Người kiến tạo huyền thoại: Vùng đất cách mạng

Bài báo kể về ông Cao Hách từ Thanh Hóa đã khai canh lập làng Cổ Liêm (xã Kim Phú, Quảng Bình) vào thế kỷ XVII, sau đó con cháu ông tiếp tục khai phá, phát triển thêm nhiều vùng đất mới như làng Kim Bảng. Cổ Liêm và Kim Bảng trở thành những vùng đất cách mạng tiêu biểu, với việc Chi bộ Minh Khai (chi bộ Đảng đầu tiên của tổng Kim Linh) được thành lập tại Cổ Liêm vào tháng 8/1947. Đình Kim Bảng cũng là nơi diễn ra Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Bình lần thứ II (tháng 5/1949) và nhiều hội nghị quan trọng khác, với sự ủng hộ hết lòng của người dân địa phương. Ngày nay, hai làng quê này đã phát triển thành những vùng nông thôn mới trù phú, tiếp tục phát huy truyền thống lịch sử và cách mạng vẻ vang.

QUẢNG TRỊ ONLINE (QTO) – Thế kỷ XVII chứng kiến dấu chân ông Cao Hách, người con của tỉnh Thanh Hóa, di cư về làng Cổ Liêm, xã Kim Phú để khai mở đất đai, kiến tạo nên làng xã. Tiếp nối công cuộc của thân phụ, các thế hệ con cháu ông sau này đã lập gia đình, không ngừng khai khẩn và phát triển thêm nhiều vùng đất mới. Trong số đó, làng Cổ Liêm và làng Kim Bảng, thuộc xã Kim Phú, đã vinh dự trở thành những vùng quê cách mạng tiêu biểu, được sử sách ghi danh muôn đời.

Dấu ấn khai canh, lập ấp

Theo những ghi chép từ các bậc cao niên họ Cao tại địa bàn huyện Minh Hóa (trước đây), vào thế kỷ XVII, có hai anh em tên là Cao Hiến và Cao Hách, vốn quê ở tỉnh Thanh Hóa, đã thực hiện hành trình di cư vào Quảng Bình với khát vọng lập nghiệp. Khi đến Quảng Trạch (nay là khu vực phường Ba Đồn), người em Cao Hiến quyết định ở lại, trong khi người anh Cao Hách dẫn vợ con xuôi dòng sông Gianh, men theo con đường Cây Khế lên phía Tây để khai phá vùng đất mới. Khi đặt chân đến làng Cổ Liêm, nhận thấy địa thế bằng phẳng, thổ nhưỡng màu mỡ, ông Cao Hách đã quyết định dừng chân, định cư tại đây.

Phu nhân của ông Cao Hách là bà Nguyễn Thị Thanh đã sinh hạ được 7 người con trai. Để vượt qua muôn vàn khó khăn buổi đầu, gia đình ông đã bắt tay vào khai khẩn những thửa đất hoang để trồng lúa nước, sắn, ngô, khoai và đánh bắt thủy sản trên sông Rào Nậy. Nhờ sự cần cù, chịu khó trong lao động sản xuất, cuộc sống gia đình ông dần ổn định và phát triển. Sau khi lập gia đình, các người con trai của ông đều được thân phụ định hướng đến các vùng đất mới để sinh sống và lập nghiệp, như: Tân Kiều, Kim Bảng, Trung Hóa, Thượng Hóa…

Đình làng Kim Bảng và hang lèn Cây Quýt – Nguồn ảnh: X.V

Ông Cao Ngọc Uyên (70 tuổi), hiện cư trú tại thôn 2 Kim Bảng, là hậu duệ đời thứ 13 của ông Cao Hách, chia sẻ: “Trong số các người con của ông thủy tổ chúng tôi, chỉ có người con trai cả tên là Cao Ư ở lại làng Cổ Liêm để phụng dưỡng song thân khi tuổi đã cao. Những người con còn lại đều tự mình khai hoang, lập nghiệp, phát triển kinh tế, hình thành nên nhiều làng xóm mới. Nhờ đó mà con cháu họ Cao trải rộng khắp vùng Minh Hóa (trước đây). Sau này, người cha qua đời do tuổi cao, sức yếu. Vài năm sau, người mẹ đến làng Kim Bảng thăm gia đình người con trai khác rồi cũng lâm bệnh và tạ thế”.

Các thế hệ hậu duệ của ông Cao Hách sau này sản sinh nhiều nhân tài, thành đạt trên đa lĩnh vực. Dù trải qua bao biến cố, con cháu ông vẫn giữ trọn lòng thủy chung, son sắt, kiên định đi theo con đường cách mạng. Lễ giỗ tổ được con cháu tề tựu tại thôn Cổ Liêm, xã Kim Phú, cứ 5 năm một lần vào ngày 25/7 âm lịch, đặc biệt vào các năm kết thúc bằng số 3 hoặc số 8.

