Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) đang được Bộ Tư pháp xây dựng nhằm khắc phục những hạn chế của Luật năm 2016, hướng tới mở rộng đáng kể phạm vi thông tin và các cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin cho công dân. Dự thảo tập trung vào việc đa dạng hóa các hình thức cung cấp, đặc biệt ưu tiên ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số như Cổng dữ liệu mở, nền tảng số, nhằm tạo điều kiện thuận lợi, nhanh chóng và tiết kiệm chi phí cho người dân. Các điều chỉnh cũng bao gồm việc mở rộng chủ thể cung cấp thông tin và điều chỉnh phạm vi thông tin không được tiếp cận/tiếp cận có điều kiện cho phù hợp với pháp luật chuyên ngành. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan nhà nước.
Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) hướng tới mở rộng đáng kể phạm vi thông tin công dân được quyền tiếp cận, đồng thời bổ sung các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin cùng các hình thức cung cấp đa dạng. Động thái này nhằm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, qua đó tạo điều kiện thuận lợi, nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin.
Bộ Tư pháp hiện đang chủ trì xây dựng Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) và lấy ý kiến từ các đối tượng chịu tác động nhằm hoàn thiện văn bản pháp quy quan trọng này.
Thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu: Những bất cập cần tháo gỡ
Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc bảo đảm quyền của công dân đối với thông tin, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, qua tổng kết quá trình thi hành, Luật vẫn bộc lộ một số hạn chế và khó khăn. Cụ thể, việc xác định các loại thông tin không được tiếp cận còn gây lúng túng trong thực tiễn; trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu vẫn còn phức tạp, chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính.
Trong bối cảnh nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân ngày càng tăng cao, việc tổ chức và quản lý thông tin vẫn chủ yếu dựa trên các phương thức thủ công, truyền thống. Ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, chưa khai thác triệt để tiềm năng của môi trường mạng và các phương tiện thông tin đại chúng. Điều này đòi hỏi cách thức cung cấp thông tin cần được đổi mới theo hướng đa dạng và thân thiện hơn với người dân, phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ.
Thêm vào đó, dù Luật quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc lập, công bố và cập nhật danh mục thông tin phải được công khai, trên thực tế, nhiều cơ quan còn gặp khó khăn trong việc xây dựng danh mục này. Việc cập nhật thường xuyên, đầy đủ còn mang tính thủ công, tốn kém thời gian và chưa đảm bảo tính kịp thời.
Do đó, việc xây dựng và ban hành chính sách Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) là hết sức cần thiết nhằm khắc phục những hạn chế, khó khăn và vướng mắc nêu trên. Đồng thời, Dự thảo Luật cũng sẽ bổ sung, sửa đổi các quy định để bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân, phù hợp với tình hình kinh tế-xã hội hiện tại của Việt Nam, qua đó nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị.
 |
| Nâng cao quyền tiếp cận thông tin của người dân trong bối cảnh mới. (Ảnh minh họa. Nguồn: TL) |
Mở rộng ngưỡng tiếp cận thông tin cho công dân
Dự thảo Luật, bao gồm 4 Chương và 31 Điều, tập trung vào 6 nhóm chính sách trọng tâm, cụ thể như sau:
Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin: Dự thảo đề xuất mở rộng các chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin so với quy định hiện hành, đặc biệt bao gồm các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu. Điều này nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng ngân sách nhà nước. Đồng thời, các quy định về chủ thể cung cấp thông tin cũng được điều chỉnh để phù hợp với quá trình sắp xếp bộ máy tổ chức của các cơ quan nhà nước trong thời gian qua.
Điều chỉnh phạm vi thông tin do UBND cấp xã cung cấp: Dự thảo quy định UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do chính mình tạo ra, nhưng không bắt buộc phải cung cấp thông tin do mình nhận được. Hướng điều chỉnh này nhằm đảm bảo phù hợp với đặc điểm, mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước, nâng cao trách nhiệm của cơ quan trực tiếp tạo ra thông tin, đồng thời bảo đảm tính chính xác và phù hợp của thông tin được cung cấp theo quy định pháp luật.
Mở rộng phạm vi thông tin phải công khai: Các quy định được điều chỉnh để mở rộng các loại thông tin phải công khai, đảm bảo tính đồng bộ với các luật chuyên ngành và phù hợp với xu thế chung về việc cơ quan nhà nước chủ động mở rộng và công khai thông tin cho người dân. Điều này sẽ nâng cao hiệu quả điều chỉnh của Luật Tiếp cận thông tin với vai trò là luật nền tảng cho các nội dung liên quan đến tiếp cận thông tin.
Điều chỉnh phạm vi thông tin không được tiếp cận và tiếp cận có điều kiện: Đối với thông tin không được tiếp cận, Dự thảo sửa đổi, bổ sung theo hướng việc xác định thông tin gây nguy hại đến lợi ích Nhà nước, ảnh hưởng xấu đến quốc phòng, an ninh quốc gia, quan hệ quốc tế, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng sẽ được thực hiện theo các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành liên quan. Đối với thông tin tiếp cận có điều kiện, quy định được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân (đối với thông tin thuộc dữ liệu cá nhân) và pháp luật về lưu trữ (đối với thông tin tại lưu trữ lịch sử).
Đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin, tạo điều kiện tối ưu cho người dân: Dự thảo bổ sung và mở rộng các phương thức công khai, cung cấp thông tin phù hợp với môi trường số, bao gồm Cổng dữ liệu mở, các kênh truyền thông xã hội chính thức, nền tảng số và trợ lý ảo hành chính. Cùng với đó là việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình cung cấp thông tin, từ tiếp nhận, xử lý đến trả lời, đảm bảo tính công khai, minh bạch và khả năng theo dõi trực tuyến. Đặc biệt, Dự thảo cũng chú trọng đảm bảo khả năng tiếp cận thông tin của các nhóm yếu thế, người dân ở vùng sâu, vùng xa, người khuyết tật thông qua các hình thức linh hoạt, đa dạng và phù hợp với điều kiện thực tế.
Điều chỉnh quy định về chi phí cung cấp thông tin theo yêu cầu: Dự thảo tiếp tục áp dụng các quy định tại Điều 12 và Điều 27 Luật Tiếp cận thông tin năm 2016. Theo đó, người yêu cầu cung cấp thông tin phải chi trả chi phí thực tế để in, sao, chụp và gửi thông tin. Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về nội dung này (hiện hành là Thông tư 46/2018/TT-BTC).
Dự kiến, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
Theo NDĐT
