Việt Nam xác định việc gỡ “thẻ vàng” về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) của Ủy ban châu Âu (EC) là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách, không thể trì hoãn trước đợt thanh tra lần thứ 5 dự kiến vào tháng 3/2026.
Sau 8 năm nỗ lực triển khai nhiều giải pháp đồng bộ từ Trung ương đến địa phương như cập nhật dữ liệu tàu cá và tăng cường kiểm tra, công tác này vẫn còn tồn tại hạn chế, đặc biệt trong quản lý tàu cá không đủ điều kiện và xử lý triệt để vi phạm.
Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành và địa phương xem đây là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu, lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo, huy động tối đa nguồn lực và triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp tổng thể đã đề ra.
Chuyến kiểm tra sắp tới có ý nghĩa quyết định, bởi nếu không khắc phục triệt để các khuyến nghị của EC, Việt Nam có nguy cơ bị nâng lên “thẻ đỏ”, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho ngành thủy sản và kinh tế quốc gia, đòi hỏi sự quản lý bền vững thay vì đối phó tạm thời.
Trong bối cảnh Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) dự kiến sẽ tiến hành đợt làm việc thứ 5 tại Việt Nam về công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) từ ngày 9-19/3, việc tháo gỡ “thẻ vàng” IUU đã được xác định là một “nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không thể trì hoãn thêm.”
 |
| Khu vực neo đậu tàu cá tỉnh An Giang. (Ảnh: Văn Sĩ/TTXVN) |
Trải qua 8 năm kể từ khi Ủy ban châu Âu (EC) áp đặt “thẻ vàng” cảnh báo IUU, Việt Nam đã không ngừng nỗ lực, thực hiện những chuyển biến mạnh mẽ và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tổng thể nhằm khôi phục uy tín quốc gia trong ngành thủy sản.
Đặc biệt, trước thềm đợt làm việc thứ 5 của Đoàn Thanh tra EC tại Việt Nam về chống khai thác IUU, dự kiến diễn ra từ ngày 9-19/3/2026, việc gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU được xác định là “nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không thể kéo dài thêm.” Điều này không chỉ thể hiện trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị mà còn là yếu tố then chốt khẳng định vị thế và hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế trong kỷ nguyên mới.
Nhiệm vụ tối quan trọng và cấp bách
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Đức Thắng thông tin, Bộ đã hoàn thành báo cáo tổng thể về công tác chống khai thác IUU theo yêu cầu của EC từ năm 2017 đến nay. Trong thời gian qua, các đoàn công tác từ các bộ, ngành và thành viên Ban Chỉ đạo đã tổ chức thanh tra, kiểm tra tại 18 địa phương và sẽ tiếp tục thực hiện kiểm tra trọng điểm tại 15 địa phương còn lại trước khi Đoàn EC chính thức làm việc.
Theo báo cáo tại phiên họp thứ 31 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác IUU, toàn bộ 100% tàu cá đủ điều kiện hoạt động đã được cập nhật đầy đủ trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VN-Fishbase). Các địa phương cũng đã rà soát, cập nhật và công khai danh sách 19.042 tàu đã xóa đăng ký nhằm phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát. Đồng thời, chính quyền cơ sở được giao trực tiếp quản lý các tàu cá không đủ điều kiện hoạt động tại khu vực neo đậu.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã ban hành văn bản đề nghị các địa phương và Bộ Quốc phòng tăng cường phối hợp kiểm soát liên thông tàu cá ra vào cảng thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và qua các trạm Biên phòng.
Tại Công điện số 18/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung chuẩn bị làm việc với Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu lần thứ 5, Thủ tướng Chính phủ đã ghi nhận và biểu dương những nỗ lực, tinh thần trách nhiệm cùng các kết quả bước đầu mà các bộ, ngành, địa phương, lực lượng chức năng và cộng đồng ngư dân đã đạt được trong công tác triển khai nhiệm vụ chống khai thác IUU nhằm gỡ “thẻ vàng” trong thời gian qua.
Tuy nhiên, theo nội dung công điện của Thủ tướng, công tác chống khai thác IUU vẫn còn tồn tại một số hạn chế, đặc biệt là trong quản lý, kiểm soát tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Nhiều trường hợp tàu cá vi phạm IUU chưa được xử lý triệt để, tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài vẫn diễn ra, và còn có biểu hiện chủ quan, thiếu quyết liệt trong triển khai thực hiện ở một số cấp, ngành, địa phương. Hệ quả là sau gần 8 năm và 4 lần kiểm tra của EC, Việt Nam vẫn chưa thể gỡ được “thẻ vàng.”
