Xã biên giới Thượng Trạch (Quảng Trị) là nơi các dân tộc anh em như Ma Coong, Vân Kiều, A Rem đón ba mùa Tết "xuyên biên giới" mang đậm bản sắc văn hóa độc đáo, gồm Tết cổ truyền Việt Nam, Tết đập trống của người Ma Coong và Tết Bunpimay của Lào. Nhờ sự quan tâm hỗ trợ từ Đảng, Nhà nước và các nhà hảo tâm, đời sống bà con đã khởi sắc, giúp việc đón Tết trở nên trang trọng và ấm cúng hơn. Đặc biệt, Tết đập trống của người Ma Coong đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia, thu hút đông đảo du khách và thể hiện lòng tôn kính thần linh. Các lễ hội này còn củng cố mối quan hệ gắn bó, tình hữu nghị với đồng bào và các đơn vị nước bạn Lào. Xã Thượng Trạch, sau sáp nhập, đang phát triển nhanh chóng về hạ tầng, điện, viễn thông và nhà ở, tạo điều kiện thuận lợi và ấm áp cho việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
QTO – Khi mùa xuân mới gõ cửa, cả cộng đồng người Kinh cùng các dân tộc anh em Ma Coong, Vân Kiều và A Rem tại xã biên giới Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị, lại rộn ràng đón chờ những cái Tết mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống và nét “độc đáo riêng có” của cư dân bản địa.
Hòa mình vào ba mùa Tết “xuyên biên giới”
Đầu xuân 2026, chúng tôi men theo Đường 20 Quyết Thắng, tiến vào những bản làng hẻo lánh của xã biên giới Thượng Trạch. Khắp núi rừng, muôn vàn loài hoa dại đang bừng nở, khoe sắc thắm, tô điểm cho cảnh quan thêm phần tươi mới.
Theo lời kể của các vị già làng tại Thượng Trạch, trước đây, do cuộc sống của đồng bào vùng biên còn nhiều gian khó, việc đón Tết cổ truyền thường diễn ra đơn sơ, không rình rang như ở đồng bằng hay ven biển. Những cụm bản “may mắn” sẽ được Đồn Biên phòng đóng chân trên địa bàn tổ chức “Xuân Biên phòng, ấm lòng dân bản” tại một điểm tập trung, sau đó mọi người trở về nhà mình.
Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm hỗ trợ kịp thời từ Đảng, Nhà nước và các nhà hảo tâm thông qua gạo, tiền mặt cùng nhu yếu phẩm thiết yếu vào mỗi dịp Tết, đời sống bà con đã khởi sắc rõ rệt. Nhiều bản đã trích một phần quà tặng để tự tổ chức Tết ngay tại địa phương mình. Nhìn chung, cuộc sống đồng bào đang dần khấm khá, kéo theo việc đón Tết cổ truyền trở nên trang trọng và ấm cúng hơn. Tết cổ truyền nay đã trở thành một sự kiện trọng đại, sánh ngang với các lễ hội truyền thống khác của đồng bào bản địa, khiến ai nấy đều hân hoan chờ đón…
 |
| Tết đập trống của người Ma Coong tại bản Cà Roòng 1, xã Thượng Trạch – Ảnh: V.M |
Rót đầy cốc nước nấu từ lá rừng mời khách, già làng Đinh Xon (chủ lễ), trú tại bản Cà Roòng 1, xã Thượng Trạch, chia sẻ: “Sau Tết cổ truyền khoảng nửa tháng, chúng tôi sẽ đón Tết đập trống của người Ma Coong, thường được tổ chức tập trung tại bản Cà Roòng 1. Để chuẩn bị lễ vật cho Tết đập trống năm 2026 (diễn ra vào ngày 16 tháng Giêng) gồm xôi, gà và các sản vật khác, tôi đã phân công người lo liệu cơ bản đầy đủ. Riêng phần hội thì tùy thuộc vào sự đóng góp của khách thập phương và sự hỗ trợ thêm từ UBND xã, cùng các đơn vị đóng chân trên địa bàn.
Kể từ năm 2019, khi Tết đập trống của người Ma Coong được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia, du khách đến tham dự sự kiện này ngày càng đông. Bởi lẽ đó, dù đối mặt với nhiều khó khăn, đồng bào vẫn động viên nhau tổ chức Tết thật chu đáo, đoàn kết, nhằm gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống, thể hiện lòng tôn kính đối với thần linh, tổ tiên và bày tỏ sự nồng hậu, mến khách…”.
Trung tá Phạm Duy Bảo, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cà Roòng, cho biết, dọc theo tuyến biên giới Việt Nam-Lào, qua địa phận xã Thượng Trạch của tỉnh Quảng Trị, nhiều đồng bào và các tộc người hai bên biên giới đã có mối quan hệ “lương duyên” gắn bó, huyết thống như ông-bà, cha-mẹ, chồng-vợ, anh em ruột thịt… qua nhiều thế hệ.
