Phòng cháy rừng: Chủ động từ xa, cứu lá phổi xanh!

Tỉnh Quảng Trị đã ban hành Quyết định số 672/QĐ-UBND phê duyệt phương án phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) giai đoạn 2026-2030, nhằm hiện thực hóa nguyên tắc "phòng ngừa là chính" và phương châm "4 tại chỗ". Quyết định này ra đời trong bối cảnh tỉnh có gần 250.000ha rừng đối mặt nguy cơ cháy cao, với nhiều vụ cháy đã xảy ra trong những năm gần đây do đốt thực bì, bất cẩn sử dụng lửa, phá hoại và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Phương án tập trung vào chiến lược chủ động, chuyển dịch từ bị động sang phòng ngừa từ sớm, từ xa, thông qua việc ứng dụng khoa học-công nghệ, củng cố tổ chức, nâng cao năng lực quản lý, đầu tư trang thiết bị và tăng cường phối hợp đồng bộ giữa các cấp. Tỉnh cũng cam kết nâng cao năng lực cho lực lượng Kiểm lâm, đẩy mạnh dự báo cảnh báo, đầu tư hạ tầng và đã thành lập hơn 1.330 tổ đội quần chúng cùng trang bị nhiều phương tiện chuyên dụng, đồng thời xây dựng kế hoạch ứng phó chi tiết cho các cấp độ sự cố cháy.

QTO – Nhằm hiện thực hóa nguyên tắc cốt lõi “Phòng ngừa là chính, chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời cháy rừng” cùng việc bảo đảm triệt để phương châm “4 tại chỗ”, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã tích cực tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định số 672/QĐ-UBND ngày 14/2/2026. Văn bản này “Phê duyệt phương án phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR) tỉnh Quảng Trị, giai đoạn 2026-2030” và đóng vai trò là kim chỉ nam quan trọng, thúc đẩy các đơn vị chức năng, địa phương và chủ rừng nhanh chóng triển khai, tổ chức thực hiện công tác PCCCR ngay trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Thảm họa cháy rừng: Nguy cơ tiềm tàng và thách thức hiện hữu

Sau quá trình sáp nhập, tỉnh Quảng Trị sở hữu tổng diện tích tự nhiên lên đến 1.270.000ha. Trong đó, diện tích đất có rừng chiếm 841.224,04ha, phân bổ thành: 596.230,89ha rừng tự nhiên và 244.993,15ha rừng trồng (bao gồm cả rừng đã đủ và chưa đủ tiêu chí thành rừng).

Theo số liệu cập nhật từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh, hiện toàn bộ địa bàn có khoảng 250.000ha rừng đối mặt với nguy cơ cháy cao, với 96.441ha được xác định là các vùng trọng điểm thường xuyên xảy ra hỏa hoạn. Thống kê giai đoạn 2020-2024 ghi nhận tổng cộng 98 vụ cháy rừng, gây tổn thất khoảng 192,9ha. Trong đó, 90 vụ xảy ra tại rừng trồng, thiêu rụi 181,4ha, và 8 vụ tại rừng tự nhiên, làm mất đi 11,5ha.

Riêng trong năm 2025, tỉnh ghi nhận 5 vụ cháy rừng, diện tích thiệt hại 8,68ha rừng trồng sản xuất. Đáng chú ý, mỗi năm còn phát sinh hàng chục điểm phát lửa tiềm ẩn nguy cơ bùng phát thành cháy lớn.

Hình ảnh: Các lực lượng chức năng đồng lòng tuần tra, tăng cường công tác bảo vệ và phòng chống cháy rừng tại xã Kim Phú. (Ảnh: V.M)

Phân tích chuyên sâu từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã làm rõ các nguyên nhân chính dẫn đến cháy rừng trong những năm gần đây, bao gồm: việc đốt thực bì phục vụ trồng rừng, hành vi tìm kiếm phế liệu chiến tranh, cùng với sự bất cẩn trong sử dụng lửa. Ngoài ra, một số vụ được nghi ngờ là do cố ý phá hoại, lấn chiếm đất rừng; và đặc biệt, không thể loại trừ khả năng các loại bom đạn còn sót lại từ thời chiến, nhất là bom lân tinh, tự bốc cháy khi tiếp xúc với nhiệt độ cao trong điều kiện nắng nóng cực đoan.

Bên cạnh đó, nhiều khu vực rừng nằm cách biệt khu dân cư, với địa hình hiểm trở, đèo dốc và bị chia cắt, cùng với hạ tầng đầu tư cho lâm nghiệp còn hạn chế và thiếu đồng bộ, đã gây trở ngại đáng kể cho công tác phòng cháy cũng như việc điều động lực lượng và phương tiện chữa cháy. Mặt khác, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt vào mùa hè với nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao và gió Tây Nam thổi mạnh, kết hợp với sự bất cẩn của một bộ phận người dân trong việc sử dụng lửa, đã gia tăng đáng kể nguy cơ bùng phát cháy rừng.