Do đó, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh rằng chuyến kiểm tra lần thứ 5 của Đoàn Thanh tra EC vào tháng 3/2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Kết quả của đợt kiểm tra này sẽ là yếu tố quyết định việc EC có gỡ “thẻ vàng” hay nâng cảnh báo lên “thẻ đỏ” đối với thủy sản Việt Nam.
 |
| Tỉnh Cà Mau đã triển khai nhiều giải pháp chống khai thác IUU để gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC, nhằm phát triển nghề biển một cách an toàn, hiệu quả, minh bạch, có trách nhiệm và bền vững trong tương lai. (Ảnh: Chanh Đa/TTXVN) |
Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ trưởng, Trưởng ngành liên quan, cùng Bí thư và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố có hoạt động khai thác, thu mua, chế biến, xuất khẩu thủy sản, đặc biệt là các địa phương ven biển, phải xem đây là nhiệm vụ cấp bách, ưu tiên hàng đầu. Các lãnh đạo cần trực tiếp chỉ đạo, huy động tối đa nguồn lực, và triển khai quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả 123 nhiệm vụ (tập trung vào 5 nhóm vấn đề trọng tâm) đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Thường trực Ban Chỉ đạo giao phó, bao gồm: Hoàn thiện khung pháp lý; tăng cường quản lý đội tàu; theo dõi, kiểm soát và giám sát tàu cá; đảm bảo truy xuất nguồn gốc khai thác thủy sản; và thực thi pháp luật, xử lý nghiêm các vi phạm.
Địa phương: “Quyết liệt tới cùng, xử phạt thật nghiêm”
Trong buổi làm việc gần đây với Thành phố Hồ Chí Minh về công tác chống khai thác IUU, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến cho biết, dự kiến từ ngày 10/3/2026, Đoàn công tác của EC sẽ tiến hành kiểm tra việc triển khai IUU tại thành phố. Do đó, ông nhấn mạnh các lực lượng chức năng Thành phố Hồ Chí Minh cần phải hành động mạnh mẽ hơn nữa, xử lý nghiêm minh các tàu cá vi phạm và “làm tới tận cùng, phạt thật nặng” nhằm tạo tính răn đe. Song song đó, công tác quản lý đội tàu đang hoạt động trên biển phải được nắm chắc, siết chặt và tổng lực hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị tốt nhất cho việc đón Đoàn EC.
Theo ông Tiến, trong suốt 5 năm qua, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về thủy sản đã cơ bản được hoàn thiện, và các chỉ đạo từ Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đều hết sức rõ ràng. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc thiếu văn bản mà ở khâu tổ chức thực hiện. “Chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật, chỉ ra chỗ nào yếu kém, chỗ nào còn lỗ hổng để khắc phục kịp thời,” ông Tiến khẳng định.
Khẳng định quyết tâm từ phía địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, số liệu, đảm bảo tính chính xác, thống nhất và sẵn sàng cung cấp khi đoàn thanh tra yêu cầu. Đồng thời, các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cần hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và quy trình kiểm soát nội bộ. Lực lượng chức năng cũng phải tăng cường tuần tra, quản lý chặt chẽ tàu cá chưa đủ điều kiện, quyết tâm không để phát sinh vi phạm mới, góp phần cùng cả nước sớm gỡ “thẻ vàng” IUU.
 |
| Những ngày đầu năm mới, hàng trăm tàu cá công suất lớn của tỉnh Quảng Trị đã đồng loạt vươn khơi. Nhiều chuyến biển ngắn ngày mang về khoang đầy ắp tôm cá đã tạo động lực để bà con tiếp tục bám biển, sản xuất an toàn, tuân thủ nghiêm các quy định. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN) |
Tại cuộc họp chuẩn bị nội dung phục vụ hoạt động Đoàn Thanh tra của EC lần thứ 5 về chống khai thác IUU diễn ra gần đây, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được đã tiếp tục nhấn mạnh rằng việc tháo gỡ “thẻ vàng” IUU không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của riêng ngành thủy sản, mà còn là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị.
Theo ông Được, nếu không khắc phục triệt để các khuyến nghị của EC, nguy cơ bị nâng lên “thẻ đỏ” là hoàn toàn hiện hữu, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với ngành thủy sản và kinh tế quốc gia. Vì vậy, các sở, ngành, địa phương phải nhìn nhận vấn đề ở tầm chiến lược, coi đây là nhiệm vụ cấp bách và mang ý nghĩa lâu dài. Người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, đặc biệt là tại các địa phương ven biển, phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và không được khoán trắng cho cấp dưới. Công tác khắc phục không phải là làm để đối phó tạm thời mà phải trở thành nề nếp quản lý thường xuyên, bền vững.
Mới đây, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải cũng đã ký ban hành Công văn số 1838/UBND-NN, yêu cầu Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh và Ủy ban nhân dân các xã, phường ven biển khẩn trương tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện các nội dung cấp bách. Công văn cũng yêu cầu xử lý nghiêm minh các cán bộ, đơn vị được giao nhiệm vụ nếu để xảy ra tình trạng tàu cá không đủ điều kiện xuất lạch qua Trạm kiểm soát Biên phòng ra biển hoạt động; đồng thời phải rà soát lại toàn bộ hồ sơ xử lý tàu cá mất kết nối thiết bị giám sát hành trình, đảm bảo hồ sơ phải đầy đủ và tuân thủ đúng quy định.
Tại Kế hoạch số 43/KH-UBND về triển khai các giải pháp chống khai thác IUU gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chuyển đổi nghề cá theo hướng bền vững và hội nhập quốc tế, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh cũng đã xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt.
Điểm mới đáng chú ý của kế hoạch này là việc quán triệt sâu sắc tinh thần “6 rõ” trong tổ chức thực hiện, bao gồm: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền và rõ sản phẩm.
Theo Vietnam+
