên hệ với tôi để ngỏ ý hỗ trợ một chiếc thuyền mới, giúp gia đình anh Tâm tiếp tục mưu sinh.
Tôi nhận nhiệm vụ liên hệ với cơ sở đóng thuyền, sau đó cùng anh Tâm đến để thống nhất bản thiết kế. Khoảng mười ngày sau, chiếc thuyền hoàn chỉnh, với giá trị gần 100 triệu đồng, đã sẵn sàng. Chủ cơ sở đóng thuyền, khi biết về hoàn cảnh và hành động nghĩa hiệp của anh Tâm, đã quyết định chỉ tính giá gốc, không lấy lãi, thậm chí còn miễn phí chuyến xe cẩu chở thuyền ra cửa Gianh. Từ người hỗ trợ, người đóng thuyền, người nhận thuyền cho đến tôi, tất cả đều ánh lên niềm vui khó tả.
Một thời gian sau, tôi bất ngờ nhận được điện thoại và khi ra trước cổng cơ quan, thấy anh Tâm đang khệ nệ với một túi nilon đầy cá tươi vừa đánh bắt từ sáng sớm. Anh nhanh chóng trao quà rồi lên xe đi thẳng. Đó là lần đầu tiên tôi nhận được món quà tri ân từ nhân vật sau nhiều năm gắn bó với nghề. Đêm đó, bữa cơm gia đình tôi ấm cúng lạ thường với nồi cá kho đậm đà hương vị sông Gianh. Thật sự ngon đến khó tả…
2. Năm 2020, một trận lũ kép lại ập đến, khiến vùng cồn bãi thuộc thị xã Ba Đồn cũ (nay là xã Nam Gianh, Nam Ba Đồn) bị cô lập nhiều ngày. Tối 18 và rạng sáng 19/10 năm ấy, mạng xã hội tràn ngập những lời kêu cứu từ những người con xa quê, khắc khoải lo lắng cho cha mẹ, người thân đang mắc kẹt. Khi nước lũ bắt đầu rút, như một lẽ tự nhiên, tôi lập tức nắm bắt tình hình, kết nối các kênh hỗ trợ để kịp thời chuyển lương thực, nước uống đến bà con vùng lũ. Tối 20/10, một số điện thoại lạ từ Hà Nội gọi đến, và đúng 1 giờ sáng ngày 22/10, tôi đã có mặt tại Quốc lộ 1 để đón chuyến xe tải đường dài, nhận về 200kg bánh chưng.
Mãi sau này tôi mới hay, số bánh chưng ấy là thành quả của một bạn nữ cùng nhóm của mình tại Hà Nội, đã dành trọn ngày lễ 20/10 để cùng nhau gói, nấu và gửi tặng bà con vùng lũ. Hai tạ bánh chưng được gói ghém cẩn thận, cầm trên tay vẫn còn vương hơi ấm của tình người. Rạng sáng hôm sau, tôi cùng một vài đồng nghiệp chở theo số hàng hóa và một khoản tiền mặt nhỏ, nhờ xuồng của chính quyền địa phương để vượt qua các vùng cồn bãi. Dù nước và bùn non còn ngập lấp xấp mắt cá, và bản thân đã kiệt sức sau nhiều ngày theo dõi lũ, chúng tôi vẫn cố gắng đưa từng phần quà đến tận nhà văn hóa thôn để trao cho bà con. Bởi chúng tôi tâm niệm lời nhắn gửi từ những người bạn ở xa: “Nhờ các anh trao cho nơi thật sự cần…”.
Khi trưa đã muộn, sau khi hoàn tất việc phân phát gần hai tạ bánh chưng, tôi ngồi bệt dưới gốc cây, trò chuyện cùng một vị trưởng thôn. Trong chiếc sọt đã trống rỗng, chỉ còn lại đúng một chiếc bánh, có lẽ là phần còn lại dành cho gia đình ông. Lúc ấy, tôi thực sự kiệt sức, đói lả… nhấp một ngụm nước rồi nhìn chiếc bánh với chút ái ngại, băn khoăn rằng liệu có nên xin lại khi đã phát hết cho bà con. Bất ngờ, một cô bé hàng xóm mon men đến chơi, ông trưởng thôn liền gọi cô bé vào nhà, lấy con dao cùn cắt chiếc bánh thành mấy phần. Ông một miếng, cô bé một miếng, và tôi cũng được chia một miếng. Đó mãi là miếng bánh chưng ngon nhất mà tôi từng được nếm trải trong đời…
 |
| Tác giả trong một chuyến tác nghiệp tại nhà giàn DK1, thềm lục địa phía Nam – Ảnh: X.P |
3. Tôi có cơ duyên gặp gỡ vợ chồng anh Hà, chị Thơm vào những ngày đỉnh điểm phong tỏa vì đại dịch COVID-19. Suốt cả tháng trời ròng rã, anh chị đã thức dậy từ 3 giờ sáng mỗi ngày, cùng những người bạn thiện nguyện nấu hàng ngàn suất cơm nghĩa tình để tiếp tế cho đội ngũ y tế tuyến đầu, các chốt trực kiểm soát và các khu cách ly. Toàn bộ chi phí cho những suất ăn này đều do anh chị tự bỏ tiền túi, chỉ chấp nhận nhận hiện vật như rau, gạo từ bạn bè, người quen.