Chiến lược chủ động: Phòng ngừa cháy rừng từ gốc và từ xa

Để chủ động ứng phó và phòng ngừa cháy rừng từ sớm, từ xa, sau quá trình sáp nhập, tỉnh đã đẩy mạnh công tác kiện toàn Ban Chỉ đạo Chương trình Phát triển lâm nghiệp bền vững tại các cấp. Song song đó, các đơn vị chức năng và chủ rừng đã phối hợp chặt chẽ trong việc xây dựng bản đồ phân vùng trọng điểm cháy rừng và bản đồ phân bố trạng thái rừng theo nguy cơ cháy, nhằm tập trung nguồn lực hiệu quả cho công tác PCCCR.

Hình ảnh: Các lực lượng chức năng và chủ rừng tăng cường bố trí nhân lực, phương tiện, túc trực liên tục 24/24 giờ trong các thời điểm nguy cơ cháy rừng ở mức cao. (Ảnh: V.M)

Mục tiêu cốt lõi mà công tác PCCCR toàn tỉnh đang theo đuổi là chuyển dịch quyết liệt từ trạng thái bị động sang chủ động, với chiến lược phòng ngừa toàn diện, từ sớm và từ xa. Để nâng cao hiệu quả công tác này, các đơn vị chức năng và chủ rừng tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ tiên tiến (như viễn thám, GIS, hệ thống cảnh báo sớm…), nhằm tăng cường năng lực dự báo, giám sát và phát hiện cháy. Cùng với đó, tập trung củng cố tổ chức, nâng cao năng lực quản lý và đầu tư trang thiết bị chuyên dụng. Đồng thời, chú trọng phối hợp đồng bộ, xác định rõ ràng trách nhiệm giữa chính quyền các cấp, lực lượng Kiểm lâm, chủ rừng và các cơ quan liên quan, nhằm đảm bảo hiệu quả tối ưu trong chỉ huy, huy động lực lượng và xử lý tình huống kịp thời.

Theo đồng chí Lê Văn Bảo, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, giai đoạn 2026-2030 sẽ chứng kiến tỉnh tập trung vào các mục tiêu trọng tâm sau: chủ động tăng cường khả năng kiểm soát, năng lực chỉ huy và hiệu quả xử lý tình huống trong công tác PCCCR; tối thiểu hóa số vụ cháy và thiệt hại; đồng thời, đảm bảo việc phát hiện, thông tin kịp thời, ngăn chặn, điều tra và xử lý nghiêm minh các vụ cháy rừng cùng hành vi vi phạm quy định về PCCCR.

Đáng chú ý, Ban Chỉ đạo Chương trình Phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh sẽ đặt trọng tâm vào việc tăng cường năng lực PCCCR cho lực lượng Kiểm lâm ở mọi cấp, từ tỉnh đến xã, nhằm góp phần kiểm soát cháy rừng một cách hiệu quả, đảm bảo quốc phòng-an ninh và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Công tác củng cố, kiện toàn tổ chức và nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, cùng với năng lực thực thi pháp luật cho lực lượng Kiểm lâm và lực lượng bảo vệ rừng trong công tác PCCCR sẽ được đẩy mạnh, cam kết đảm bảo tối thiểu 50% lực lượng PCCCR được đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ và trang bị đầy đủ phương tiện, thiết bị chữa cháy rừng.

Đặc biệt, toàn tỉnh còn đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực và độ tin cậy của công tác dự báo, cảnh báo nguy cơ cháy rừng; tổ chức phát hiện sớm và thông báo kịp thời các sự cố cháy; đồng thời, đẩy mạnh đầu tư vào phương tiện, trang thiết bị và hạ tầng kỹ thuật thiết yếu phục vụ công tác PCCCR.

Hiện nay, tỉnh đã hoàn thành việc xây dựng kế hoạch ứng phó chi tiết, bao gồm huy động lực lượng và phương tiện tham gia PCCCR, cho ba cấp độ sự cố (cháy nhỏ; cháy vừa, nguy hiểm; cháy lớn, rất nguy hiểm) áp dụng cho chín khu vực trọng điểm có nguy cơ cháy rừng cao và tại đặc khu Cồn Cỏ. Kế hoạch này quy định rõ: bố trí lực lượng, phương tiện, dụng cụ chữa cháy; xác định các điểm lấy nước cho xe chữa cháy; phân công chỉ huy chữa cháy, hậu cần; và cử cán bộ bảo vệ rừng, kiểm lâm địa bàn hoặc đại diện Ban Chỉ đạo cấp xã chịu trách nhiệm dẫn đường vào khu vực xảy ra cháy rừng.

Văn Minh