Với vai trò chủ lễ trong các dịp giỗ, ông Cao Văn Minh, 89 tuổi, hậu duệ đời thứ 12 của ông Cao Hách, chia sẻ: “Mỗi khi đến ngày giỗ thủy tổ, đông đảo bà con họ Cao từ khắp nơi tề tựu. Trong những buổi họp mặt ấy, tôi luôn kể lại câu chuyện về hành trình khai hoang, lập ấp của ông cha để các thế hệ con cháu hiểu rõ nguồn cội, nuôi dưỡng niềm tự hào và tiếp nối truyền thống tốt đẹp”…

Những “dấu son” lịch sử vang vọng

Nhằm củng cố và phát triển hệ thống tổ chức đảng ở cơ sở tại các vùng xa xôi hẻo lánh, đầu năm 1947, một đoàn cán bộ huyện, dưới sự dẫn dắt của đồng chí Dương Viết Nặc, Bí thư Huyện ủy Tuyên Hóa (khi ấy Tuyên Hóa và Minh Hóa vẫn thuộc cùng một huyện hành chính), đã tiến hành khảo sát và bồi dưỡng nhận thức về Đảng cho các công dân ưu tú tại xã Tân Hóa (cũ). Đỉnh điểm là vào ngày 31/8/1947, Huyện ủy Tuyên Hóa chính thức công bố thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên tại vùng tổng Kim Linh (cũ), đặt tại thôn Cổ Liêm và được đặt tên là Chi bộ Minh Khai. Ngay sau khi thành lập, chi bộ đã kết nạp 5 đồng chí ưu tú vào hàng ngũ Đảng Cộng sản Đông Dương, với đồng chí Đinh Xuân Vỵ giữ chức Bí thư.

Sự kiện thành lập Chi bộ Minh Khai mang ý nghĩa lịch sử trọng đại, tạo bước ngoặt lớn cho phong trào đấu tranh cách mạng tại địa phương, đặc biệt là trong công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây là minh chứng rõ nét cho sự chuyển biến mang tính chất định lượng và định tính trong quá trình xây dựng tổ chức đảng và đẩy mạnh phong trào kháng chiến chống Pháp tại khu vực miền núi của tỉnh vào giai đoạn lịch sử ấy…

Cổ Liêm, làng quê do ông Cao Hách khai khẩn, nay đã trở thành vùng đất trù phú, an lành – Nguồn ảnh: X.V

Không xa làng Cổ Liêm, vào ngày 19/5/1949, Đình Kim Bảng vinh dự là nơi diễn ra Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng bộ tỉnh Quảng Bình (trước đây). Sự kiện trọng đại này có ý nghĩa then chốt, khẳng định vai trò lãnh đạo tiên phong của Đảng trong toàn bộ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong suốt thời gian đại hội, người dân làng Kim Bảng, đặc biệt là các thế hệ con cháu của ông Cao Hách, đã gác lại mọi công việc đồng áng để hết lòng phục vụ: họ sẵn sàng nhường nhà cửa làm nơi ăn nghỉ cho đại biểu, đóng góp lương thực, thực phẩm, chu toàn việc cơm nước. Các thanh niên, trai tráng trong làng còn tham gia cùng lực lượng dân quân, đảm bảo an ninh, bảo vệ tuyệt đối an toàn cho đại hội…

Đại hội đã tiến hành bầu ra Ban Chấp hành Đảng bộ khóa mới gồm 20 đồng chí, trong đó đồng chí Võ Thúc Đồng được tín nhiệm giữ chức Bí thư. Một trong những nghị quyết mang tính chiến lược được Đại hội thông qua là “rời chiến khu, thực hiện hạ sơn, bám dân, bám làng hoạt động”. Nghị quyết này đã kịp thời đáp ứng yêu cầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân Quảng Bình, mở ra một bước ngoặt lịch sử mới cho phong trào kháng chiến. Cũng chính tại địa điểm này, Hội nghị Tỉnh ủy bất thường vào tháng 6/1949 đã đưa ra quyết định trọng đại, chọn ngày 15/7/1949 là ngày chính thức khởi đầu tuần lễ “Quảng Bình quật khởi”…

Khi tiếng súng chiến tranh đã lùi xa, Đình Kim Bảng và Hang lèn Cây Quýt đã trở thành biểu tượng, là nơi sinh hoạt văn hóa, giáo dục sâu sắc truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng cho các thế hệ mai sau. Ngày nay, Cổ Liêm và Kim Bảng đã chuyển mình thành những làng quê trù phú, với những cánh đồng lúa bát ngát và rừng keo xanh ngút ngàn. Nhiều ngôi nhà khang trang, hiện đại đang dần hiện diện. Hệ thống điện, đường, trường, trạm được đầu tư đồng bộ và hoàn thiện…, góp phần kiến tạo diện mạo nông thôn mới đầy sức sống trên mảnh đất cách mạng kiên cường này.

Đồng chí Nguyễn Bắc Việt, Bí thư Đảng ủy xã Kim Phú, bày tỏ: “Để có được thành quả như ngày hôm nay, bà con các thôn Cổ Liêm và Kim Bảng nói riêng, cũng như toàn thể Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Kim Phú nói chung, luôn khắc ghi và tri ân sâu sắc công lao to lớn của các bậc tiền nhân đã dày công khai mở đất đai, kiến tạo làng xã; cùng với đó là sự hy sinh cao cả của các thế hệ cha ông trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước. Phát huy truyền thống vẻ vang của vùng quê cách mạng, Đảng bộ xã cam kết tiếp tục bám sát các nhiệm vụ chính trị trọng tâm, nỗ lực khắc phục mọi khó khăn, đẩy mạnh phong trào thi đua lao động sản xuất, ưu tiên phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững và hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới”…

Xuân Vương