Từ năm 2020, gia tài của anh chị được bổ sung thêm một chiếc cano chuyên dụng, trở thành phương tiện vận chuyển hàng hóa thiết yếu cho bà con vùng lũ. Chiếc cano ấy đã đồng hành cùng anh chị qua bao mùa mưa lũ, từ Quảng Ninh, Lệ Thủy đến Nghệ An, thậm chí vươn xa tận Thái Nguyên, Tuyên Quang, mang theo hơi ấm tình người và những phần quà thiết thực đến với đồng bào lúc hoạn nạn.
Mối duyên quen biết đã nhiều năm khiến anh chị trở thành địa chỉ tin cậy của tôi mỗi khi cần tìm sự giúp đỡ cho những hoàn cảnh khó khăn. Không một lần nào anh chị từ chối, dù là hỗ trợ cá nhân hay tập thể. Nhưng hơn cả “của cho không bằng cách cho”, tôi trân trọng anh chị ở sự tinh tế và chân thành đó. Có một lần, chúng tôi tổ chức Tết Trung thu cho các em học sinh tại Trường tiểu học Bãi Dinh, xã Dân Hóa.
Ngôi trường vùng cao ấy còn nhiều thiếu thốn, và một trong những đề xuất của thầy cô là mong muốn có một chiếc trống trường mới thay thế chiếc đã bị thủng. Anh chị đã hứa, và chỉ một tháng sau, một chiếc trống chất lượng cao được làm từ làng nghề thủ công miền Bắc đã được chuyển đến tận trường. Một lần khác, tôi bắt gặp hoàn cảnh của một cô gái trẻ bị tai nạn liệt cả đôi chân ngay trong ngày đầu tiên đi nhận việc. Biến cố đột ngột đã đẩy cuộc đời cô vào ngõ cụt. Mỗi ngày, cô gái chỉ có thể tựa đầu giường, nhìn thế giới qua khung cửa sổ, gương mặt xinh đẹp giờ đây ẩn chứa nỗi u uất không nguôi, lâu dần khiến tính tình trở nên cáu kỉnh.
Tôi đã viết bài kêu gọi, và anh chị liền nhận lời hỗ trợ. Khoảng 50 triệu đồng tiền mặt và một chiếc xe lăn chuyên dụng đã được anh chị gửi đến. Vào ngày trao quà, thấy chiếc xe lăn hơi “quá khổ” so với vóc dáng của cô gái, vốn là thợ cơ khí, anh Hà đã không ngần ngại hì hục mấy tiếng đồng hồ cắt gọt, mài dũa khung xe cho vừa vặn. Chị Thơm ngồi bên cạnh, nhẹ nhàng ôm cô gái vào lòng, trò chuyện thân tình như ruột thịt. Đã rất lâu rồi, cha mẹ cô gái mới lại được nhìn thấy nụ cười rạng rỡ trên môi con mình…
4. Cổ nhân từng dạy: “Tam nhân hành, tất hữu ngã sư yên” – nghĩa là trong ba người cùng đi, ắt có một người là thầy của ta. Tôi may mắn hơn thế, từ những ngày đầu chập chững bước vào nghề cho đến nay, luôn được đồng hành cùng nhiều anh chị đồng nghiệp đáng kính. Những chuyến tác nghiệp, những cuộc trò chuyện, và cả những buổi “trà dư tửu hậu” đã giúp tôi vỡ vạc, trưởng thành hơn mỗi ngày. Những lời khuyên chân thành, những sự giúp đỡ đầy tử tế đến đúng lúc như tiếp thêm sức mạnh, giúp tôi vượt qua áp lực công việc hay những vấp ngã trong cuộc đời. Dù không gọi những con người quý giá ấy là thầy, nhưng sự tử tế mà họ dành cho cuộc đời và cho chính tôi là vô giá. Tự đáy lòng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô vàn…
Những ngày tháng 6 này, không khí kỷ niệm ngày “giỗ” nghề không còn rộn ràng như mọi năm. Ngoài kia, hàng ngàn đồng nghiệp, trong đó có nhiều bạn bè thân thiết của tôi, đang chịu ảnh hưởng sâu sắc từ làn sóng sắp xếp, sáp nhập các cơ quan báo chí trên cả nước. Nhiều người có thể tiếp tục bám trụ, nhưng không ít người buộc phải chọn một ngã rẽ khác cho cuộc đời mình. Riêng tôi, ở thời điểm hiện tại, vẫn may mắn hơn số đông đồng nghiệp, vẫn còn cơ hội để theo đuổi niềm đam mê này. Dù tương lai chưa thể nói trước điều gì, nhưng ít nhất, nghề báo đã trao tặng và khắc sâu trong tôi những bài học vô giá về lòng tử tế…
Xuân Phú