Chính vì vậy, mỗi dịp Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam hay Tết đập trống của người Ma Coong, đồng bào các dân tộc cùng nhiều cơ quan, đơn vị sát biên giới thuộc nước bạn Lào lại sang chúc tụng, chung vui. Tương tự, vào cuối mùa xuân hàng năm, khi nước bạn Lào tổ chức Tết Bunpimay, người Ma Coong, Vân Kiều, A Rem cùng nhiều cơ quan, đơn vị đóng tại xã Thượng Trạch lại sang chúc mừng, đáp lễ và chung vui…
“Cũng từ tình đoàn kết và mối quan hệ anh em khăng khít này mà cuối năm 2024, cụm bản Noỏng Mạ, huyện Bua Lạ Pha, tỉnh Khăm Muồn (Lào) đã tiến hành ký kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới với xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (cũ) nhằm tiếp tục đẩy mạnh hoạt động kết nghĩa giữa lực lượng bảo vệ biên giới hai bên, cùng nhau bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, bảo vệ tài nguyên môi trường… Như vậy, đây cũng là năm đầu tiên xã Thượng Trạch sau sáp nhập được vui đón ba mùa Tết “xuyên biên giới” trong không khí thắm tình hữu nghị, hợp tác và phát triển”, Trung tá Phạm Duy Bảo chia sẻ.
Ấm áp Tết biên thùy
Xã Thượng Trạch ngày nay được hình thành trên cơ sở sáp nhập từ hai xã Tân Trạch và Thượng Trạch (cũ), với tổng diện tích mở rộng lên đến gần 1.100km2 và dân số gần 900 hộ/hơn 3.750 nhân khẩu (trong đó dân tộc Bru-Vân Kiều và Chứt chiếm trên 95%), sinh sống phân bố tại 20 bản. Toàn bộ các bản làng đều nằm trọn trong cánh rừng già của Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.
 |
| Một góc bản Cồn Roàng, xã Thượng Trạch hôm nay – Ảnh: V.M |
Trực tiếp dẫn chúng tôi rong ruổi khắp các bản làng của người Vân Kiều, Ma Coong, A Rem tại các bản: Km39, Cồn Roàng, Cà Roòng 1 và 2, Bụt, Ban, Troi, Tuộc, A Ki, Cờ Đỏ… để tìm hiểu thêm những nét văn hóa độc đáo chốn núi rừng biên cương, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch Nguyễn Văn Đại tâm sự: “Từ một vùng đất biên cương xa xăm với nhiều bản làng gần như tách biệt với thế giới bên ngoài, tỉ lệ hộ nghèo cao bậc nhất tỉnh, trình độ dân trí còn lạc hậu, hệ thống cơ sở hạ tầng, vật chất còn thiếu thốn trăm bề… thì nay, xã Thượng Trạch đã thực sự thay da đổi thịt một cách nhanh chóng. Hiện tại, hầu hết các bản làng trong xã đều có đường giao thông kiên cố, cho phép xe máy, ô tô con chạy thẳng vào tận trung tâm bản.
“Theo quan niệm của người Ma Coong, trên mảnh đất biên thùy Thượng Trạch, dù ở phía mặt trời mọc, mặt trời lặn hay trên đỉnh núi, trong hang đá, dưới khe suối…, đều có những vị thần linh ngự trị để cai quản, chứng kiến từng gốc cây, ngọn cỏ được quyền sinh sôi, phát triển công bằng như nhau. Khi đồng bào phát nương làm rẫy trồng lúa, ngô, sắn hoặc lên rừng lấy măng, bắp chuối, đọt mây…, là vô tình đã tước đoạt, tranh chấp quyền sống của những loài khác. Bởi vậy, Tết đập trống chính là dịp để đồng bào mời các thần linh đến dự lễ, tạ lỗi với các vị thần, sau đó cầu xin các thần phù hộ cho các dân tộc sinh sống trong khu vực biên thùy này luôn được bình an, đoàn kết, có sức khỏe dồi dào, mùa màng luôn bội thu “lúa đầy bồ, ngô đầy sàn”, và tránh gặp điều không may trong cuộc sống…”, già làng Đinh Xon diễn giải.
“Mùa xuân 2026 này, đồng bào các dân tộc anh em tại xã Thượng Trạch sẽ lần lượt đón ba cái Tết trong điều kiện vô cùng “đặc biệt”, đó là: Toàn bộ các dân tộc sinh sống tại hai xã cũ nay đã được về chung “một nhà” để cùng đón Tết; đây là năm đầu tiên 100% các bản làng trong xã được phủ điện chiếu sáng và có sóng viễn thông; hầu hết các hộ đồng bào sinh sống tại 20 bản đều có nhà ở kiên cố để đón Tết nhờ vào các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát của Đảng và Chính phủ…”, Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch phấn khởi chia sẻ thêm.
Văn Minh
